Filmatine

The Ides Of March (2011)

2012-01-27T12:42:00.000+02:00

Yönetmen: George Clooney
Oyuncular: Ryan Gosling, George Clooney, Philip Seymour Hoffman, Paul Giamatti, Evan Rachel Wood, Marisa Tomei, Jeffrey Wright, Max Minghella, Jennifer Ehle
Senaryo: George Clooney, Grant Heslov, Beau Willimon
Müzik: Alexandre Desplat

Ohio ön seçimlerine bir hafta kala başkan adaylığı için çekişmekte olan iki demokrat adaydan biri olan Mike Morris 'in (George Clooney) kampanya basın sözcüsü olan Stephen Myers (Ryan Gosling) Morris'e sadık biçimde var gücüyle çalışmaktadır. Delge sayısıyla önde görünen Morris için yine de adaylık garanti değildir. “Ohio neye karar verirse, tüm ülke de ona karar verir” gibi bir seçim deyişi vardır ve 356 delegesiyle desteklediği adaya seçimi kazandıracak olan Senatör Thompson’ın (Jeffrey Wright) kararı çok önemlidir. Ama beklenmedik bir skandalla karşı karşıya kalan Myers tüm kariyerini ve Morris’e olan sadakatini sorgulamaya başlayacaktır.

George Clooney’nin oyuncu, yapımcı, senarist ve yönetmen olarak ana akım sinemaya aktardığı politik duyarlılığı Syriana, Good Night, and Good Luck, Michael Clayton gibi örneklerin ardından The Ides Of March ile sürüyor. Demokrat adaylar arasında çok çetin geçen ön seçim sürecinde parlak başkan adayı Mike Morris’in ekibinde danışmanlık yapan Stephen Myers’ın merkezde yer aldığı film, yukarıda saydığım örnekler gibi sürükleyici bir politik dram. Birçok koldan siyasi eleştiriye çok müsait olan Beau Willimon'un Farragut North adlı oyunundan Clooney ve Grant Heslov’un senaryo haline getirdiği bir hikâyeye sahip olması işini kolaylaştırıyor gözükse de, seçim öncesi entrikaların yansıtılması esnasında yakalanan tempo özenli bir senaryo-yönetim başarısının ürünü. Akıcı diyaloglar, taşı gediğine koyan düşündürücü replikler ve son derece güçlü oyuncu kadrosu The Ides Of March’ı türünün önemli örnekleri arasına koymayı biliyor.

Nabza göre şerbet vermekten ziyade ilkeleri olan ve o ilkeler doğrultusunda halkın fikirlerinin oluşmaya başladığı seçim öncesinde kendi inandıklarını söylemekten çekinmeyen, hatta bu uğurda başkan adaylığını kesinleştirecek olan kaypak Senatör Thompson’ın 356 delegesini bile reddedebilen Morris’in idealize ettiği politikacı profiline her seçim döneminde aşinalığımız vardır. Sevmediği ve taviz vermek istemediği Thompson’ıın delege gücüne muhtaç olmak istememek, başka ülkeleri petrol yüzünden işgal etmemek, düşmanlara düşmanca karşılık vermemek söylemlerini duyuyoruz. Bununla da kalmıyor. Zenginleri kollayan vergi kanunları, gelir dağılımı, istihdam, teknolojik liderlik, kürtaj, vatandaşlık hakları gibi meselelerde gayet mantıklı, bazen fazla idealist. Morris’in özellikle ölüm cezasıyla ilgili fikirleri oldukça düşündürücü. Politikacıların bitmek bilmeyen seçim vaatlerinden pek farklı bir durum yok. Ama Morris’in en güvendiği yardımcısı Stephen’ı da sadakat sorgusuna sevk eden hatası, bürokratlara aklı hocalığı yapan birinin bile elinin kolunun bağlanabileceği bencilliklerle dolu politik arenanın kirliliğine vurgu yapıyor.

Tabiî burada konu edinilen kirlilik geçtiğimiz yıllardan tanıdık gelebilecek bir skandaldan çıkış alıyor ve bu sebepten biraz da kolaycılık kokuyor. Senaryo bu siyasi doğruluk heykelini yıkmak için biraz da sıradan bir çözüm bulmuş gibi düşünülebilir. Yine de seçmenlerine, yardımcılarına ve eşine siyaseten doğru görünen bir politikacının yanlış hamlelerinin bedelini ödeyen isimsiz insanların varlığına böylesine dikkat çekmek de önemli. Tüm bu idealist söylemlerin ardında istismar, yalan, şantaj, blöf yatıyor olması kimse için sürpriz olmasa da, bunları derli toplu bir dram içinde görmek de öyle.

Politikanın bazı erdemleri ne kadar kendi yozlaşmışlığına alet edebildiğine en güzel örneklerden biri de sadakat kavramında şekilleniyor. Morris’in baş danışmanlarından olan Philip Seymour Hoffman’ın canlandırdığı tecrübeli Paul Zara’nın Stephen’a verdiği sadakat örneğinin bumerang etkisi, “ne ekersen onu biçersin”in iyi ve kötü yanlarına çok sıkı birer eleştiri getiriyor. Bunun yanında Morris’in rakibinin başdanışmanı Tom Duffy’nin (Paul Giamatti) karşı takımı çökertmeye yönelik ayak oyunları ve ön seçim çekişmesini yakından takip eden gazeteci Ida Horowicz’in (Marisa Tomei) haber uğruna dostlarını bile satabilecek potansiyeli, filmin hedef tahtasını daha da genişleten unsurlar. Oyuncuların kalitesi zaten tartışılmaz. Başrolü hakkıyla idare eden Ryan Gosling ile yazar, yönetmen, yapımcı ve oyuncu olarak filme çok şey katmış George Clooney’nin rolüne cuk oturan halleri bir yana, özellikle Philip Seymour Hoffman ve Paul Giamatti’yi aynı filmde klaslarını konuştururken izlemek ayrı bir keyif. En İyi Uyarlama Senaryo dalında Oscar adayı da olan The Ides Of March, politik gerilim sevenlerin kaçırmaması gereken başarılı bir yapım.

Import/Export (2007)

2012-01-25T23:08:00.002+02:00

Yönetmen: Ulrich Seidl
Oyuncular: Paul Hofmann, Ekateryna Rak, Brigitte Kren, Michael Thomas, Natalja Epureanu, Lidiya Oleksandrivna Savka
Senaryo: Ulrich Seidl, Veronika Franz

Ukraynalı genç bir hemşire olan Olga, işinden ayrılınca internet üzerinden webcam ile erotik yayınlar yapan bir yerde çalışmaya başlar. Bir arkadaşının yardımıyla batıda daha iyi bir yaşam bulmak için annesini ve bebeğini terk eder ve kendini Avusturya'da bulur. Önce zengin bir ailenin evinde hizmetçilik yapmaya başlar ama kısa süre sonra iftiraya uğrayarak kovulur. Daha sonra bir huzurevinde temizlikçi olarak işe girer. Paul ise Avusturya’da sıkıcı bir hayatı olan, en son girdiği güvenlikçi işinden olaylı biçimde ayrılmak zorunda kalan Viyanalı bir gençtir. Üvey babasıyla doğuya gider ve kendini kızlarla içkinin bolca bulunduğu Ukrayna'da bulur. İkisi de başlarına ne geleceğini bilmedikleri yeni bir ülkeye gider. Yaşadıkları yerde de, gittikleri yerde de hayat Olga ve Paul için kolay değildir.

Avusturyalı yönetmen Ulrich Seidl’ın yazıp yönettiği Import/Export, Ukrayna ve Avusturya’nın soğuk ve bunaltıcı iklimini her karesine sindirdiği gerçeklik duygusuyla yansıtan bir film. Mutluluk hariç pek çok duyguyu muhteviyatında bulunduran film, birbirine göre içeri ve dışarı pozisyonlarında yer alan bu iki ülkenin yine birbirine göre “ithal” ve “ihraç” olarak değişen iki kaybedenini hiç yollarını kesiştirmeden mercek altına alıyor. Bu iki özelden genele ulaşarak, insanın ulusal dışlanmışlığının iki farklı (!) coğrafyada ayakta durmaya çalışan iki birey üzerine yansımalarından kurulan paralellik hayranlık verici. Bunu sağlayan kurgu, bir Olga’dan, bir Paul’den aldığı kesitlerle birbirinden habersiz iki insanın hayatlarının ortak sıkıntılarını yansıtmayı, daha doğrusu farklılıklarından ortaklık kurmayı çok iyi başarıyor.

2007’de Cannes’da Altın Palmiye’ye aday olup ödülü Cristian Mungiu’nun 4 luni, 3 saptamâni si 2 zile başyapıtına kaptıran Import/Export, elinden tutulmamış bir başyapıt görünümünde ve bu film kadar sarsıcı niteliklere ve sinema duygusuna sahip. Seidl’ın çiğ ve tekinsiz anlatımı, ağır sayılabilecek ritmine rağmen iletmeye çalıştıklarını fazlasıyla iletebildiği gibi, iki ülke arasındaki kültür çatışmasından ziyade bu iki ülkenin kendi vatandaşları arasındaki kültür ve sınıf farklılıklarından kolektif bir yalnızlık, dışlanmışlık ve bıkkınlık hissiyatı ortaya çıkarıyor. Üstelik bunu hiçbir şekilde zorlama yöntemlerle değil, setlerin, oyuncuların ve günlük konuşmaların rutinliğinde gerçekleştiriyor. Elbette bu doğallıktan müthiş bir görsellik yakalamayı da ihmal etmiyor.

