Silent Friend (2025)

 
Yönetmen: Ildikó Enyedi

Oyuncular: Tony Leung Chiu-wai, Luna Wedler, Enzo Brumm, Léa Seydoux, Sylvester Groth, Marlene Burow

Senaryo: Ildikó Enyedi

Müzik: Kristóf Kelemen, Gábor Keresztes

Silent Friend, Macar yönetmen Ildikó Enyedi'nin yazıp yönettiği, doğa, zaman ve insan bilinci üzerine kurduğu şiirsel bir drama. Film, Almanya'nın Marburg kentindeki bir ginkgo ağacını merkez alıyor ve 1908, 1972 ve 2020 yıllarında geçen üç farklı hikâyeyi birbirine bağlıyor. Filmin asıl kahramanı da bu hikayelerdeki insanlardan çok, yüz yılı aşkın süredir ayakta duran bu ginkgo ağacı. Üniversite öğrencileri, bilim insanları ve araştırmacılar gelip geçerken ağaç sessiz bir tanık olarak kalıyor. Film, insan ile doğa arasındaki ilişkiyi, yalnızlığı, bilginin sınırlarını ve farklı yaşam formlarıyla iletişim kurma fikrini üç hikaye üzerinden ele alıyor. Sinematografik açıdan her dönem farklı bir görsel dille tasarlanmış. 1908'in erkek egemen akademik dünyası, 1970'ler üniversitelerinin özgürlük bilinci ve 2020'nin pandemi döneminin yalnızlığı birbirinden farklı hissediliyor. Kamera doğaya büyük bir sabırla, elit bir şiirsellikle bakıyor ve ağacı neredeyse yaşayan bir karaktere dönüştürüyor. Bu yönüyle film, Enyedi'nin önceki filmi olan On Body and Soul'daki insan-doğa bağlantısı temasını daha da ileri taşıyor. O filmde birbirinden farklı iki kırılgan karakterin ortak noktasını, doğanın en narin hayvanlarından biri olan geyik imgesiyle kesiştiren Enyedi, Silent Friend'de farklı dönemlerde yaşayan üç ana karakterin ortak noktalarını kadim bir ginkgo ağacıyla kesiştiriyor.

Filmde yer alan üç hikayenin kendine has dokuları olsa da, geleneksel dramatik yapı veya güçlü bir olay örgüsü bekleyen izleyiciler için sabır gerektiren bir deneyim olabilir. Tematik olarak ilginç, ancak dramatik açıdan her zaman aynı güce ulaşamayan hikayeler bunlar. Enyedi'nin yaklaşımı geleneksel anlatıdan oldukça uzak. Hikayeler ilerlemekten çok gözlem yapıyor, karakterlerin iç dünyalarına ve doğayla kurdukları bağa odaklanıyor. Bu nedenle film, olay örgüsünden çok atmosfer ve düşünce üzerine kurulu. Söz konusu üç zaman dilimi ilk bakışta birbirinden bağımsız görünse de, onları bir arada tutan şey ginkgo ağacının sessiz varlığı. Ağaç sadece bir dekor değil, insanların ömrünü aşan zaman algısını temsil ediyor ve her dönemde farklı bir anlam kazanıyor. Bu dönemlere kısaca bakacak olursak:

1908:

İlk hikaye Marburg Üniversitesi'ne kabul edilen ilk kadın öğrenci olan Grete'yi merkez alıyor. Grete'nin kabul mülakatıyla açılan hikayede profesörler onun bilgi düzeyini ölçmekten çok, kadın olduğu için zor durumda bırakmaya çalışıyorlar. Özellikle bitkilerin üremesiyle ilgili sorularla onu utandırmak istiyorlar. Ancak Grete bütün soruları başarıyla yanıtlıyor ve komiteyi etkilemeyi başarıyor. Film, Grete'nin üniversiteye biyoloji (veya botanik) eğitimi almak amacıyla girmesine rağmen, zamanla fotoğrafçılığa da güçlü bir ilgi geliştirmesini bir yön değişikliği olarak değil, iki alanın birleşmesi olarak sunuyor. Fotoğraf sayesinde bitkilere farklı gözle bakmaya başlıyor, onların biçimlerinde ve dokularında "evrenin kutsal desenlerini" keşfediyor. Bu nedenle Grete'nin bitkilerle ilişkisi yalnızca bilimsel değil, aynı zamanda sanatsal ve sezgisel. Enyedi, Grete'nin bitkilere dokunma, onları dikkatle gözlemleme ve onlarla sessizce vakit geçirme biçimi özellikle vurguluyor. Bu sahneleri yakın planlarla ve uzun sessizliklerle çekerek bitkilerin yalnızca dekor olmadığını hissettiriyor. Ginkgo ağacı, bilimsel merak ile doğaya duyulan hayranlığın kesişim noktası haline geliyor. Üniversitenin yükseldiği, modern bilimin doğayı sınıflandırmaya ve anlamlandırmaya çalıştığı bir dönemde ağaç, insanların tüm bu çabasına sessizce tanıklık ediyor. İnsanlar onu inceleyen, adını koyan ve açıklamaya çalışan varlıklarken, ağaç hiçbir açıklamaya ihtiyaç duymadan yaşamını sürdürüyor.

1972:

Ildikó Enyedi bu bölümde doğayla ilişkiyi karakterler üzerinden, özellikle sardunya bitkisi aracılığıyla somutlaştırıyor. Yeni tanışan ve aynı binada kalan üniversite öğrencileri Hannes ve Gundula, muğlak bir duygusallıkla yakınlaşırken, Gundula'nın bir sardunya ile yaptığı deney sayesinde bu ilişkinin tarafları hakkında bilgi edinmemiz sağlanıyor. Deneyin amacı, bitkinin insan varlığına ve insan davranışlarına ölçülebilir biçimde tepki verip vermediğini araştırmak. Bu amaçla mor bir sardunyaya dönemin teknolojisine uygun, kaba görünümlü bir sensör bağlanıyor. Sensör, bitkinin elektriksel değişimlerini kaydediyor. Bu kurgu, bitkilerin çevresel uyaranlara elektriksel sinyallerle tepki verdiğini inceleyen gerçek araştırmalardan esinleniyor. Gundula arkadaşlarıyla geziye çıktığında deneyi Hannes'e emanet ediyor. Başlangıçta bu sadece bir dizi komuttan oluşan gözleme dayalı sıradan bir görev. Ancak Hannes zamanla bitkinin verdiği sinyalleri dikkatle izlemeye başlıyor. Sensörü geliştirerek sardunyanın tepkilerini evin küçük kapısını açacak bir mekanizmaya bile bağlıyor. Böylece bitkinin tepkilerinin fiziksel sonuçlar üretebileceğine dair fikir ediniyor. Bu da başta doğa çalışmalarıyla ilgilenmediğini söyleyen Hannes için önemli bir karakter dönüşümü sayılabilir. Bu deney bilimsel açıdan bitkilerin insanlarla ortak bir "iletişim dili" ya da en azından ölçülebilir tepkileri olup olmadığını araştırmak kadar, felsefi açıdan insanların doğaya yalnızca kaynak veya nesne olarak değil, kendi varoluş biçimine sahip canlılar olarak bakmayı öğrenmesini sağlamak amacını da taşıyor. Sardunya, ginkgo gibi yüzlerce yıl yaşayan anıtsal bir ağaç değil, evlerin pencere önlerinde yetişen, düzenli bakım isteyen sıradan bir bitki. Başka bir deyişle doğa, sadece dışarıdaki vahşi dünya değil, evin içine taşınmış, insanla aynı yaşam alanını paylaşan bir kudret.