Olga ile Paul’ü canlandıran, aslında oyuncu da olmayan Ekateryna Rak ve Paul Hofmann’ın amatörlükleri, doğallıkları sayesinde pek fazla göze batmıyor denebilir. Zaten film izleyeni öyle doğal bir konuma yerleştiriyor ki, en sık gördüğümüz iki karakterin oyuncu olup olmadıkları, oyunculuk yapıp yapmadıkları bile önemini kaybediyor. Şimdilerde ekonomik sıkıntılarla boğuşan Avrupa’nın modern yanından çok farklı öteki yanını göç kavramını da içine alarak perdeye yansıtan film, özellikle Paul’ün üvey babasıyla birlikte iş için gittikleri Ukrayna’nın arka mahallelerini ve paçoz gece hayatını ürkütücü bir gerçeklikle resmediyor. Belgesel kökenli Ulrich Seidl, bu tecrübesini kurmaca bir dram formülü üzerine çok etkileyici biçimde kullanıyor ve çoğu anlarda filmi yalın bir sinema deneyimine dönüştürüyor.

Buried (2010)

2012-01-20T23:29:00.000+02:00

Yönetmen: Rodrigo Cortés
Oyuncular: Ryan Reynolds
Senaryo: Chris Sparling
Müzik: Víctor Reyes

Irak’a inşaat malzemeleri taşıyan bir şirkette kamyon şoförü olan Paul Conroy (Ryan Reynolds), bir grup isyancının saldırısına uğradıktan sonra gözlerini yerin altında bir tabutta açar. Yanına bir çakmak ve cep telefonu bırakılmıştır. Kurtulmak için zamana karşı yarışmak zorunda kalır. En büyük gücünü bu konunun sağladığı klostrofobiden alan Buried, sınırlı zaman ve mekan unsurlarına rağmen tansiyonunu hiç düşürmeyen, düşürdüğü sanrısı uyandırdığı anlarda bile bu durumu o yüksek tansiyona dramatik katkılar sağlamak için kullandığını hissettiren bir film. Tek karakter ve gömülü bir tabut gibi olağanüstü tek mekanla nefes kesen (gerçek anlamıyla nefes kesen!) bir hayatta kalma mücadelesini yaklaşık 90 dakikaya yayabilmiş olması, aynı zamanda sıra dışı bir “tek kişilik tiyatro oyunu” tecrübesi de yaşatıyor denebilir. Ama böylesi sınırlı bir zaman ve mekan birlikteliğini baştan sona sıkmadan sürdürebilmesi için, tek kişilik oyunlarda karakterin sesli düşüncelerini sıralamasından farklı olarak filmin çok daha etkili bir silahı var: Cep telefonu! Bu sayede tek kişilik oyun benzetmesinden, karakterin şiirsel monologlarının filmin gerçekliğine zarar vermesi muhtemel hantallığı anlaşılmamalı. Genç İspanyol yönetmen Rodrigo Cortés ve senarist Chris Sparling, ayrı dallarda ortak bir meydan okuma gerçekleştirmek için güç birliği yapıyorlar.

Bir kere en baştan filmi senaryo yönünden taşıması öngörülen o cep telefonunun yerin bilmem kaç metre derinlikten sinyal alıp alamayacağı tartışmalarını bir kenara bırakabildiğimiz sürece filmin muhteviyatlarını daha kolay sindirmek mümkün. Aksi taktirde “oksijen ve telefonun şarjı ne kadar dayanır, bu model telefon olayın geçtiği yılda çıkmış mıydı, Amerikan teknolojisi Paul Conroy’un yerini tespit edemez mi” soruları, filmin yaratıcı olmaya çalışan dokusunu zedeleyebilir. Oysa film, böyle zor bir ortamı kullanarak bundan başka şeyler söylemek istiyor. İnsan hayatının değersizleştiği en güncel coğrafyalardan biri olan Irak’ta geçen Buried, Paul’ün kurtulmak için tek çaresini cep telefonuna endeksleyerek dış dünya ile olan bağlantısından faydalanıyor. O vakit, filmin önce tüyler ürperten insani boyutlarına bakmak gerekiyor.

Amerikalı kamyon şoförü olan (Iraklılara göre onlar da birer asker) Paul Conroy’un fidye için korkunç bir yöntemle hapsedilmesi, onu bir süre hayatta tutmak ve iletişim kurmak için gerekli bazı araçların sağlanmış olması kadar, Paul’ün yaşam mücadelesi sırasında kendi ülkesinin gözündeki değerinin de sorgulanması, çift taraflı eleştirel bir denge sağlamaya oynuyor. Telesekreterler, 911 ve 411 görevlileri, rehine kurtarma yetkilileri, zengin nakliye şirketleri ve bir türlü ulaşılamayan aile fertleri, Paul’ün yardımıyla normal bir insanın başına gelmiş bu felaketten sonra onun nasıl bir hayatın içinde olduğuna dair bir “uyanış”a sebebiyet veriyorlar. Bu uyanışın bir tabutta gerçekleşmesi de ayrıca anlamlı.

Paul’ün telefonla aradığı yerlerde sürekli başka birimlere yönlendirilmesi, kendisine yardım yerine boş ümitler verilmesi, fidyecilerin baskıları, zaten atmosferiyle yeterince boğan filmi daha da bunaltmayı başaran etkenler. Ulaşamadığı karısı ve çocuklarıyla konuşma çabası ile, oğlunu bile hatırlamayan bakımevindeki yaşlı annesiyle yaptığı duygusal konuşma Paul’ün dramını daha da sivriltiyor. Tüm bunların üstüne, çalışıp emek verdiği şirketin aynı telefonla onu işten çıkarmasıyla (bir tabutun içinde gömülü vaziyetteyken işten çıkarılma hadisesinin eşi benzeri yoktur sanırım), fidyeci Iraklılar kadar, emek ve emekçiyi hiçe sayan oportünist ve bencil şirket politikaları birden aynı seviyede potaya giriyor. Böylece “ölmeden mezara girmek” tanımını tevriyeleştiriliyor bir bakıma.

Film boyunca gördüğümüz tek insan Paul. Ama sesini duyduğumuz sadece o değil. Böylelikle bir senaryonun normal işlevlerini, anormal bir durum içinden görebiliyoruz. Paul’ün içine düştüğü çaresizliğin bedensel yönden yansıtılışında üstün bir oyunculuk becerisi olmamasına rağmen (karanlığın ve sadece telefon ya da zippo ışığının etkilerinin bunda payı önemli) Ryan Reynolds’ın sesini kullanış biçimi çoğu kez bu açığı kapatmasını biliyor. Üstelik bu daracık alanda kameranın açısal arayışları da yer yer kendini fark ettiriyor. Yine de sözü edilen senaryo işlevleri bazen gereğinden fazla okuma gerektiriyor ki, bu durum da tabut içinde kalan oksijeni tüketmeye benziyor. Mesela Paul’ün yaşadığı telefon trafiğinin bir süre sonra video trafiğine dönmesi bana gereksiz geldi. Zaten Paul’ü oraya bırakanların yeterince ciddi olduklarını anlamışken, bu durumun video paylaşım sitelerinde tıklanma rekoru kıran gerçek infaz görüntülerine benzer bir sahtesiyle pekiştirilmesi, film için ihtiyaç mı değil mi tartışılır. Telefonun kamerasının belki de sadece vasiyet sahnesi için işlevini doğru yerine getirdiği düşüncesindeyim.

FBI yetkilisi Alan Davenport’un, Irak’taki rehine kurtarma yetkilisi Dan Brenner’ın, Paul’ün karısının ve annesinin Paul’ün içine düştüğü durumun güçlüğünü betimleyen vokal varlıkları, filmin bu formatı içinde adeta “canlı” yan performanslar sağlayabiliyorlar. Bu açıdan da denenmemiş, denendiyse de daha farklı kulvarlarda yüzmüş bu buluştan faydalanmasını bilen bir film olarak Buried, İspanyol Rodrigo Cortés’in şimdiye kadarki en dikkat çekici filmi. Genelde tersi yaşanır ama bu dikkat çekme durumunun bir ABD ortak yapımcılığında gerçekleşmesi de ayrıca ironik.

The Air I Breathe (2007)

2012-01-17T18:38:00.000+02:00

Yönetmen: Jieho Lee

Oyuncular: Brendan Fraser, Forest Whitaker, Andy Garcia, Sarah Michelle Gellar, Kevin Bacon, Julie Delpy, Emile Hirsch, Clark Gregg, Kelly Hu

Senaryo: Jieho Lee, Bob DeRosa

Müzik: Marcelo Zarvos

Hayatı için bahse giren bir işadamı, geleceği gören bir gangster, bir pop star ve hayatının aşkını kurtarmaya çalışan bir doktor. Hikayede antik bir Çin atasözünün döngüsünde yaşananlar anlatılıyor. Hayatın duygusal olarak dört temel taşı vardır. İç içe geçen bu öykülerde kesişen dört duygu: mutluluk, haz, aşk ve acı...

Kesişen hayatlar hadisesi yeterince kaliteli örneklerle sunuldu. Tabi sürekli bu formül uygulanmaya devam edilecektir. Ama özellikle bu işin milatlarından biri haline gelmiş Inarritu örneklerinin The Air I Breathe gibi nice kötü yapımların önünü açtığına da tanık olduk, sanırım olacağız da. Hayatları kesiştirmek bu kadar basit olmamalı. İşin içine duygu, ruh, zamanlama, insani mesajlar ve puzzle zekası katmanız gerekiyor. Kesişen insanlar mı, yoksa kesişen öyküler mi o filmi kalite çıtasının üzerine taşıyor? Bunun cevabı elbette öyküler olacaktır. Çıkış noktasını dört element olarak belirlemiş bir filmin mantıklı kesişmeler sağlaması ancak çok usta senaryolarda gerçekleşebilirdi. The Air I Breathe kesinlikle onlardan biri değil. Dizi benzetmesi yapılmış. Diziler bu denli kalitesiz, dengesiz ve basit biçimde tasarlamıyorlar senaryolarını. Ama tabi dört hikayenin dördüne de bir kulp takacağım endişesi, acemice (hatta cahilce) aceleye getirilince, hikayeler arasında zamansal dengeler sağlanmayınca ucuz bir taklitten öteye geçemiyorsunuz.

Bir kesimin belli noktalarda mantıksız ve ruhsuz bulabileceği bir film olduğu kadar, popüler kadrolara veya standart olay akışına 1,5- 2 saatini harcamaya gönüllü bir başka kesimin de ilgisini çekebilir. Ancak böylesi popüler kalabalığın kesişen hayatlar teması dahilinde prim sağlayacağı yanlış fikri ne yazık ki hala bu işe milyonlar koyan film şirketlerinin ya da Oscar kazanmış oyuncuların kafasında yer edebiliyor. İşin hikayede yattığını göremiyorlar. Hiçbir özelliği olmayan bu filmi boyundan biraz büyük monologlarla süsleyerek veya belli sikletlerdeki oyunculara zoraki sahneler uydurarak bir "film" yarattıklarını sanıyorlar.

Aşk, Kader, Zevk ve Mutluluk gibi dört derya deniz başlık varken meydana getireceğiniz film bu değildir, onu geçtik. Mesela Forest Whitaker'ın hikayesi Mutluluk'un neresinden konuşuyor, Brendan Fraser'ın oynadığı bodyguardın adı niye Zevk ve onun anlatmak istediği Zevk neyin Zevk'i? Sarah Michelle Gellar ile yatmanın mı, yoksa ikide bir dayak yemenin ya da dayak atmanın mı? Dalga geçtiğim düşünülmesin. Kabaca anlatılan şey sahiden bunlardan başkasına fazladan vurgu yapmıyor. Tabi ki film, bu karakterlere göre belirlediği soyut kavramların altını doldurma endişesi de taşıyor. Ama o kadar zorlama şekilde yapıyor ki bunu, haliyle "evet bu karakter şu sebepten dolayı Mutluluk, bu sebepten dolayı Zevk'i temsil ediyor" diyebilirsiniz. Fakat bu söylediğinize bir zaman gelir kendiniz de inanmazsınız.

Durum böyle olunca takdir ettiğimiz bazı oyuncular değil filmin gidişatına müdahale etmek, onun bir parçası olmanın sıkıntısıyla size hiçbirşey ifade etmezler. Başka bir yönetmenin çekmesinin de hiçbir şeyi değiştireceğini sanmıyorum. Örneğin içler acısı son bölüm Love'da o havadan gelen para saçmalığını başka birisi nasıl anlatacaktı? Bob Dylan demiş ya: "Sistem değişmedikçe Amerika Başkanı ben olsam neye yarar?" En başta bu senaryo çöpe atılıp sil baştan yenisi yazılacak ki, ondan sonra yönetmen filmini mi çekiyor, kendi limitlerini mi zorluyor, yaratıcılığını mı deniyor, prodüktörleri mi memnun ediyor, ne yaparsa yapsın. Son olarak, kesişen hayatlar deyince neden bir arabanın önüne atlama sahnesi zorunluluğu hissediliyor onu da anlamam. Finlandiya yapımı Paha Maa da bile bu klişe vardı. Demek ki Amerikalıların tekelinde değilmiş.

Colombiana (2011)

2012-01-14T14:19:00.000+02:00

Yönetmen: Olivier Megaton
Oyuncular: Zoe Saldana, Lennie James, Cliff Curtis, Jordi Mollà, Michael Vartan, Beto Benites, Jesse Borrego, Amandla Stenberg, Ofelia Medina
Senaryo: Luc Besson, Robert Mark Kamen
Müzik: Nathaniel Méchaly, Craig Walker

Kolombiya’nın suç baronlarından Don Luis ile ihtilafa düşen bir başka çete lideri Fabio’nun karısıyla beraber 9 yaşındaki kızları Cataleya’nın gözleri önünde katledilmelerinden sonra küçük kız Chicago’daki amcası Emilio’nun yanına sığınır. 15 yıl sonra intikam yemini etmiş bir şekilde profesyonel katile dönüşen Cataleya, bir yandan amcasının ayarladığı milyon dolarlık suikast işleri çevirirken, bir yandan da amcasından habersiz biçimde Don Luis’in dikkatini çekmeye çalışan cinayetler işlemektedir. Olaylar gelişir. Aslında bu gelişme hiçbir sürpriz içermeyen, artık ezberlenmiş formüller üzerinden sonuca ulaşır. İyiler kazanır, kötüler belâsını bulur. Transporter 3’ün ardından yine bir araya gelen Luc Besson, Robert Mark Kamen, Olivier Megaton üçlüsü, Besson’un son yıllarda ipini kopardığı aksiyon prodüksyonlarına bir yenisini eklemekten başka bir iş çıkarmıyorlar.

Colombiana, senaryo kankaları olan Besson ve Kamen’in bugüne dek yazdıkları The Fifth Element, Kiss Of The Dragon, Transporter 1-2-3, Taken gibi filmlerden irili ufaklı izler taşıyor. Tabiî Besson klâsikleri Nikita ve Léon’u da unutmamak lazım. Sözünü ettiğimiz son dönem Besson işleri, soluksuz aksiyon görmek için bilet alan veya evde abur cubur eşliğinde ekran karşısındaki yerini alan seyircileri yarı yolda bırakmayan türden. Bunun bilincindeki kurt sinemacı adeta seri üretime geçmiş biçimde eski ürünlerinden devşirme senaryoları farklı yönetmenlere çektirmekte. Arada Taken gibi sağlam aksiyonlar çıktığı sürece tür sevenlerin bu duruma pek itirazı olmaz.

Besson ve ekibinin bunca filmden sonra “bizde mantık aramayın” mesajını hâlâ alamamış kitlenin 9 yaşındaki bir kız çocuğunun türlü yöntemlerle mafyadan kaçma, hapisteki infaz, Karayipler’deki villa baskını, SWAT’ın elinden kurtulma gibi sahneleri uzun uzadıya tartışmaları tuhaf kaçıyor. Bu sahneleri bir çizgi film, bir anime edasıyla izlediğinizde çoğu zaman keyif bile alabilirsiniz. Bu ekibin estetik kaygılı koreografiden ve aksiyon trafiğinden (yine bu anime hissiyatıyla) iyi anlayan kişilerden oluştuğu da bir gerçek. Ortada dişe dokunur bir konu, yıldırımlar indiren oyunculuklar olmadığı için uç uca eklenmiş aksiyon skeçleriyle oyalanıyoruz. İşte o oyalama işinde Besson takımı gayet iyi işler çıkarmakta. Finale doğru banyo sahnesinin tadı damağımda kaldı mesela. Bazı çekimlerin görüntü estetiğinden Tony Scott aşinalığı yaşamak da mümkün.

Avatar ile neye benzediğini anlayamasak da adını geniş kitlelere duyuran Zoe Saldana’nın canlandırdığı Cataleya’da dişi Bourne, siyah Nikita, geçmişe dönmüş LeeLoo, büyümüş Mathilda kalıntıları çok bariz. Saldana’nın çekiciliğini de filmin fazla kalabalık olmayan artı hanesine eklemek gerek. Duru güzelliğini soğuk ama yerlerde sürünmeyen bir duruşla idare ediyor. Şimdilerde Taken’ın devam filmi üzerinde mesai yapan Besson, Kamen, Megaton triosundan ortama direk roketle giren dolambaçsız bir “izle unut” aksiyon olarak Colombiana (filmin adı neden “Cataleya” değilse artık!), Taken 2 öncesi bir oyalanma olarak da görülebilir.

Kill List (2011)

2012-01-10T23:11:00.000+02:00

Yönetmen: Ben Wheatley
Oyuncular: Neil Maskell, Michael Smiley, MyAnna Buring, Harry Simpson, Emma Fryer, Struan Rodger, Mark Kempner
Senaryo: Ben Wheatley, Amy Jump
Müzik: Jim Williams

İki sıkı dost, aynı zamanda beraber çalışan iki tetikçi olan Jay ve Gal'in gizemli patronları tarafından üç kişilik bir suikast listesiyle görevlendirilmelerini konu alan İngiliz yapımı Kill List, aralarında korku/gerilim temalı olanlarında bulunduğu bazı festivallerden birçok övgü toplamış bir film. Seyirciyi zıplatan korku klişeleri içermese de sahip olduğu gizem ve tuhaf unsurlardan dolayı gerilim dozu abartılmamış bir suç filmi olarak seveni de, nefret edeni de olacak bir yapıda.