2020:

Pandemi döneminde geçen son hikayede ise araştırması için Marburg'da bulunan ve pandemi yüzünden üniversite kampüsünde mahsur kalan Hong Konglu nörobilimci Tony ve onu bir uzaylıymış gibi merakla gözlemleyen güvenlik görevlisi Anton arasında giderek buzların eridiği bir kader birliği var. Aynı zamanda internette bir konferansına denk geldiği, dokunulduğunda yapraklarını kapatan, dış uyarılara tepki veren bir bitki olan mimozanın anlayan, öğrenen, karar veren zeki bir bitki olduğunu anlatan Fransız akademisyen Alice ile zoom üzerinden fikir alışverişinde bulunan Tony, ağaçla da sessiz bir ilişki içinde. Alice ile görüştükçe, bir nörobilimci olarak bilincin yalnızca sinir sistemine sahip canlılara özgü olup olmadığını sorgulamaya başlıyor. İlk bölümde Grete'nin sezgisel olarak hissettiği, ikinci bölümde Gundula'nın deneysel olarak araştırdığı fikir, Tony'de disiplinler arası bir sorgulamaya dönüşüyor: Ya bilinç, bizim düşündüğümüzden çok daha geniş bir olguysa? Bu bölüm aynı zamanda insan merkezli bakış açısını sorguluyor. Küresel ölçekte büyük bir pandemi krizi yaşanırken doğa kendi ritmini büyük ölçüde koruyor. Ginkgo ağacının, insanlığın geçici kaygılarının ötesinde işleyen çok daha uzun bir zamanın temsilcisi olduğunu anlıyoruz. Alice, konferansında "ortak bir dile sahip olmadığınız bir varlıkla nasıl anlaşırsınız" diye soruyor. Aynı dili konuşamayan Tony ve Anton kadar, insanoğlu ile ginkgo ağacı, sardunya veya mimozanın da birbirlerini öğrenmek, anlamak için kendi yöntemleri olduğu fikri hiç de mantıksız görünmüyor.

Bu üç hikaye birlikte düşünüldüğünde Silent Friend, aslında insanların hikayesini anlatmaktan çok doğanın zamanını anlatan bir film. Ağacı pasif bir tanık olmaktan çıkarıp, hafızası insan ömrünü aşan canlı bir varlığa dönüştürür. İnsanlar doğaya hükmettiklerini ya da onu anladıklarını düşünürken, Enyedi tam tersini ima eder: Belki de asıl bizi gözlemleyen ve bizden geriye kalanları sessizce hatırlayan doğanın kendisidir. Bu nedenle filmin "sessiz dostu" yalnızca karakterlerin değil, izleyicinin de farkına varmasını istediği o kadim ginkgo ağacıdır. Film boyunca tekrar edilen fikir aslında şuna benziyor: Doğayı anlamak için ne yalnızca bilim yeterlidir ne de yalnızca sezgi. Gerçek anlayış, ikisinin kesiştiği yerde ortaya çıkar. Enyedi, ginkgo ağacını gerçek bir başrol olarak tasarlamış. Özellikle Tony Leung Chiu-wai (Tony), Luna Wedler (Grete) ve  Enzo Brumm (Hannes) üçlüsünün sakin ve içe dönük oyunculukları filmin tonuyla mükemmel uyum sağlıyor. Silent Friend yaklaşık 147 dakika sürüyor ve temposu oldukça yavaş. Herkes için yapılmış bir film olduğu da söylenemez. Ancak doğa, felsefe ve sanat sinemasıyla ilgilenen izleyiciler için yılın en özgün yapımlarından biri. "Ağaçlar, çiçekler bizi nasıl görüyor olabilir?" gibi alışılmadık bir sorudan yola çıkıp insanın evrendeki yerini sorgulayan etkileyici bir meditasyona dönüşüyor. Şiirselliğe büyük katkı sağlayan görüntü yönetmeni Gergely Pálos ve besteciler Kristóf Kelemen ve Gábor Keresztes bu harika bütünün parçalaından. Filmin kapanış sahnesi de çok anlamlı: Grete, Hannes, Gundula, Tony, Alice, hepimiz, her birimiz, aşklarımız, araştırmalarımız hayatlarımız geçicidir ve bir gün sona erecektir. Ama o ağaç, doğanın zaman çizgisinde hepimizden çok yaşayacaktır.

Once (2006)

Yönetmen: John Carney

Oyuncular: Glen Hansard, Markéta Irglová, Bill Hodnett, Danuse Ktrestova, Geoff Minogue

Senaryo: John Carney

Müzik: Glen Hansard, Markéta Irglová

Busker deniyor sokak müzisyenlerine. Pek çok ünlü isim zamanında bu tezgahtan geçmiş. Erkin Koray bir Avrupa ülkesinde yolsuz kaldığında yapmış mesela. Bir de Bob Dylan ile ilgili şehir efsanesi var. Kariyerinin ilk zamanlarında bir İskandinav ülkesine giden Dylan sokağın nabzını tutmak, hem de prova yapmak için işlek caddenin birinde başlıyor çalmaya. İyi de para kazanıyor. Ama hiç kimse tanımıyor onu. Ama bu tecrübeyi yaşayan gerçek müzisyenlerin ilk amacının para olmadığını düşünüyorum. Açık havada yanından geçip giden veya durup dinleyen insanlara bir şeyler iletebilmek olsa gerek. Çünkü sokakta o insanların hassasiyetlerine daha bir yakın oluyor, elektriksiz, mikrofonsuz en çiğ halinizle içinizdekileri iletebiliyorsunuz.

İşte Once’ın kahramanı isimsiz busker da bu hemen seziliyor. Zaten idare eder bir işi var. Babası ile beraber elektrikli süpürge tamiratı yapıyor. Yine sokakta tanıştığı isimsiz Çekoslovak kız ile bir süre sonra ortak tutkuları olan müzikte buluşuyorlar. Once için bir film demek pek doğru değil aslında. Hayatın tam ortasından geçerken bu iki insanı gözüne kestirmiş bir kameranın yaptığı takip sanki. Bazı belgesel kanallarında yarım saat-bir saatlik reality hikayeler gösteriliyor. Teknik olarak onları andırıyor. Tabi onlar gibi bilgilendirme ya da gerçek bir kesit sunarak oradan bazı alıntılarla bilimsel, sosyal, kültürel çıkarımlarda bulunma misyonu yok. Peki Once’ın misyonu ne? Daha doğrusu var mı? Bir filmin misyonu olmalı mı? Yoksa sadece göründüğü gibi mi olmalı?

Once göründüğü gibi bir film. (Yine film deyiverdim, alışkanlık işte!) Yani ne görüyorsanız o! Hiç birşey göremediniz mi? O zaman hiç birşey. Bolca müzik, bir de yanında ne idüğü belirsiz bir duygu kırıntısı mı? O zaman işte o ne idüğü belirsiz şeyin ta kendisi. Peki Once hayatınızda izlediğiniz en saf, en temiz, en çiğ, en dolambaçsız filmlerden biri mi? Buyurun işte o! Kısaca Once, insan ruhuna tutulan ayna misali filmlerden biri. Öyle aklınıza estiğinde izleyeceğiniz türden değil. Yoğun bir anınızda izlemelisiniz belki de. Öbür türlü nereden nasıl sizi yakalar kestirmek güç. Böyle filmlerde oyunculuk, ses, ışık, kurgu, kıl, tüy aramak çok gereksiz. Sadece kendinizi teslim edeceksiniz. Yakalarsa alır götürür. Yok eğer sarmadıysa sizi romantik komedi odasına alalım. Çünkü sizin kendinizi iyi hissetmeye ihtiyacınız var.

Once ise bunu vaat etmiyor. Once size hiç birşey vaat etmiyor. Ola ki öyle yanlış bir fikre kapıldınız, hemen bırakın filmi, dönün gidin. Onu ve onu sevenleri karamsarlıkları, umutsuzlukları veya Dublin bulutları arasından nadiren sızan güneş ışıkları misali umut kırıntıları ile baş başa bırakın. Çünkü Once, vaatsiz, pahasız, sessiz, sedasız bir tutkuyu içinde taşıyan sokaklar kadar, sokaklarda yapılan müzik kadar sade bir yapım. İsimsiz iki insanın arasındaki elektriği o kadar basit ve o kadar zor anlatıyor ki, düşünceler kelimelere bürünmekte mızmızlanıyor adeta. İşte o an devreye şarkılar giriyor. Çünkü bu gibi sağlam kilitlerin tek anahtarı şarkılar oluyor bazen. Ama o da ne! Şarkılar da aynı ritme ayak uydurmaz mı! Hem basit, hem zor, hem şu, hem bu. Once aslında zor bir film. Çünkü kitleleri peşinden sürükleyemeyip, aralarından sadece kendi ritmine ve bohem havasına ayak uydurabilecek, yalnızlıklarını ve bir zamanlar masumca kaçırdıkları küçük fırsatların sebep olduğu yeri dolmamışlığı hatırlayanları seçecek bir film. Once aslında basit bir film. Çünkü tüm bunları yaparken kendi frekansını yakalamış olanlara en kısa, en kestirme yolu gösteren bir hayat parçası. Kırılacak eşya kutusunun içindeki pamuk…

 

Adam ve kadın. Önce adam, sonra kadın. Falling Slowly’yi beraberce bir müzik dükkanında çaldıkları şahane sahneden sonra ister istemez ikisi arasında gelişecek, yön değiştirecek bir ilişki başlıyor. Önce adam, sonlara doğru da kadın, bu adı konmamış, konamayacak ilişkiyi rencide edebilecek hamleler yapıyorlar. Farklı zamanlarda aynı şeyleri düşündüklerinden erişilmez bir tutkuyu maddeleştirecek, kirletecek, basitleştirecek sevişme şanslarını acemice yokluyorlar. İsteyenler ve reddedenler yer değiştirse de o tutkuda azalan pek bir şey olmuyor. Hem zaten onlar her beraber şarkı söyledikleri sahnede veya birbirlerini şarkı söylerken dinledikleri her sahnede zaten tutkuyla seviştiler. Zamanında o erişilmez tutkuya erişmeyen varsa aramızda, daha hiç bir şey yaşamamıştır. Sevişmeden, öpüşmeden, hatta dokunmadan bir kerecik bile o tutkuyu duymamış olmak çok büyük eksiklik. Buna imkan yok. Çünkü o her yerde. İşte Once o tutkuya aşık bir film. Şimdi o şarkıların hangisinin sözlerini, melodilerini anlatmalı, yorumlamalı, hepsi kendini zaten anlatırken.

Oscar alan benzersiz Falling Slowly, Markéta Irglová’nın Beth Gibbons (Portished) dokunuşlarını andıran meleksi sesiyle yorumladığı If You Want Me, bir partide seslendirilen, parti şarkısından öte bir şey olan Gold, stüdyoda grup halinde çaldıkları muhteşem When Your Mind's Made Up, eski sevgiliye gönderilmiş tüm zamanların en güzel şarkılardan biri olası Lies ve diğerleri… Once’ın müziklerini dinlemek yetmez. O şarkıları yaşamak gerek.

Obsession (2025)

 
Yönetmen: Curry Barker

Oyuncular: Michael Johnston, Inde Navarrette, Cooper Tomlinson, Megan Lawless

Senaryo: Curry Barker

Müzik: Rock Burwell

Müzik dükkanında çalışan içine kapanık Bear, aynı dükkanda çalışan Nikki'ye uzun zamandır çok aşıktır ama duygularını bir türlü açamaz. Bir gün bir mağazada gördüğü, satın alanın dileğinin kabul olduğu söylenen "One Wish Willow" adlı gizemli bir nesneyi açarak "keşke Nikki Freeman beni dünyadaki herkesten daha çok sevseydi" diye dilekte bulunur. Dilek anında gerçekleşir. Ancak Nikki'nin sevgisi kısa sürede romantik olmaktan çıkıp korkutucu, takıntılı ve ölümcül bir saplantıya dönüşür. Böylece film, "hayaller gerçek olursa her zaman mutlu olur muyuz?" sorusunu yavaş yavaş kanlı ve rahatsız edici bir masala çevirir. Kısa filmler çeken, pek duyulmamış bazı filmlerde önemsiz roller oynayan, 2024'te çektiği 1 saatlik Milk & Serial ile orta metraja geçen, bir yıl sonra da yazıp yönettiği ilk uzun metrajı Obsession'ı çeken 1999 doğumlu Curry Barker, 2026'nın en büyük korku hitlerinden birine imza attı. Yaklaşık 750.000 dolar bütçesiyle 420 milyon dolardan fazla gişe hasılatı yaptı ve yapmaya devam ediyor. Filmin bu başarısının altında çeşitli nedenler var. Belki de en önemlisi, basit görünen fikrini giderek büyüyen bir kabusa dönüştürmede izlediği yol. Romantik komedi kumaşına sahip olsa da, Bear'ın dileğinden sonra adım adım kara mizah, psikolojik gerilim ve body horror sularına giren, bunları iç içe geçirip birbirlerinden besleterek yoğun bir korku deneyimine yelken açan güçlü bir yapısı mevcut.

Gösterime girip geniş kitlelere ulaşmasından itibaren iki baş karakteri üzerinden yoğun tartışmaları da beraberinde getiren Obsession, özellikle "rıza" kavramına yaklaşımıyla bu tartışmaları körükledi. Normal yaşamda çok hoşlandığımız veya platonik olarak sevdiğimiz biri için "keşke bana aşık olsa" diye düşünürüz ve hayat normal akışına, herkes de yoluna devam eder. Peki gizemli bir gücü olan dilek nesnesiyle bu dileğimiz gerçekleşmiş olsaydı fikri o kadar basit, o kadar klişe ki, bu fikrin veya benzerlerinin uygulanışını defalarca özellikle komedi türünde gördük. İşte Obsession, "sen bu dileği tutarken karşı tarafın ne istediğini, ne düşündüğünü sordun mu" sorusundan çok besleniyor. Curry Barker, bu masum dileği şeytani bir gücün güdümüne bırakarak hem kadına, hem de erkeğe cehennemi yaşatmayı hedefliyor. Aslında başlangıçta bunu yaparken Bear tarafında duruyor gibi görünse de, saplantılı bir aşığa dönüşen Nikki sayesinde daha fazla şey söyleme imkanı buluyor. Uzun zamandır açılamadığı Nikki'ye aşkını itiraf etme fırsatı bulmasına, üstelik bu fırsatı Nikki'nin kendisinin ona vermesine rağmen korkup bir türlü açılamayan Bear, One Wish Willow sayesinde eline geçen "Nikki'ye sahip olma" fırsatını geri çevirmiyor. Yani oyunu kuralına göre oynamıyor, hile yapıyor, o hileyle sağladığı avantajla bu ilişkiyi istismar ediyor.