Eşi Shel ve oğlu Sam ile birlikte yaşayan Jay'in, Gal ve kız arkadaşı Fiona'yı davet ettikleri uzun akşam yemeği bölümüyle açılan film, esas meselesine girmekte fazla aceleci davranmadığı için sıkıcı olabilse de, o bölümdeki gerginliğe güçlü oyunculuklar sayesinde tempo kazandırabiliyor. Jay ve Gal'in bir rahip, bir kütüphaneci ve bir parlamento üyesinden oluşan ölüm listesini almalarıyla film başlıyor ve şiddet dozu bir anda artıyor. Son yarım saat ise bambaşka bir şeye dönüşüyor ki, aslında tam olarak ne tür bir film izlediğimizi anlamakta güçlük çekebiliyoruz. Neden ölüm listesine girdiği bilinmeyen kurbanların Jay'e karşı tutumlarındaki tüyler ürperten tuhaflık, gizemli patron, ürkütücü yüz ifadesiyle Fiona, Jay'in meçhul Kiev geçmişi, trajik bir sonla pat diye biten garip final ve daha satır aralarından çıkarılabilecek pekçok ayrıntı/soru birbirini kovalıyor.

Filmi Amy Jump ile birlikte yazan ve kendisi yöneten Ben Wheatley'nin böyle bir yazım/yönetim gerçekleştirirken çeşitli kaynaklardan beslendiği muhakkak. Belki fazla iddialı olacak ama ilk aklıma gelenlerden biri Kubrick'in ölmeden önce çektiği Eyes Wide Shut'taki bir evliliğin basit anatomisinden epik bir ritüele dönüşümünde izlenen ilginç yol oldu. Elbette Kill List'in bu klâsikten hem konu, hem de biçim olarak keskin çizgilerle ayrıldığı yönler oldukça fazla. Ancak filmin seyircinin kucağına bıraktığı bazı soruların düşündürücü yanı, Kubrick'in izinden gitmeye yeltenen bir sinemacının garip puzzle merakından ipuçları vermiyor değil. Özellikle üç başrol oyuncusu olan Neil Maskell, Michael Smiley ve MyAnna Buring'in performansları da filmin diken üstü ruh halini yaratan en büyük etkenlerden. Hakkında düzülen methiyelerin abartıya kaçmasını tipik bir pazarlama taktiği olarak görmek gerek. Yine de soğuk, kapalı, garip gibi sıfatların hakkını veren bir film Kill List.

Kaybedenler Kulübü (2011)

2012-01-08T23:15:00.000+02:00

Yönetmen: Tolga Örnek
Oyuncular: Nejat İşler, Yiğit Özşener, Ahu Türkpençe, İdil Fırat, Rıza Kocaoğlu, Serra Yılmaz
Senaryo: Tolga Örnek, Mehmet A. Öztekin
Müzik: Cavit Ergün, Erdem Tarabuş, Can Göksu

90’ların sonlarında Kent FM’de Kaan Çaydamlı ve Mete Avunduk’un sunduğu fenomen radyo programı Kaybedenler Kulübü’nün doğuşu ve gelişimini anlatan film, Tolga Örnek’in Devrim Arabaları’ndan sonraki filmi. En kestirme yoldan özetlersek bu programın yaratıcısı iki kahramanın burjuva köklerini, sözde umursamaz bir şekilde sürdürdükleri yaşam tarzlarını, bardan nasıl hatun götürdüklerini ve aşık olduklarında nasıl bir ruh haline girdiklerini işliyor. İzleyenleri de dinleyenler kadar ikiye bölen, genel olarak iyi çekilmiş bir filmden bu denli sığ çıkarımlarda bulunulmayacağının farkındayım. Filmde Aslı’nın radyo programındaki üslubu eleştirmesinden sonra Kaan’ın “sen programdan bunu mu anladın” sorusu gibi, “peki sen filmden bunu mu anladın” sorusu sorulabilir. Belli bir çevrede efsane olmuş programın arka plânında akıp giden olaylar, yani radyo programı dışında gelişen birçok şey bu sığlığa davetiye çıkarıyor sanki.

Kaybedenler Kulübü, kendi hayran kitlesini yaratmış birçok radyo programı gibi dinleyenleri arasında iyi bir frekans tutturmuştu. Ama ondan uzun metraj bir yapım çıkabilmesi için arka plânda daha fazlasına, daha ilgincine ihtiyaç varmış meğer. Kaybedenler Kulübü’nü anlatacak film bu olmamalıydı belki. Her şeyden önce onu anlatmak için bir filme gerek var mıydı? Kentli iki üst sınıf mensubu adamın özel hayatlarında yaşadıklarından, bir yandan üst sınıf nimetlerinden sonuna kadar (haklı olarak) faydalanırken, diğer yandan kendilerini “kaybeden” ilân edip üzerine bir de radyoda kulüp kurarak tabudeviren “kazanan”a dönüşmelerinden doğacak hikâye ilginçliğine sahip olmayan bir film bu. Zaten filmin bana göre yegâne ilginç anlarını da, gerçek kayıtlara sadık kalarak derlenen program sahneleri oluşturuyor. Kısacası filmi görünce karşılık beklemeksizin, sırf kendi zevkleri için Kaybedenler Kulübü’nü yaratan gerçek Kaan Çaydamlı ve Mete Avunduk’un birer program sunucusu olarak yaydıkları pozitif elektriğin, asiliğin, özgürlüğün sadece yayılan ses dalgalarında kalması daha iyi olurmuş diye düşündüm.

Filmin özgürlük anlayışından, seksist yaklaşımına, aşk aldanmışlığından, “kaybeden” mantığına kadar pek çok yanını paragraflar dolusu eleştirmek mümkün. Bu yüzden filmi uzun uzadıya eleştirmek, onu ciddiye almak demek anlamına geliyor. Film gereksiz yere kendini fazlasıyla ciddiye alıyor ki, radyo programı sayesinde intiharın eşiğinden dönen bir dinleyenin “bu da bizim 68’imiz” demesi bunun sadece bir örneği. 68 kuşağını tam olarak anlayamamış bir 90’lar gencinin (ya da onu dillendiren senaristin) bu benzetmeyi sebepleri kadar sonuçlarıyla da dünya tarihinde önemli yere sahip bir dönemin sadece pasifleşmiş “sonuç” kısmında takılıp kalmışlığıyla değerlendirmesi şaşılacak bir durum değil. Dinleyici profilinin çeşitliliğini yansıtmak, başına buyruk bir imaj yaratarak kitleleri etrafında toplamayı başarmış bir radyo programının yarattığı samimi havanın etkilerini göstermek için önemlidir. Ama seçilen tiplemelerin ve onların hayatı algılayış biçimlerini ele veren yavan yaklaşımlarının filme aktarılması esnasında hiçbir özen yok. Oysa Kaan ve Mete kadar, onların hitap ettiği kesimin filme yapacağı katkılar da önemliydi.

Benzer bir algı, “kaybeden” olma meselesinde de kendini gösteriyor. Buradaki kaybetmek basit bir burjuvazi romantizminden öte anlam barındırmıyor. Maddi kaygıları olmayan, iyi kötü sevdikleri işlerle meşgul iki şehirli adamın hobi olarak yürüttükleri radyo programcılığı sayesinde büyük bir hayran kitlesi edinmeleriyle eski yaşantılarının sakin rutinini kaybetmelerinden dem vuruluyorsa bu kaybedenlik bir nebze yerini bulabilir. Ama maddi kaygısızlıklara, cinsel bolluğa ve şimdi de şöhrete sahip ikilinin bu kayıpları pek bir önem arz etmiyor. Dertsiz başlarına yoktan dert yaratıyorlar, rahat onlara batıyor sanki. Şehirliyim ama daha sakin bir hayatı özlüyorum, etrafımda kadın çok ama gerçek aşkı arıyorum, kalabalıkta yalnızım türünden ıssız adam mızmızlıklarının haksız yere filmin olması gerektiği şeklin önüne geçtiği pek görülemiyor. Çünkü 90’ların dengesiz romantizmini ve sanki kendi buluşlarıymış gibi “kadınlar seni sen yapan özelliklere aşık olup sonra senden o özellikleri almaya kalkıyorlar” özlü sözünün açılımını yapan arızalı bir aşk hikâyesini “bu da bizim 68’imiz” gençlerine zahmetsizce pazarlıyorlar.

Peki olmamış bir filmin olması gereken yer neresidir? Bu olay ilk nerede patlak verdiyse kaynak orasıdır. Radyo! Tanınmış ve iz bırakmış bir radyo programı ve onun sıra dışı DJ’leri hakkında film yapılıyorsa Good Morning Vietnam, Talk To Me veya bazı kusurlarına rağmen The Boat That Rocked’a mutlaka göz atılmalı, orada üstünde durulan muhalif altyapının sağlamlığından dersler çıkarılmalı. Ders kelimesinin sevimsizliğinden barış, özgürlük, düzene karşı nüktedan ya da ciddi dik duruşlar türetilmeli, üzerine gidilmeli, rahatsız etmeli. Böylece “ev arkadaşınız ünlü bir radyocuysa tüm gün oturduğunuz koltukta bile sevişecek biri ayağınıza kadar gelebilir” gibi bir sürü ıvır zıvırla başınız ağrımaz. Şayet “kaybeden” olmanın altı maddi gerekçelerden bağımsız biçimde doldurulmak isteniyorsa apolitik takılmak gibi bir lüksünüz olmamalı. Tabiî bunu “bu da bizim 68’imiz” deyip işin içinden çıkan bir film için söylüyorsak boş konuşuyoruz o ayrı.