Bear, uzun süredir sevdiği Nikki'nin bir gecede kendisine deli divane olmasının tadını çıkarsa da, zamanla kendisine takıntılı, tuhaf, tehlikeli bir kişilik haline gelmesiyle neye uğradığını şaşırıyor. Nikki ile aslında rızası dışında birlikte olmanın bedelini garip yollardan ödemeye başlıyor. Filmle ilgili en önemli eleştirilerden biri, Bear'ın özelinde bir "erkek sorunu merkezli" senaryoya sahip olması, kadının ise sadece korku unsuru olarak kullanılması yönünde. Hatta son dönemde çekilen The Drama, Together ve Hollywood yapımı olmadıkları için pek bilinmeyen İskandinav filmleri Hypnosen ve Elskling'de de sözde sorunlu kadınları idare etmeye çalışan erkek partnerlerin çektiği çilelere odaklanılmış görünen senaryolar eleştiriliyor. Oysa bu adı geçen tüm filmlerdeki hikayelerin en enteresan yanı tam da bu kadınlar ve onların çileleri. Bir an için bu filmlerdeki kadınların ve erkeklerin yer değiştirdiğini düşünelim. Kesinlikle daha ilginç ve altı doldurulabilir olmazlardı. Çünkü bu kadın karakterler esasen erkek zayıflıklarını ifşa eden birer turnusol işlevi görüyorlar. Bu durum erkeği odağına almıyor, alsa bile kadının gücünü yahut mağduriyetini, genelleştirilişini yahut ötekileştirilişini keskinleştiriyor. Evet, Obsession'da Nikki olağanüstü bir korku unsuru olarak kullanılmış ve Bear ile özdeşlik kurmak bu durumda daha kolay görünüyor. Ancak bu onu Bear karşısında bir yancı değil, rızasızlığa karşı ödenmesi gereken bir bedel yapıyor.

Teknik açıdan Barker, düşük bütçesini yaratıcı kamera kullanımı, etkili ses tasarımı ve pratik makyaj efektleriyle avantaja çeviriyor. Korku anları yalnızca ani sıçratmalara değil, giderek artan bir huzursuzluk hissine dayanıyor. Düşük bütçesine rağmen sinema dilini bilinçli kullanan ve bunu avantaja çevirmeyi başaran dokunuşlara sahip. Filmin en büyük başarısı da burada yatıyor: Gösterişli prodüksiyon yerine atmosfer, ritim ve görsel anlatı üzerine kurulmuş bir korku deneyimi sunuyor. Yine adı pek duyulmamış görüntü yönetmeni Taylor Clemons ile Barker, görselliği çok etkileyici, her seferinde farklı detayların keşfedilebileceği anlar yaratmışlar.Özellikle dilek lanetinden sonra Nikki'yi simsiyah bir gölge şeklinde betimleyen bazı anlar, korkunç makyajlara ihtiyaç duymuyor. Kaldı ki, etkileyici bir makyaj işçiliği de söz konusu. Büyük stüdyo korku filmleriyle bütçe anlamında yarışmasa da sinematografi, ses tasarımı ve pratik efektleri sayesinde çok daha pahalı görünen bir iş hissi veriyor. Teknik tercihlerin yalnızca "şık görünmek" için değil, karakterlerin psikolojisini ve hikayenin temasını desteklemek için kullanılması önemli bir tavır. Bu da onu, son yıllarda öne çıkan bağımsız korku yapımları arasında teknik olarak da dikkat çekici bir konuma taşıyor. Korku anları yalnızca ani sıçratmalara değil, bütün bu saydığımız bileşenlerin inşa ettiği giderek artan bir huzursuzluk hissine dayanıyor.

Michael Johnston'ın Bear performansı her ne kadar filmin omurgası gibi görünse de, Nikki karakterini canlandıran Inde Navarrette filmin asıl yıldızı. Karakterinin geçirdiği dönüşümü hem ürkütücü hem de trajik biçimde yansıtıyor. Dilekten önceki Nikki ile sonraki Nikki arasındaki fark onun yeteneği sayesinde birinci sınıf bir dönüşümü yansıtmakta. Mimiklerini kullanışı, bu sayede yüz ifadesini istediği biçimde değiştirebilmesi ürkütücülüğünü beslediği gibi, Barker'ın onu bu anlarda serbest bıraktığı izlenimi de uyandırıyor. Johnston ise pasif ve "iyi çocuk" imajının altında yatan bencilliği başarıyla hissettiriyor. Cooper Tomlison (Ian) ve Megan Lawless (Sarah) da önemli yan rollerde oldukça başarılılar. Bazı korku filmleri canavarlarla, zombilerle, hayaletlerle korkutur, bazıları ise insan doğasının en karanlık arzularıyla. Obsession ikinci gruba giriyor. Yönetmen ve senarist Curry Barker, tek cümlelik bir fikri –"sevdiğiniz kişi size delicesine aşık olsaydı ne olurdu?"– hem psikolojik hem de fiziksel dehşete dönüşen etkileyici bir hikayeye dönüştürüyor. Film, yüzeyde doğaüstü bir korku gibi görünse de özünde saplantı, sahiplenme ve "ideal aşk" fantezisinin eleştirisini yapıyor. Günümüz ilişkilerindeki sahiplenme kültürü, karşılıksız aşkın romantikleştirilmesi üzerine sert bir eleştiri. Senaryo yönünden asla kusursuz değil. Aynı anda psikolojik gerilim, body horror ve kara mizah karışımı olup, izleyiciyi sadece korkutmayı değil, rahatsız edip düşündürmeyi de isteyen bağımsız bir film için bu gayet normal.

Elegy (2008)

 

Yönetmen: Isabel Coixet

Oyuncular: Ben Kingsley, Penélope Cruz, Dennis Hopper, Patricia Clarkson, Peter Sarsgaard, Deborah Harry

Senaryo: Philip Roth, Nicholas Meyer

Müzik: Marc Artís Garcia, Christy Carew

Kültür eleştirmen, üniversite hocası ve yazar David Kepesh (Ben Kingsley), öğrencilerinden biri olan genç ve güzel Consuela Castillo (Penélope Cruz) ile ilişkiye girer. Zamanla yaşadıklarının tek gecelik bir ilişkiden olmadığını anlayıp birbirine bağlanan David ve Consuela tutku dolu günler geçirirler. Ama aralarındaki 30 yaş farkı bir türlü göz ardı edemeyen David için, tüm sevgisine rağmen bu ilişkiye alışmak sandığı kadar kolay değildir. My Life Without Me ve The Secret Life Of Words gibi iki başarılı dramın yönetmeni İspanyol Isabel Coixet’nin, Philip Roth’un The Dying Animal romanından uyarladığı Elegy, aslında kendisiyle ilgili en iyi özeti filmin başlarında David’in iç sesinden duyduğumuz bir cümle ile yapıyor: “Yaşlılık arkanızdan iş çevirir!” Film, yüzeyde tek gecelik bir ilişkiden aşka doğru evrilen basit bir kaçamağı ele alır gibi görünse de, aralarında büyük bir yaş farkı olan iki insanın girdikleri ciddi bir ilişkinin anatomisini gerçekçi, aynı zamanda şiirsel bir dille ifade etmeye çalışıyor. Üstelik bunu kavgasız, gürültüsüz ve hüzünlü bir atmosferde gerçekleştiriyor. Filmin odak noktasında yer alan David Kepesh’in, sevgilisi Consuela, en yakın dostu George, yetişkin oğlu Kenny ve çok uzatmalı bir diğer sevgilisi Carolyn arasında irili ufaklı porsiyonlara ayrılmış duygu dünyasına yapılan yolculuklar bütünü olarak da tanımlayabileceğimiz Elegy, genellenmiş doğru-yanlış anlayışı yerine özgür bireyin kendi kişiliğinde bulduğu doğru-yanlış dürüstlüğünün izini sürüyor.