Tolga Örnek, iyi bir yönetmen olma yolunda yerini aldığını Devrim Arabaları filmiyle kanıtlamış bir insan. Kaybedenler Kulübü de özellikle kurgu masasında iyi işler çıkarılmış bir film olarak değerlendirilebilir. Ama böyle bir filmin teknik kabiliyetlerden çok daha fazlasına ihtiyacı var gibi geliyor bana. Biraz sivri dillilik, biraz “kaybedenlik” sorgusu, karakterleri kadın delisi özgür ruhlu maçolar yerine daha derinlikli müzik ve sanat tutkunları olarak göstermeye ihtiyaç duyan bir senaryo tadilatı birçok şeyi farklı kılabilirdi. Belki o zaman estetik sevişme sahnesi ya da özellikle The Truman Show’da çok güzel kurgulanmış bazı şov müdavimlerinin tepkileriyle nabız tutma alıntısı gibi pek çok yönetmen iyi niyetleri yerini daha sağlam bulabilirdi. Tabiî öncelikle Nejat İşler ve Yiğit Özşener’in sinir bozucu, ruhsuz, umursamaz, aşağılayıcı triplerine “cool” bir duruş gözüyle bakabilenlere hitap eden bir film Kaybedenler Kulübü.

Revenge: A Love Story (2010)

2012-01-05T11:37:00.000+02:00

Yönetmen: Ching-Po Wong
Oyuncular: Juno Mak, Sola Aoi, Siu-hou Chin, Tony Ho, Tony Liu
Senaryo: Lai-yin Leung, Ching-Po Wong, Juno Mak
Müzik: Dan Findlay

Hong Kong, hamile kadınları öldürüp karnındaki bebekleri çalan seri katil cinayetleri ile çalkalanmaktadır. Kit adındaki genç katil bir süre sonra yakalanır. Ama yakalandıktan sonra benzer bir olay daha gerçekleşince polisin kafası karışır. Kit'in geçmişine döndüğümüzde ise olayların gerisinde çok trajik sonuçları olacak naif bir aşk öyküsünün yattığını görürüz.

Hong Konglu yönetmen Ching-Po Wong'un beşinci filmi olan Revenge: A Love Story, filmin başrolü Kit'i canlandıran genç oyuncu Juno Mak'ın hikâyesinden Ching-Po Wong ve Lai-yin Leung'un senaryolaştırdığı sert bir dram. Tabiî sözkonusu Hong Kong olunca bir parça aksiyon da olmazsa olmaz. Gizemli bir seri katil filmi olarak başlayan, daha sonra Kit'in geçmişine gidip sevdiği lise öğrencisi Wing ile yaşadıklarıyla kırılgan bir aşk hikâyesine dönüşen, iki sevgilinin başına gelen talihsizliklerden sonra soluğu ipini koparan bir intikam yapımı olarak alan Revenge: A Love Story'nin, istismar sinemasının ekmeğinden geçinen bir örnek olduğu su götürmez. Karnı deşilip bebeği çıkarılmış hamile kadınlar, gizem dolu bir katil, yozlaşmış polisler, tecavüz, işkence ve kavga sahneleri filmin kategorisini hemen belli ediyor.

Özellikle Güney Kore sinemasının neredeyse bir "İntikam Sineması" alt türü oluşturmasını sağlayan sınır tanımazlığına doymuş seyirci için hiç de farklı kumaşı olmayan intikam matematiğini de eklersek film kulağa rahatlıkla vasatın altı gibi gelecektir. Zaten sonlara doğru intikam üzerine verilen mesajın da pek tadı yok gibiydi. Gerçi tam olarak ne mesaj verildi ya da alınan mesajın arınma ve affetme üzerine sahip olmaya çalıştığı duruş amacına ulaştı mı tartışılır. Fakat dümendeki Ching-Po Wong'un bu vasatlığı stil arayışları (ve buluşları) ile aşmaya çalışması çoğunlukla olumlu sonuçlar veriyor. Sadece stil kaygısı taşıyan bir yönetmenin elinde bildik bir hikâyenin sömürüldük bir versiyonunun çekilmesi o filmi ekran karşısında çekilir kılıyor. Yoksa ne yukarıda saydığım bazı sebepler yüzünden, ne dokuz canlı iyi (kötü) adam profilinin işlediği vahşi cinayetleri doğru dürüst bir zemine oturtamamasından, ne de mantık hatalarını o övülen stilinin önüne geçirememesinden ötürü izlenmemesi çok büyük kayıp sayılmayacak bir film.

La piel que Habito (2011)

2011-12-30T23:36:00.001+02:00

Yönetmen: Pedro Almodóvar
Oyuncular: Antonio Banderas, Elena Anaya, Marisa Paredes, Jan Cornet, Roberto Álamo, Blanca Suárez, Susi Sánchez, Eduard Fernández, Bárbara Lennie
Senaryo: Pedro Almodóvar, Thierry Jonquet
Müzik: Alberto Iglesias

Fransız yazar Thierry Jonquet'nin Tarantula adlı romanından Pedro Almodóvar’ın senaryosunu yazdığı La piel que habito (The Skin I Live In), karısını bir trafik kazasında kaybetmiş ünlü bir plastik cerrah olan Robert’in (Antonio Banderas) saplantı haline gelen “Gal” adını verdiği yapay deri projesinin ve gen nakli çalışmalarının sebep olduğu trajik sonuçları konu alıyor. Film hakkında spoiler vermeden bir eleştiri yazısı yazmanın zorluğu bir tarafa, hakkında sadece “mutlaka gidin görün” dense bile yeterli olabilir. Zira hem konu olarak, hem de o konunun perdeye aktarımı olarak sıra dışı ve başarılı bulduğumuz bazı filmleri insanlara tavsiye ederken sürprizleri bozmaktan kaçınmanın ardında, onların da aynı dumura uğramalarını istemek gibi değerli bir hedef mevcuttur.

Pedro Almodóvar sineması özellikle baş kadın karakterleri sayesinde kadın ruhunun türlü hallerine getirdiği yorumlarla tanınması yanında, kimi zaman cinsiyet olgusunu paradoksal boyutlarıyla masaya yatırmasıyla ve bunun sosyal hayata yansıma şekilleriyle de sivrilen bir sinema. Erkeklerin çoğu kez sorunlu, arızalı ya da düz oluşları, işini daha da kolaylaştırmakta. Ama şahsen Almodóvar’ın kadın ruhunun kıvrımları arasında gezinirken kritik köşelere yerleştirdiği erkek karakterlerin filmin akışına getirdiği virajları daha çok beğenirim. Bu yüzden Almodóvar deryası içinde Hable con Ella’nın yeri her zaman ayrı olmuştur. Ne var ki travesti baba, matador kadın gibi iç içe geçmiş kimliklerin sağladığı serbest oyun alanını her zaman iyi değerlendirdiğini düşünmüyorum. Fazla gay ya da fazla kadın kaçtığı filmlerindeki bu “fazla” olma durumu ise ancak sıra dışı olmak için kastığını hissettiren bazı hikâyelerde kendini fazla hissettirir. Yine de anormalliklerden çekip çıkardığı tutkulu normalliklerin sayısı hiç de az değil. Yani benim için iyi bir Almodóvar filmi, iyi bir hikâye ile mümkündür. Bunu yönetmen sineması kavramına adını yazdırmış yönetmenlerden biri için söylüyor olsam da.

Almodóvar sinemasının bir başka özelliği de ana temanın etrafında dolanıp duran, sonra bir şekilde birbirine karışıp o temayla birleşen ya da kendi yolunu çizmeye çalışan yan hikâyelerin mevcudiyeti. Bunlar kimi zaman sadece çeşni olsun diye, kimi zaman da akışa doğrudan ya da dolaylı çarpıcı etkilerde bulunsun diye eklenmiş izlenimi yaratan hikâyeler. Geçmişle kapanmamış hesaplar, kadın olmanın her sınıftan kadına yansımış ağırlığı, erkek ruhunun bencil dürtülerden muzdarip tutkudan gözü kör olmuş hastalıklı hali, eş/dost/aile ilişkilerinin naif tanıdıklığı bu eklentilerin ve ana temaların özünü oluşturuyor. İşte La piel que Habito bunların hepsini kanatları altına almış en çarpıcı Almodóvar yapımlarından birisi ve bence Hable con Ella’dan sonraki en iyi filmi.

La piel que Habito bir uyarlama kaynaklı olmasına rağmen sanki Almodóvar için yazılmış gibi duran ya da Almodóvar’ın kritik dokunuşlarıyla dönüşüme uğramış bir senaryo duruşuna sahip. Ama her durumda da iyi bir film. La piel que Habito, insanoğlunun bilim adamı kimliğiyle ete, meyveye, sebzeye, yüzlere, bedenlere, genlere müdahale etmesini, bunu yaparken kişisel çıkarları ve hırslarıyla etik değerleri çiğnemesini, ayrıca son derece tuhaf biçimde iç içe geçmiş aşk ve intikam olgularının marazi biçimde şekil değiştirmesini ele alıyor. Cinsel özeli sebebiyle Almodóvar’ın her iki cinsi de belli ölçülerde anlayıp yorumlayabildiğine dair görüşler hep vardı. La piel que Habito bu görüşleri tazeleyen detaylarla dolu bir film. Almodóvar’ın erkek ve kadın ruhunu, bedenini, ihtiyaçlarını anladığını göstermeyi denediğini, hatta anlamanın ötesine geçip bu iki cinsin imkânlar dahilinde yer değiştirmesini ya da tek bir bedende toplanmasını mümkün kılan deneyselliklerle kendine oyun alanları yaratmaya çalıştığını görmek pek de zor değil.