“Yaşlılık” ana başlığı doğrultusunda ilerlese, bu başlığı temel alsa da açtığı diğer yan başlıklarla genç-yaşlı, insan olan herkesin ilişkilerde takındığı farklı tutumların ne kadarının yaşlılığa, ne kadarının gençliğe, ne kadarının “sevgiliye” ait olduğunu araştırıyor. Mesela genç bir insan özeleştiri yaparken, aldatılmasının sebebini kendi fiziğinde, ilgi veya performans eksikliğinde ararken, yaşlı bir insan bu sebebi sadece yaşlı oluşuna bağlar. Aynı şekilde bir genç, kıskançlığının sebebi olarak, sevdiği insan için kendisinden daha iyi birinin varlığından endişeleniyorsa, bir yaşlı ise sevdiği için kendisinden daha genç başka birinin varlığından endişeleniyordur. Yani aralarında yaş farkı olan iki insanın ilişkilerinde yer bulan tüm kavramlar, bu yaş farkının gölgesinde filizleniyordur ve o farkı görmezden gelmek güç bir hal alabilir.

Elegy, bir ilişkiye bakışın yaş ile olan alakasını fazla dolambaçlı yollara girmeden, biraz elitist, bunun yanında dürüst ve samimi biçimde aktarmayı seçtiğine inandıran bir yapıda. Böylelikle genç-yaşlı kim olursa olsun, arasında yaş farkı bulunan ilişkilere bakışın ne ölçüde bağnaz veya hoşgörülü olduğunun sınavını veriyor. David ve Consuela’nın ilişkisi, beklendiği ölçüde tecrübe-tecrübesizlik sorunları yaşamaya başlıyor. Filmin en iyi yönlerinden biri, yaş farkını sorunun kaynağı olarak belirlerken ve onun üzerine dramatik yapısını kurarken, başka filmlerin merkeze aldığı iki karakter arasındaki ırk veya din farklılıklarındakine benzer aşırı gerilimli virajlardan uzak, sadece kişilik çatışmaları ve kadın-erkek farklılığı/benzerliği üzerine yormayan egzersizler yapıyor olması. Tabi Elegy’nin karakterleri gelişmiş bir toplumun kültürlü bireyleri arasından seçilmiş örnekler olduğundan aşk, cinsellik, ihanet, sadakat başlıklarını ele alış biçimlerindeki rahatlık, bu ilişkilerdeki modern ve geleneksel yaklaşım farklılıklarını da yadsımıyor. Bir başka deyişle, söz konusu bu kez aşk olduğunda birey ne kadar dereceli, kültürlü, varlıklı da olsa acemiliklere, tutuculuklara, bencilliklere açık hale geliyor.

David Kepesh’in hayatının izlediğimiz bu kritik kesitinde yaşadıkları, eğitimli ve tecrübeli bir erkeğin bile bir döneminde hazırlıksız yakalanabileceği gerçeğine dayanıyor. David haricindeki tüm karakterler, onun kişiliğinin farklı köşe taşlarını işaret etmeye yönelik olarak tasarlanmış unsurlar. En önemlisi olan Consuela’yı sona bırakarak diğer karakterlerin David’in hangi yönlerini aydınlatmaya çalıştığına değinelim. Bir romantik dram klişesi olarak David’in en yakın dostu George ile dertleştiği sahneler, aynı zamanda iç ses kullanan bir film için fazlalık gibi görünse de, David’in çaresizliğini ve zayıflığını, erkek erkeğe sohbet rahatlığıyla da dürüstleşmesini vurgulamak açısından faydalı. Üstelik hem yaş, hem de cinsiyet açısından kendine en yakın karakter olan George’un “yaşlandığın için endişelenmemelisin, büyüdüğün için endişelenmelisin” benzeri tavsiyeleri ve sırdaşlığıyla David’in içini görmek daha da kolaylaşıyor. David’e yine yaş olarak yakın olan, fakat kısıtlı bir iletişim içinde olduğu bir kadın olarak Carolyn ile paylaştıkları, David’in farklı bir yönünü aydınlatmaya ya da biraz daha solgunlaştırmaya soyunuyor. 20 yıl boyunca aralıklarla görüşen, cinsel ihtiyaçları haricinde bir şeyleri nadiran paylaşan David ve Carolyn’in “sevgililik” hali, bu süre zarfında evrimleşerek disiplinli bir bağlılığa bürünmüş. David’in Consuela ile ilişkisini Carolyn’den gizleme zorunluluğu hissetmesi buna bir örnek. Bu ilişkiyi en iyi özetleyecek kelimeler, David’in kitaplar üzerine öğrencilerine yaptığı “10 sene boyunca tekrar okuyorsunuz kitap değişiyor, çünkü siz değişiyorsunuz ve kitaptan öğreneceğiniz bir şey kalmıyor” yorumunda saklı.

Yıllar önce terk ettiği oğlu Kenny’nin kendinden büyük bir kadına aşık olup, karısı ve çocuğunu terk etme eşiğine gelerek David’den tavsiye istemesi ise, bu kez David’e hatırlamak istemediği geçmişi ile burun buruna gelme, hatalarıyla yüzleşme, kendi içine düştüğü duygusal yoğunluğa benzeyen bir duruma karşı objektifleşme sağlıyor. Kenny’nin babası David’e olan kinine rağmen kapısını çalması, yaşı olmayan aşkın, bireyleri ne kadar derinden etkileyebildiğinin sağlamasını baba-oğul üzerinden pekiştiriyor. Bu noktada özellikle oyuncu Peter Sarsgaard’ın hüzünlü yüzü ile tedirgin tavırlarının buluşması, evli ve çocuklu orta yaşlı bir adam, başka bir kadına tutulmuş aşık, babası tarafından küçükken terkedilmiş oğul kimliklerinin altını, göründüğü kısıtlı süre dahilinde çok güzel çizmekte. Zaten George, Carolyn ve Kenny’nin filmin içinde fragmanlaşmış küçük dramları David’in aşk hikayesine farklı noktalardan anlamlar kattığı kadar, kendi iç dinamiklerinde gizemlerini ya da sıradan gerçekliklerini koruyan vaziyetteler.

"İnsanın hayatındaki en büyük sürprizler yaşlıyken olur" diyen Tolstoy'dan alıntı yapan David, latin güzeli Consuela ile planlamadığı bir aşkın içine düşünce, yukarıda sözünü ettiğimiz çevresinin farklı motivasyonlarına rağmen kendini bu sürprize teslim etmeyi başarıyor. Fakat film boyunca gördüğümüz bir vakur duruş, yaşlılığın getirdiği bir ihtiyat da sıklıkla hissediliyor David’de… Kendini Consuela’ya bıraktıktan sonra adeta duygusal özgürlüğünü yeniden kazanan David, yine de içinde tuttuğu “genç sevgiliyle bir geleceğinin olamayacağı” sabit fikrine yenik düşme eğiliminde. Genç yaşına rağmen benzer bir olgunluk Consuela’da da seziliyor. Ancak kendinden 30 yaş büyük sevgilisini ailesine, arkadaşlarına bir partiyle tanıştırmak isteyecek kadar bir salıverme, David’in yetişkin özgürlüğünün sınırlarını çizmekte gecikmiyor. O noktadan sonra da duygusal çözülme sürecine giriliyor. Gerçek yaşamdaki ilişkiler de hep bunun gibi sebeplerden dolayı kendini inkar etmeye başlıyor: İnsan hem değişiyor, ama bir o kadar da aynı kalmayı başarabiliyor. Dönem dönem değişen ve aynı kalan bir insan, aynı özelliklere sahip bir başka insana aşık olduğunda bu eşleşmezlik daha fazla yüzeye çıkıyor.

Aslında Elegy’nin hikayesi çok basit, hatta sıradan. Ama kendinden ortaya çıkan fazlalıkları, sıradanlıkları, tanınmışlıkları yoğunluğa dönüştürmesi veya izleyenine öyleymiş gibi aktarması için gerekli donanımı da bu basitlikten sağlıyor. Isabel Coixet’nin bu basitliği asla dışlamayan, yer yer süsleyen anlatımı, Elegy’yi aşktan başı dönüp ayakları yerden kesilmiş bir romanstan ziyade, ufuk çizgisine bakan vakur bir ağıta dönüştürüyor. Ben Kingsley ve Penélope Cruz’un iki aşık olarak tutturdukları kimya tartışmaya müsait de olsa, biraz da hikaye gereği bilinçli bir tercih olduğu izlenimi bırakıyor. Fakat bu durum ikilinin birinci sınıf performanslarını kesinlikle etkilemiyor.

Itt érzem magam otthon (2025)

 
Yönetmen: Gábor Holtai

Oyuncular: Rozi Lovas, Áron Molnár, Tibor Szervét, Bettina Józsa, Kornél Simon, István Znamenák, Dorka Gryllus, Soma Simon

Senaryo: Attila Veres

Müzik: Gábor Holtai

İşini kaybetmiş genç bir kadın olan Rita, bir gün kaçırılır ve kendisini yabancı bir ailenin evinde bulur. Aile, onun yıllar önce kaybolan kızları Szilvi olduğuna kesinlikle inanmaktadır. Rita başlarda çok zorlansa da hayatta kalabilmek için bu oyunu oynamaya başlar; ancak zaman geçtikçe yalnızca fiziksel olarak değil, zihinsel olarak da bu "ailenin" içine çekilmeye başlar. Kaçmaya çalışırken karşısındaki en büyük düşman sadece onu tutsak eden insanlar değil, insan zihninin uyum sağlama eğilimidir. Itt érzem magam otthon (Feels Like Home), Attila Veres'in senaryosunu yazdığı, Macar yönetmen Gábor Holtai'nın ilk uzun metrajlı filmi. Yüzeyde psikolojik bir gerilim gibi başlayan yapım, ilerledikçe kimlik, aidiyet, otorite ve bireyin baskıcı sistemler karşısında nasıl dönüşebileceği üzerine düşündüren bir alegoriye dönüşüyor. Tabii o psikolojik gerilimi de koruyarak. Filmin en etkileyici yönü atmosferi. Hikayenin büyük kısmı tek bir evde geçiyor ve aile fertlerinin tuhaflıkları bu evin odalarındaki oksijeni sürekli tüketme eğiliminde. Dar kadrajlar, uzun planlar ve sessizlikler sayesinde seyirci de Rita kadar sıkışmış hissediyor. Senaryo bir süre sonra klasik "kaçırılma" hikayesini çok daha derin bir yere taşıyor. İnsanın güvenlik ve konfor alanı yaratma / o alanda tutunma uğruna kendi kimliğinden ne kadar vazgeçebileceğini sorguluyor. Bu nedenle gerilim, fiziksel şiddetten çok psikolojik manipülasyondan ve karakterlerin tekinsizliğinden besleniyor.

Filmdeki otoriter baba figürünün aile fertleri üzerinde yarattığı korkuyu anlamaya çalışan Rita, onu bu ailenin bir süredir kayıp ama geri dönmüş kızı Szilvi olduğuna ikna etmek için çabalayan erkek kardeş Marci gibi güçlü görünen bir karakterin bile bu baba karşısında ne kadar aciz kaldığını görünce direnmenin anlamsızlığını fark etmeye başlıyor. Evdeki bu korku ikliminin üzerine "babasının gözdesi" Szilvi olarak getirildiğini idrak etmeye başladıkça, hele de diğer aile fertlerinin bu iklime ayak uydurmakta tecrübe kazandıklarını gördükçe bu "ailenin asi kızı" rolünü oynamaya karar veriyor. Senarist Attila Veres, otoriter yapıların psikolojik manipülasyon ve fiziksel şiddetle bireyi dönüştürmesinden hareketle filmi siyasi, hatta geniş düşünüldüğünde dini bir alegori olarak da yorumlanmaya müsait bir yapıya sokuyor. Ailedeki diktatör temsili babanın uyguladığı baskıcı aile düzenini otoriter yönetimlerin bir metaforu olarak değerlendirmek çok kolaylaşıyor. Hatta o kadar kolaylaşıyor ki, biraz fazla gözümüze sokulmuş gibi de hissedebiliyoruz. Mesela Rita'nın Szilvi olarak dışarı çıkmasına izin verildiği bölüm, bu otoritenin sadece evle sınırlı kalmadığı bilgisini de vererek baskıcı rejimlerin ulus bazında halklar üzerinde kurduğu korku temelli yönetim biçimlerine de gönderme yaparak, zaten meselesini anladığımız filme fazladan alegori yüklüyor.

Öte yandan Veres, madalyonun ezilen halk tarafındaki farklı yansımalarına bakmayı da ihmal etmemiş. Evin babasının eve geldikten sonra yemek masasında dışarıda sözde şahit olduğu şiddet ve zorbalıkları aile fertlerine anlatarak aslında onlar için en güvenli yerin bu ev olduğunu sürekli işlemesi, onların da buna inanmış gözükerek kendilerini bir şekilde güvende hissetmeleri, hükümetlerin halklarına uyguladıkları bilindik bir yöntem olarak hiç yabancı değil. Bu sayede sessiz sedasız özgürlüklerine ipotek konulan, giderek bu yalanlara inanarak aile/millet içerisindeki güven duygusunu önceleyen halkın modern kölelere dönüşmesi de gayet tanıdık. Ait olma ihtiyacının tehlikeli boyutlara ulaşması bir yana, sokaklardaki evsizler, işlerini, gelirlerini, güvencelerini ya da ailelerini bir şekilde kaybetmiş insanlar için bir bütünün parçası olabilmek çok önemlidir. Rita için Szilvi olmak başta hiç de istediği bir şey olmasa da, dışarıda onu bekleyen hiç kimse ve hiçbir şey olmadığı düşünülürse bir yalana ayak uydurmak kolaylaşıyor. Bir noktada özgülük de işe yaramıyor. Filmin mikro ölçek olarak aile biriminden yola çıkıp makro ölçekte sosyal, ekonomik, siyasi çıkarımlar elde etmesi kaçınılmaz. Hükümetler bizi doğrudan kaçırıp eziyet etmiyorlar belki ama bunu binlerce farklı şekilde zaten uygulamaktan çekinmeyip rehin alabiliyorlar. Bu süreç, beyin yıkamak için bolca zaman barındırıyor. İşte Feels Like Home, bu açık veya örtülü eziyet türleri sayesinde "ev gibi hissetmemiz" için başka çıkar yol bırakılmaması üzerine bir alegori.