Almodóvar eski melodramların gölgesinde Hitchcock, Polanski ve başka Avrupalı sinema ustalarının görkemli kariyerlerinden ufak tefek izler taşıyan gerilim yüklü anlatımlarından derlenmiş, kolaj olduğunu hissettirmeyen bir kolaj (ki filmin doktoru Robert Ledgard’ın da üzerinde çalıştığı kısmen buna benzetilebilir) hissi veren sinema duygusu, filmine genel olarak yansımakta. Temeli oluşturan romantizmin gerilime, oradan da büyük sürprize ve finale uzanan rotası hayranlık veren bir kurguyla ilerliyor. Hele biraz anlar gibi olduğumuz o büyük sürprizi geçmiş ve geleceğe ait iki sahneyi üst üste bindirerek yavaş yavaş, sindire sindire açık ettiği müthiş sahne görülmeye değer. Ama tüm Almodóvar karakteristiklerine rağmen La piel que Habito, tıpkı Woody Allen’ın Match Point’i veya Ki-duk Kim’in Time’ı gibi ait oldukları yönetmenlerin kanıksanmış tarzları dışında gerilim genleri de taşıyabildiklerini ortaya koyan virajlardan biri olmuş sanki. En son 1990’daki Átame!’de beraber çalıştığı Antonio Banderas ile tekrar bir araya gelen Almodóvar, hem Banderas’ın, hem de Elena Anaya’nın çekici fiziklerinin içinden oyunculuk yeteneklerini de yeniden çekip çıkarmış adeta.

La piel que Habito geçmişte tohumları ekilmiş aşk ve intikam özelinde, bilimsel kobaylık çılgınlığını kendi ulvî amaçlarına uydurmak suretiyle sınırlarını zorlayan bir modern zaman Frankenstein’ının saplantılı aşkına olağanüstü bir övgü. Aynı zamanda bu saplantılı aşkın çok uzağında olduğu halde ağlarını zalimce ve zekice ören kaderin oyunuyla bu çılgınlığın arzu nesnesi olan bir başka bedenin fantastiğe varan tüyler ürpertici ağır dramı. Böylece o olağanüstü övgüyü tersyüz eden, hudutsuz bir hoşgörü ve affetmenin kanatları altında hayatını sürdüren o aşka lânet okutan başka bir yaşam formuna uzanış. Sonra da yeni bir hayata, yeni bir filme kapı açan bitmemiş, zor, sert, fantastik bir duygular yığını.

Conan The Barbarian (2011)

2011-12-25T23:08:00.000+02:00

Yönetmen: Marcus Nispel
Oyuncular: Jason Momoa, Stephen Lang, Rachel Nichols, Ron Perlman, Rose McGowan, Saïd Taghmaoui, Steven O'Donnell, Leo Howard, Nonso Anozie, Raad Rawi
Senaryo: Thomas Dean Donnelly, Joshua Oppenheimer, Sean Hood
Müzik: Tyler Bates

80'lerdeki Teksas, Tommiks, Mister No gibi çizgi roman alışkanlıklarımı ve algımı baştan aşağı değiştiren, adeta devrim yapan Ken Parker, Martin Mystere ve Conan olmuştu. İlk ikisindeki maden henüz sinema sektörü tarafından keşfedilmedi. Beyaz perdeye uyarlanınca rezil edilen örnekleri gördükçe iyi ki de keşfedilmedi diyesi geliyor insanın. Ama Robert E. Howard'ın yarattığı Kimmeryalı Barbar Conan, Arnold Schwarzenegger'ın kariyerinde bir dönüm noktası olan 1982 tarihli John Milius filmiyle o dönemde hayli ses getirecek biçimde sinemaya uyarlandı. Yıllandıkça da kıymeti artan filmlerden biri haline geldi. Aradan yaklaşık 30 yıl geçmişken Conan'ı tekrar sinemada, hem de 3D olarak diriltme projesi tüm hayranları gibi beni de heyecanlandırmadı değil. Yine de günümüz yeniden çekim ya da çizgi roman uyarlamalarında görülen piyasa normlarına uyum takıntısı ve daha pekçok sebepten ötürü temkinli olma duygusu, heyecanın önüne geçer oldu.

Küçükken babası Corin, dönemin zalim kralı Khalar Zym tarafından öldürülünce intikam yemini eden Conan'ın hikâyesi, fazla bir senaryo becerisi gerektirmiyor aslında. O hanede yazan isimlerden Thomas Dean Donnelly ve Joshua Oppenheimer ikilisi, yakın zamanda yine hayranlarının merakla beklediği çizgi roman kahramanı Dylan Dog'u mundar etmeleriyle bilin(m)iyorlar. Burada da yeni Conan üzerine neredeyse yeni ya da orijinal hiçbir şey koyamamışlar. O zaman bu hikâyenin nasıl anlatılacağı daha fazla önem kazanıyor. Belki de yeni nesile bir zamanların efsane çizgi roman kahramanını çağın teknolojik nimetlerinden faydalanarak tanıtma fırsatı elde eden bir filme yönetmen olan kişi ise The Texas Chainsaw Massacre, Friday The 13th yeniden çekimleriyle suyunun suyu olmaktan öteye gidememiş video klip kökenli Marcus Nispel ne yazık ki. Fazla efor gerektirmeyen senaryoyu (aslında kabaca bakıldığında mesela Batman'in hikâyesi bile fazla efor gerektirmiyordu ama ne oldu?) daha olgunlaştırmak biraz da felsefi boyut katmak için kasmayan, kaldı ki o kadar zekâsı da bulunmadığını düşündüğüm senaristlerden o yönde bir beklentisi zaten olmayan Nispel aksiyonun dibine vurmayı hedeflemiş. Ama orada da bilindik CGI şablonlarından hiç de yaratıcı olmayan biçimde faydalanmaktan başka bir numarası yok.

Conan yeniden çekiliyorsa, başrolü oynayacak oyuncunun da önemi artıyor. Epey bir dizi tecrübesi olan, son olarak da Game Of Thrones harikasında gözüken Hawaiili model eskisi Jason Momoa, tüm fiziki ihtişamına rağmen Conan olamıyor kanımca. Hâlâ iyi bir oyuncu olduğunu düşünmediğim Schwarzenegger, 82'deki filmin kült atmosferinin de yardımıyla Conan olmakta pek sıkıntı çekmemişti. Zaten Terminator'e kadar hep Conan diye hatırlanırdı. Ron Perlman dışında rolünü doldurabilen birinin olmadığı zayıf cast da eklenince yılın en ciddi hayalkırıklıklarından biriyle daha zaman kaybetmiş oluyoruz. Şu filmi Conan'ın yüzü suyu hürmetine izlemiş olanların sayısı düşünüldüğünde tuzağa düşmüş gibi hissetmemek zor. Belki çok daha iyi ellerde müthiş bir sinema deneyimine dönüşebilecek bir fırsat kaçmış. Tek dileğim, eğer bir gün Ken Parker, sinemaya uyarlanırsa (bol sezonlu bir dizi de fena olmazdı) John Hillcoat - Nick Cave ikilisinin el atması. Rüya gibi bir şey!

The Thing (2011)

2011-12-19T23:58:00.000+02:00

Yönetmen: Matthijs van Heijningen Jr.
Oyuncular: Mary Elizabeth Winstead, Ulrich Thomsen, Joel Edgerton, Eric Christian Olsen, Adewale Akinnuoye-Agbaje, Trond Espen Seim, Jørgen Langhelle, Kim Bubbs, Jan Gunnar Røise, Stig Henrik Hoff, Kristofer Hivju, Jo Adrian Haavind, Jonathan Walker
Senaryo: Eric Heisserer, John W. Campbell Jr.
Müzik: Marco Beltrami

Bir fosil bilimcisi olan Kate Lloyd, Dr. Sander Halvorson tarafından hayatının en önemli araştırmasını yapmak için Antartika'nın izole edilmiş bir bölgesine gitmesi için teklif alır. Burada Norveçli bilimadamlarından oluşan bir araştırma grubuna katılan Kate, çok uzun süredir buzun altında donmuş olarak kalan bir organizma keşfeder.Ama kısa bir süre sonra içinde hapsolduğu buzu kırıp canlanan tuhaf yaratık ekibin elinden kaçar. Ekibin başı olan Dr. Sander araştırmaya devam etmekte inat ederken, bu boş ve terk edilmiş geniş arazide dokunduğu her şeye bürünebilen yaratık, insanları da birbirine düşürecektir.

Başlangıçta herkes filmde The Thing adını görünce 1982 tarihli John Carpenter'ın yönettiği kült korku yapımı The Thing'in yeniden çevrimi sanmıştı ve doğal olarak son yeniden çevrimlerin özensizliği düşünülünce bu filme de burun kıvrıldı. Doğrudan DVD'ye düşen o kadar saçma remake ve tutmuş ilk filmlerin ardından B statüsündeki yönetmen, senarist, oyuncu vs. tarafından çekilmiş uyduruk devam filmleri vardı ki, The Thing'in de bu akıma kapılmış bir iş olduğunu düşünmemek olmazdı. Oysa The Thing 2011 bir prequel, yani The Thing 1982'nin öncesini anlatan bir film. John W. Campbell Jr.'ın ilk filme de ilham kaynağı olan kısa hikâyesi Who Goes There?'den çıkış alan ve Bill Lancaster'ın tek dişe dokunur senaryosu olan The Thing 82, bu defa genç senarist Eric Heisserer ile bu filmin öncesine bakıyor. Öncesinde A Nightmare On Elm Street (2010) ve Final Destination 5 gibi hazır materyaller üzerinden senaryo yazma alışkanlığı bulunan Heisserer, The Thing'in senaryosunda da 82 ruhuna bağlı bir tavır içinde. Bir prequel yazdığı için buna mecbur da sayılır.

Özellikle The Thing 82 gibi klâsiklerin ardından çekilen prequel veya sequel yapımların en büyük şanssızlıkları kendinden öncekilerin gölgesinden kurtulamamaları. Bu da çok doğal, çünkü film her ne yaparsa yapsın hazıra konmuş damgasını hep üzerinde taşıyacaktır. O zaman bunları prequel veya sequel olmanın gereklerini ne derece yerine getirdiklerine göre değerlendirmek daha uygun düşer. Sequeller için durum mâlum fakat prequellerin sorumluluğu bana göre biraz daha ciddi efor gerektiriyor. Çünkü bir filmin, hele de kült statüsüne erişmiş bir filmin öncesini anlatmak biraz da o filme hem benzemesini, hem de belli noktalarda ayrı durarak kendi bağımsızlığını kanıtlamasını gerektirir. Genel yapıya bakıldığında Eric Heisserer ilk filmin geçtiği 1982 yılının sadece birkaç gün öncesinde yaşananları yazarken ilk filme olan sevgi ve saygısını muhafaza etmiş ve o atmosferi elinden geldiğince korumaya çalışmış denebilir. Bununla yetinmeyip ilk filmde gördüğümüz bazı ayrıntıların çıkış noktalarını da bilerek ve isteyerek filme iliştirmiş. Bu sayede ekmek kırıntılarının nasıl ufalanıp yere bırakıldığını da görmek ayrıca hoş olmuş. En çarpıcı olanıysa The Thing 82'nin başlangıcı ile The Thing 2011'in finali arasında kurulan kusursuz bağ olmuş. Hatta bu final direk The Thing 82'yi (tekrar veya ilk defa) izleme yönünde kışkırtıcı bile olmuş.

Henüz ilk uzun metrajını çeken yönetmen Matthijs van Heijningen Jr. günümüz teknolojisinin getirdiği bazı avantajları kullanmaktan çekinmese de, zaten Carpenter usta da bu konuda zamanının ötesinde bir iş çıkarmıştı. Teknik atmosfer açısından düzgün bir film kotardığı söylenebilir. Bayat korkutma numaralarına pek prim vermeyen, adeta "ben geliyorum" diyen sahneler tasarlamasına rağmen ürkütücü olmasını bilmiş. Rolünün ciddiyetini iyi idrak etmiş genç oyuncu Mary Elizabeth Winstead'in rolü taşıyabilen duruşu ve oyunu da işin içine girince, The Thing 82 gibi büyük bir sinema olayı olmasa da 82 yılıyla kurduğu bağlantıların tutarlılığı ve hâlâ koruduğu gizemiyle belentilerin aksine yerlerde sürünmeyen bir film ortaya çıkmış. Şimdi bundan sonrası da çok önemli. Hazır bir prequelin altından çok da kötü olmayan bir biçimde çıkmışken, bir başka prequel veya hiç istemem ama bir sequel ile hikâyenin suyunun çıkarılma ihtimali endişe verici. Her ne kadar cevaplanmamış sorular olsa da, onlara cevap vereceğim diye kasmanın âlemi yok. Hem zaten The Thing 82 bile cevap vereceğine vermiş, vermediğini de seyirciye bırakmış bir zekâyla ismini bunca yıl korumuştu. Uyuyan bir canavarı uyandırmanın, hele de bu kadar kurcalamanın ne kadar kötü sonuçları olabileceğini bize hatırlatan filmlerden biri olması da bu açıdan ironik.

Senna (2010)

2011-12-17T01:33:00.000+02:00

Yönetmen: Asif Kapadia
Senaryo: Manish Pandey
Müzik: Antonio Pinto

Senna, tüm zamanların en iyi yarış pilotu olarak gösterilen Brezilyalı Ayrton Senna’nın, 70’lerin sonunda karting yarışları sayesinde Avrupa’ya açılmaya başlamasıyla, 1 Mayıs 1994’te İtalya’nın Bologna kentindeki yarışlarda trajik bir kazayla ölümü arasındaki dönemi anlatan etkileyici bir belgesel. Kariyerinde pek de önemli filmler bulunmayan İngiliz yönetmen Asif Kapadia’nın derleyip toparladığı görüntülerin kronolojik kurgusu, baştan sona heyecan dolu kurmaca bir yükseliş öyküsü izliyor hissi vermekte. Yakışıklı başrol oyuncusu, kötü adamı, dramatik virajları, duygusal anlarıyla benim diyen spor/aksiyon bir yapımdan hiç farkı yok. Çünkü her şey gerçek ve üzerinde fazla oynamalar yapılamayacak kadar da samimi.

Toleman (1984), Lotus (1985-1987), McLaren (1988-1993) ve Williams (1994) takımlarında yarışmış, 34 yaşında ölmeden önce üç kez Formula 1 şampiyonluğu kazanmış, ünü Formula 1 sınırlarını aşmış, özellikle ülkesi Brezilya’da efsanevi bir halk kahramanına dönüşmüş olan Senna’nın, yarış odaklı yaşam öyküsündeki dramatik malzemeyi Asif Kapadia’nın ve senaryo hanesinde adı geçen Manish Pandey’in en iyi biçimde değerlendirdiği söylenebilir. Film, bazı biyografi beklentilerinden biraz farklı biçimde Senna’nın doğumundan, çocukluğundan, okul hayatından sekip kendini şişirmeden direk Senna’nın adını ilk kez ciddi biçimde duyurduğu 1978’deki karting şampiyonasından başlıyor. Çünkü kendisinin de ifade ettiği gibi, saf yarışçılığı, saf mücadeleyi öğrendiği, kazanana para verilmediği, bu yüzden para ve politikaların olmadığı gerçek yarışçılığı buradan öğrenmiş olduğu gerçeği onu daha farklı bir konuma yerleştiriyor.

Lotus takımında parlaması, ardından beş parlak yıl geçireceği McLaren takımına geçmesiyle dünyaca ünlü bir yarışçıya, bir fenomene dönüşmesini adım adım izleyen film, Senna’nın çocukluğuna, özel hayatına ait önemli şeyleri birkaç cümle ve görüntüyle geçiştiriyor görünüyor. Aslında Senna’nın yarışçı kimliği dışında kalan şeylerle gereksiz duygu sömürüsü yapmamaya, şan, şöhret ve paranın getirdiği ufak tefek değişimlerin Senna’yı etkilemediğinin altını çizmeye çalışıyor. Gerçekte alçakgönüllü, utangaç, yardımsever bir kişilik olduğu için de bu tip şeylerin altının fazla çizilmesine gerek kalmıyor bir yerde. Özellikle memleketi Brezilya’nın o dönem içinde bulunduğu son derece zor ekonomik şartlarda halkın en büyük moral kaynağı olması, sokaktaki insanın da dediği gibi “Brezilya’nın başına gelen en güzel şey” addedilmesi, başarılı bir sporcu profilinin yanına iyi bir insan tanımının da eklenmesini sağlıyor.

Senna belgeseli, bir yıldızın yükseliş öyküsünü anlatırken, elindeki arşiv malzemesinin genişliğini en iyi biçimde kullanmasıyla dikkat çektiği gibi, birçok belgeselde rastladığımız anlatıcı konumundaki insanların konuşurkenki görüntülerini değil, sadece seslerini ve isimlerini ekrana yansıtarak temposunu yitirmiyor. Anlatıcıların görüntüsünün ekrana yansımasında olumsuz bir taraf yok tabiî. Fakat sözkonusu bir yarışçı ve onun heyecan dolu yarışlarından derlenmiş gerçek arşiv görüntülerinden, pilot kabini çekimlerinden, farklı ruh hallerini yansıtan yüz ifadelerine yakın girmiş kadrajlardan oluşunca kurgu ve gerçek arasındaki çekicilik daha da artıyor. Formula 1 gibi dünya çapında popüler bir organizasyonun neredeyse her saniyesinin filme alınmasının sağladığı avantajı Asif Kapadia’nın değerlendiriş biçiminde hazıra konma hissine de kapılmak mümkün. Ama belgeseli çekilecek bir kişi veya olayın arşiv görüntülerinin fazlalığı, yönetmene her zaman avantaj sağlar diye bir yargı da geliştirilmemeli. Zira o görüntülerin seçimi ve kurgusunu dramatik hale getirmek de çok önemli bir belgesel beceri gerektiriyor. Kapadia’nın kapasitesi de kendini burada belirginleştiriyor.

Üç dünya şampiyonluğu kazanmasına rağmen o günlerde yaşadığı yarış heyecanını sessiz sakin, ama hissedilir biçimde yaşadığı görülen Senna’nın etrafı başka sorunlarla da çevrili. En önemli rakibi olan sevimsiz Fransız pilot Alain Prost’un kıskançlığı, aynı sevimsizlikteki dönemin FIA başkanı Jean-Marie Balestre’nin yanlı tutumu ve alıştığı sürüş tekniğini olumsuz yönde etkileyen fren basıncı ile süspansiyonu ayarlayan anti-patinaj sistemine getirilen yasak, Senna’nın adaletsiz yarış kurallarına muhalif tavrını da yansıtan unsurlar olarak ortaya çıkıyor. Fakat Senna bu tavrını rakiplerini rencide etmeden, polemik yaratmadan, çoğunluğun ortak paydada buluşabileceği mantıksal açıklamalarla dile getiriyor. Çünkü büyük paraların döndüğü, insanların birbirlerinin ayağını kaydırmak için fırsat kolladığı bu kurtlar sofrasında dürüst kalabilmek için en büyük erdemin kişiliğinden ödün vermemek olduğunu, hayatının ve yarış kariyerinin her döneminde gösterdiği mütevaziliğiyle kanıtlıyor.