Rita'yı canlandıran Rozi Lovas, karakterin korkudan kabullenişe, ardından yeniden direnişe uzanan psikolojik yolculuğunu filmin tonuna uygun, hatta bazen onun da üstüne çıkan biçimde aktarıyor. Marci rolündeki Áron Molnár'ın performansı da filmin gerilim dozunu sürekli yüksek tutuyor. Doğru - yanlış arasında kalmış kilit bir karakter. Kısa filmler ve birkaç dizi bölümü sonrası ilk uzun metrajını çeken yönetmen Gábor Holtai'nın ekstra bir reji becerisini göremesek de ev ve odalardan oluşan setlerin klostrofobisinden sızan gerilimi yansıtmada gayet başarılı. Itt érzem magam otthon, son yılların en dikkat çekici Orta Avrupa bağımsız gerilim filmlerinden biri. Büyük sürprizler veya hızlı tempolu kovalamacalar yerine karakter psikolojisine ve atmosfere yaslanan bir yapım. Özellikle The Invitation, Dogville, Speak No Evil veya Dogtooth gibi rahatsız edici psikolojik gerilimlerin izinden gittiği görüntüsü veriyor. Film, 2025'te Sitges Film Festival'de dünya prömiyerini yaptı ve kısa sürede çok konuşulan bağımsız Macar filmlerinden biri haline geldi. Otorite, aidiyet ve itaat üzerine çok şeyler söylediği gibi, finaliyle de alegorisini perçinleyen bir yapım.

Hamnet (2025)

 
Yönetmen: Chloé Zhao

Oyuncular: Jessie Buckley, Paul Mescal, Joe Alwyn, Emily Watson, Jacobi Jupe, Noah Jupe, Dainton Anderson

Senaryo: Chloé Zhao, Maggie O'Farrell

Müzik: Max Richter

Doğayla iç içe bir yaşam süren özgür ruhlu Agnes (aslında adı Anne Hathaway ama babasının mirasında Agnes olarak geçer) ve baskın ebeveynleriyle yaşayan, kardeşlerine latince dersleri veren Will arasında filizlenen aşkın masum, temiz ve tutkulu süreciyle başlıyor Hamnet. Birbirlerine kur yapıyorlar, sevişiyorlar, evleniyorlar, çocukları oluyor. Ayrılıklar, hastalıklar, trajediler, hayatın içinden çıkan ama nereden çıkacağı kestirilemeyen olağanlıklar birbirini izliyor. Hamnet, edebiyat tarihinin en güçlü, aynı zamanda en gizemli figürlerinden biri olan William Shakespeare'in bazı düz tarihi kayıtlar haricinde pek bilinmeyen eşi ve çocuklarının öne çıkarıldığı bir dram. Maggie O'Farrell'ın aynı adlı çok satan romanından yönetmen Chloé Zhao ile O'Farrell'ın birlikte beyaz perdeye uyarladığı Hamnet, belli noktalarda bu sınırlı tarihi bilgilere bağlı kalınarak yazılmış. Ancak O'Farrell kurgusu, bu bilgilerin gölgesinde kalan boşlukları da çok iyi doldurarak bu sevimli aileyi önce roman, sonra da sinema filmi seviyesine taşıyor. Romana ve filme adını veren 11 yaşındaki Hamnet, Will-Agnes çiftinin üç çocuğundan biri. Resmi kayıtlarda doğum ve ölüm belgeleri dışında bilgi bulunmuyor. Ayrıca Shakespeare klasiği Hamlet'in ilham kaynağı. Bu iki kelime sadece ufak bir telaffuz farkıyla söylense de birbirleri yerine de kullanılabiliyor. O'Farrell, baba Shakespeare'i ikinci plana yerleştirerek, hakkındaki bilgi eksikliğini hazmedemediği Agnes'ı tüm insani özellikleriyle yeniden hayal ediyor.

Will ile evlenmeden önce Agnes, adı "Orman Cadısı"na çıkacak derecede doğayla bütünleşmiş bağımsız bir profille karşımıza çıkıyor. Cadı veya şifacı olarak tanınmak onu hiç rahatsız etmediği gibi, her ne kadar özgür ruhlu, doğa aşığı bir kadın olsa da sevdiği adamla evlenmeyi, çocuk sahibi olmayı arzuluyor. Öyle ki, ailesini bırakıp Londra'ya giderek orada oyunlar yazmak isteyen bunalımdaki kocası Will'i cesaretlendiren de yine Agnes oluyor. Eşi yokken çocukların her şeyiyle ilgilenen, bundan hiç şikayetçi olmayan Agnes'ın, dönemin kabusu olan salgınla imtihanı başlayınca, tek başına mücadele vermenin zorluklarına karşı güçlü durmaya çalışıyor. Hak ettiğini düşündüğü bu erdemleri Agnes'a bahşederek "belki de bunlara yakın şeyler yaşanmış olabilir" diye düşündürecek kadar sahici bir kurgu tasarlayan O'Farrell, Agnes'in doğayla kurduğu bağ, annelik içgüdüsü ve kayıp karşısındaki parçalanışından güçlü bir omurga oluşturuyor. Chloé Zhao ile birlikte 2 saatlik bir film olarak beyaz perdeye uyarladıkları için de gerekli birtakım sadeleştirmelerle bir sanat formunu başka bir forma dönüştürüyorlar. Zhao, belli bazı dram formülleri üzerinden ilerlese de, kendine has dokunuşlara da sahip bir yönetmen. Dönem filmi çekerken uzun süre çerçevesini dar tutup bir aile etrafında şekillenen senaryoyu ilmek ilmek işliyor. Karakterleri benimsetmesi hiç zor olmuyor. Ama özellikle Agnes ve Hamnet'i çok iyi parlatıp Will'e karşı bir miktar mesafe alarak karakter oluşturmadaki yetkinliğini gösteriyor.

Oscar dahil irili ufaklı organizasyonlardan yaklaşık 50 ödül kazanan Jessie Buckley, zengin kariyerinin en iyi performanslarından birini sunuyor. Agnes'in mutluluğu, hüznü, öfkesi, gizemi son derece yetkin ve görkemli bir biçimde kaşımıza dikiliyor. Filmin merkezi olmanın, her duyguya hakimiyet göstermenin ödülleri neyse hepsini sonuna kadar hak ediyor. Detayları ve estetiğiyle sanat yönetimi ve kostümleri, Paweł Pawlikowski'nin Zimna Vojna ve Ida filmleriyle Oscar adaylığı alan, Loving Vincent, I'm Thinking Of Ending Things, The Zone Of Interest gibi filmlerde birinci sınıf iş çıkaran Polonyalı görüntü yönetmeni Lukasz Zal'ın dönemin ruhunu yansıtan çekimleri, Alman besteci Max Richter'in güçlü müzikleriyle çepeçevre sarılmış bir film Hamnet. Richter demişken, özellikle görkemli olduğu kadar duygu boşalması yaratan finalinde duyduğumuz, başka filmlerde de kullanılan On The Nature Of Daylight adlı bestesinin finale duygu kolaylığı sağladığı görüşü de çok tartışıldı. Shakespeare'in ailesine karşı yeterince iyi bir babalık yapamadığı pişmanlığına karşı bir günah çıkarma mahiyetinde sahneye koyduğu Hamlet oyunu sahnesinin bir bölümünde bu parça kullanılmasaydı veya başka bir parça kullanılsaydı sahnenin etkisi nasıl olurdu, bunun denemesini yapmak seyirci için kolay. Asıl mesele, bu sahnenin bu parçaya ihtiyacı olup olmadığı. Chloé Zhao'nun bir sahnedeki oyuna, bir Agnes'in tepkilerine gidip gelen aksla güç kazandığı, en sonunda beklenmedik bir kırılmayla zirveye ulaşan bu sekansa eşlik edecek müziğin On The Nature Of Daylight olup olmaması çok da önemli değil aslında. 

Chloé Zhao demişken de, her filminde biçim yönünden farklı denemelere girişen, vizyon sahibi bir yönetmen olduğunu herkese kanıtladığını söylemeye gerek yok. Hamnet, Agnes'in doğayla kurduğu bağ neticesinde kendini belli eden pastoral dokusunu çok iyi yansıtan bir film. Bu özelliğini The Rider ve Nomadland'de de göstermişti. Doğa - insan arasındaki mücadele Hamnet'te bu filmlerde olduğu kadar ön planda olmasa da, Agnes'in özgür ve özgün kişiliğinin şekillenmesindeki en mühim faktörün bu ilişki olmasının vurgusu kendini belli ediyor. Çocuklarını doğanın koynunda doğurma arzusu bile tek başına ona güçlü bir mit bahşediyor. Tabii Maggie O'Farrell'ın sınırlı tarihi bilgilerle kurguladığı Anne Hathaway ve gerçekten yaşayıp yaşamadığı bile hala tartışılan William Shakespeare, bu hikayede klasik bir aşk, evlilik, aile üçgeni içinde kendilerine yer buluyor. Çocukları da (hele de dünya tatlısı Jacobi Jupe'un canlandırdığı Hamnet) bu hikayede bir aile olmanın, gerekirse eksik aile fertlerinin yerini doldurmanın, birbirine sahip çıkmanın, fedakar olmanın, cesur olmanın öneminde var oluyorlar. Aile olma duygusunun güzelliğini tattıkları kadar, trajedileri nasıl karşıladıklarının, nasıl farklı şekillerde yas tuttuklarının da hikayesi aynı zamanda. Hamlet'ten hareketle Shakespeare eserlerinin özünde yatan pek çok duygunun nerelerden geldiği yönünde buna benzer bir sürü kurgu tasarlanabilir. Fakat içinde Agnes'in ve Hamnet'in olduğu bir kurgu muhtemelen pek çoğundan bir adım önde olacaktır.

Fish Tank (2009)

Yönetmen: Andrea Arnold

Oyuncular: Katie Jarvis, Michael Fassbender, Kierston Wareing, Rebecca Griffiths, Charlotte Collins

Senaryo: Andrea Arnold

15 yaşındaki Mia’nın en büyük tutkusu danstır. Dans yarışmasına katılıp kazanmak için kendi kendine çalışmaktadır. Kafasına göre takılan annesi ve arkadaşlarıyla sorunları olan Mia'nın yaşamı, annesinin eve yeni bir erkek arkadaş getirmesiyle değişmeye başlar. Yakışıklı ve karizmatik Connor, Mia için bir baba figürü olmasının yanında duygusal ve cinsel yönden de ilgisini çeker. 2010 BAFTA ödüllerinde En İyi İngiliz Filmi seçilen, 2009 Cannes’da da jüri özel ödülü alan Fish Tank, Andrea Arnold’un yazıp yönettiği ikinci uzun metraj çalışması. İlki olan Red Road’da gerek konu, gerekse tempo açısından çok sıkıldığımı itiraf etmeliyim. Fish Tank ise Red Road’a nazaran daha dinamik, dramatik ve sürükleyici bir yapıda. Yine de her iki filmin, kadın ruhunun sıkıntılı bir atmosfere hapsedilme duygusu yönünden ortak paydaları yok değil. En güçlü yanı doğallığı. Sanki bir reality izliyormuş hissi yaratması, akvaryuma benzeyen site dairelerindeki hayatların çalkantıları gerçekçi bir bakışa sahip. Seyirciyi adım adım iç burkan bir drama hazırlamasıyla, içinden çıkmak için can atılan bir akvaryumdan çıkışın da peri masalları gibi sonuçlanmayacağı yönündeki savunusunun ayaklarını yere bastırabiliyor.

Mia rolündeki Katie Jarvis’in birçok festivalden ödülle dönen performansı, çoğunlukla rol yapıyormuş duygusu vermeyen, ama bu yüzden keyif veren bir duruş sergiliyor. Zaten kendisi oyuncu da değil. Andrea Arnold onu tesadüfen bir tren istasyonunda gördükten sonra seçmelere katılması için ikna etmiş. Böylece sinema dünyası, ümit veren genç bir yetenek daha kazanmış. Jarvis hem Mia karakterinin, hem de filmin yükünü belki de hiç özel bir çaba sarfetmeden taşıyabilmekte. Jarvis’in yanı sıra, ilk çıkışını Ken Loach ustanın It's a Free World... filmiyle gerçekleştiren Kierston Wareing’in büyümemiş anne Joanne rolü de Mia etrafında daralan hayat çemberinin en mühim parçasını oluşturmakta. Tabiî 300, Hunger, Eden Lake, Inglourious Basterds filmlerinin başarılı aktörü Michael Fassbender’ın canlandırdığı Connor da başka bir mühim parçasını…

Fish Tank, yine bir BBC Films yapımı olan An Education ile bazı benzerlikler taşıyor. Ama An Education’ın elegan ve kurgusal barizliklerinin karşısında Fish Tank’in çiğ tadını benzeştirmek gibi bir niyet sözkonusu değil elbette. Sadece her iki filmin merkezinde yer alan iki genç kızın kendi akvaryumlarından çıkıp engin denizlere açılma hayalleri sonrası çektikleri sancılarla kendini gösteren bir benzerlik bu. Anlaşılan BBC Films, kendilerinden yaşça büyük erkeklerle ilişkiye giren kızlar konusundaki hassasiyetini, bu tür filmleri mesaj niyetine kullanarak toplumsal bilinç edindirme misyonu yüklenmiş. Ne diyelim, mesaj vereceksen de bu iki film gibi ver. Bu açılardan baktığımda Fish Tank’i daha çok beğendiğimi itiraf edeyim. Bundan böyle Andrea Arnold da Red Road’un ardından daha farklı beklentiler içinde izlenecektir bana göre. Özellikle 2011’de görücüye çıkacak olan ve daha önce William Wyler, Luis Buñuel, Peter Kosminsky, Robert Fuest, A.V. Bramble, Jacques Rivette gibi yönetmenlerin uyarladığı Emily Brontë romanı Wuthering Heights’i yorumlayacak olması, her ne kadar artık kendisinden Fish Tank gibi spontane hikâyeler umulsa da ilginç bir haber olarak görünüyor.