Geçirdiği trajik kazanın ardından yaşanan şok ve sonrasındaki dramatik cenaze töreni, hayati tehlikesi en fazla sporlardan biri olan araba yarışlarının tam olarak hangi amaca hizmet ettiğini de sessiz sedasız sorgulatan tarifi güç bir öfke/hüzün dalgası yaratıyor. Tabiî bu sorgulatma duygusu, benim gibi Formula 1 yarışlarına en ufak bir ilgisi olmayanlar için çok daha belirgin bir durum. Kendinizi Senna gibi azimli, dürüst, yardımsever, temiz, sevimli, naif bir kişiliğin ne uğruna canından olduğuna kafa yorarken buluyorsunuz. Verdiği röportajlar sayesinde aslında direksiyon salladığı yol hakkında kendi ağzından çeşitli mesajlar içeren bir şeyler duyma fırsatını bir nebze elde ediyoruz. Bunların en etkili olanlarından biriyse şu cümlelerde saklı:

“Öğrenme sürecimin yavaşladığını hissedersem mutsuz olurum. Bunu sadece kariyer ve yarışçılık açısından değil, insan olarak da söylüyorum. Pilot olarak öğreneceklerimden çok insan olarak öğreneceklerim var. Kariyerim daha uzun süre devam etmeyebilir. Ama umarım hayatım uzun sürer.”

Rogue (2007)

2011-12-14T21:58:00.000+02:00

Yönetmen: Greg Mclean

Oyuncular: Radha Mitchell, Michael Vartan, Sam Worthington, Caroline Brazier, Celia Ireland, John Jarratt, Heather Mitchell, Robert Taylor, Mia Wasikowska

Senaryo: Greg Mclean

Amerikalı gezi yazarı Pete, yeni hazırlayacağı yazısı için Avustralya’nın kuzeyinde küçük bir turistik tekne ile nehir turuna çıkar. Bir yardım çağrısı duyduğunu sanan tekne rehberi Kate, teknedeki turistlerle birlikte çağrı sandığı işareti anlamak için rotayı değiştirir. Ama büyükçe bir timsahın saldırısına uğramaları tekneleri parçalanır ve bir kaya parçasına sığınırlar. Nehrin suları gün batımına doğru yükselmeye başlayınca bu bir grup insan için korku dolu saatler başlar. Çünkü timsah, bu kara parçası üzerindeki insanları kendi yiyecek deposu gibi gördüğünden vazgeçmeye niyeti yoktur.

2005 yılında Wolf Creek adında yine Avustralya kırsalında geçen bir bağımsız slasher’a imza atan Greg Mclean, bu kez de klasik bir canavar timsah hikayesiyle geri dönüyor. Bu yapımların alışıldık giriş, gelişme ve sonuç rotasından neredeyse hiç sapmayan film, Jaws devam filmleri, piranha, anakonda vs. türü ıslak gerilimlerden farklı ve yeni hiçbir unsur barındırmıyor. Hatta bunların çoğundan bile gerilim yönünden daha zayıf denebilir. Her ne kadar yine alışıldık bir sapık dehşetine maruz kalan üç genç konulu Wolf Creek ile türdaşlarını fazlaca çağrıştırsa da, bence yarattığı açık alan gerilimi ve gizemi ile çok daha sağlam bir duruşu vardı.

Oysa Rogue, finaldeki uzun ve karanlık mağara sekansı dahil gerilim yaratmaktan, karakter geliştirmekten ve bana göre Wolf Creek’in klişeden ufak çapta da olsa bir fark yaratma becerisinden çok uzak. Böyle olunca Wolf Creek’te de gördüğümüz aralara serpiştirilmiş Avustralya doğası ile bezeli estetik görüntülerin de bir anlamı kalmıyor. Kariyerinde gayet iyi yapımlar bulunan Avustralyalı oyuncu Radha Mitchell’ın varlığı da olsa olsa filmin şeref sayısı olur. Fakat ilk filmi ile şahsen beni umutlandıran bir başka yönetmenin daha böylesi zayıf bir filme adını yazdırması üzücü. Hele de afişe "Wolf Creek'in yönetmeninden" cümlesi hiç yakışmıyor.

Drive (2011)

2011-12-11T01:38:00.000+02:00

Yönetmen: Nicolas Winding Refn
Oyuncular: Ryan Gosling, Carey Mulligan, Bryan Cranston, Albert Brooks, Ron Perlman, Oscar Isaac, Christina Hendricks, Kaden Leos
Senaryo: Hossein Amini, James Sallis
Müzik: Cliff Martinez

Gündüzlerini kendine çeşitli işler ayarlayan Shannon’ın (Bryan Cranston) tamirhanesi ile aksiyon filmleri dublörlüğü yaptığı setler arasında geçiren, geceleri ise yine Shannon’ın önayak olduğu bazı soygunlarda şoförlük yapan isimsiz sürücünün (Ryan Gosling), tek çocuğuyla yaşayan güzel komşusu Irene (Carey Mulligan) ile olan isimsiz ilişkisini izlediğimiz Drive, James Sallis’in kitabından İranlı senarist Hossein Amini’nin senaryosunu yazdığı, Cannes’da En İyi Yönetmen ödülü kazanan Danimarkalı Nicolas Winding Refn’in yönettiği başarılı bir suç dramı. Bu isimsiz ilişkinin içine Irene’in hapisten çıkan başı belâdaki kocası Standart ve onu borcuna karşılık soygun yapmaya zorlayan mafya girince bir suç filmi için gereken tüm malzeme hazır hale geliyor. Müthiş Pusher üçlemesinin ardından Bronson gibi sert ve stilize bir film ile yönetmenlik becerisini ülkesi dışına taşıyan Refn, Drive ile şimdi de Amerika’yı keşfe çıkıyor.

Amerika’yı keşif benzetmesi boşuna değil. Anlatım olarak o dili konuşmak adına şık bir 80’ler, Tarantino, Scorsese, western, neo-noir kolajı meydana getiriyor. Bu kolaj parçacıklarının eğreti durmaması için karışık olmayan, hatta mümkün olduğunca basit bir suç öyküsüne ve kıvrak yönetmenlik becerilerine ihtiyaç doğuyor. Böylece Refn’in Pusher sonrası tarz arayışında özellikle Bronson ile kazandığı ivme Drive ile son şeklini almış görünüyor. Drive’ın hikâyesi üzerine söylenecek, karakterler ve aldıkları pozisyonlar üzerine derinlemesine analizlerde bulunulabilecek gerçekten pek fazla şey yok. Olay akışı sürprizsiz. Çünkü sözü edilen ve edilmeyen birtakım geleneklerin bir araya getirilmesinden sonra Refn’in kendi tercihleri sonucu bu basit hikâyeyi dramatize edişindeki stil becerisi, gözalıcı oyuncu kadrosu ve şahane müzikleri filmin konu ve senaryo basitliğinin çok önünde seyrediyor. Tüm bu artılar yanında bir de orijinal hikâye beklentisi fazla lüks kaçmıyor aslında. Zira eldeki malzemelerin kalitesine ve o kalitenin işleniş biçimine rağmen sofradan doymadan kalkmış gibi hissedebiliyorsunuz.

Drive benim izlediğim beşinci Nicolas Winding Refn filmi. Henüz izlemediklerimi bilemeyeceğim ama kendisinin Drive’a gelene kadarki anti kahraman yaratmada veya yaratılmış olanı perdeye aktarmadaki ustalığı uzun uzun tartışılabilir nitelikte. Pusher üçlemesinin üç baş karakterlerini oluşturan Frank, Tonny, Milo ve İngiltere yapımı Bronson’da ise Michael Peterson bu Refn filmlerinin hemen her sahnesinde nefes kesiyorlardı. Seyirciyi o bedene hapseden öfkeleri, hataları ve diken üstündeki ruh halleri filmin geri kalan her şeyini ikinci ve sonrası plânlara atıyordu. Drive’daki isimsiz sürücü de görünüş olarak Refn’in bu vizyonuna yakın bir potansiyel barındırıyor. Etrafındaki suç çemberinin giderek daralması ve finale doğru bu çemberin patlaması elbette beklenen bir şey. Ama sözünü ettiğim dört Refn filmindeki “finalsiz” tavrın kazandırdığı Avrupai gizem, Drive’da yerini “finalli” (her ne kadar öyle gözükmese de!) bir Amerikan sonuna bırakıyor. Sürücünün geçmişi hakkında bilgilendirilmiyoruz. Ama gerek yüz ifadesinden, gerek vücut dilinden, gerekse Irene ve çocuğunu sahipleniş biçiminden mutlaka kayda değer şeyler yaşadığı çıkarımında bulunabileceğimiz bir iklim yaratıyor Refn. Ne var ki bu iklim filmin selâmeti için yeterli midir o da tartışılır.

Benim izlediğim Nicolas Winding Refn filmlerindeki suç batağına saplanmış karakterlerin ortak özelliklerinden biri de bencil oluşlarıdır. Yaptıkları ve yapacaklarının kendi paçalarını bir şekilde kurtarmak olduğunu anlarız. Elbette hepsi daha iyi bir hayatı arzularlar. Ama bunun için donanımlı değillerdir. Sistemle, kanunlarla, kadınlarla nasıl geçineceklerini bilemezler. Karizmatik yanları vardır ama çoğu zaman sevimsizdirler. Oysa bizim sürücümüz bu özellikleri pek taşımaz. Sanki iyi eğitim görmüş bir ajan eskisi gibi kötülüklere karşı hazırlıklıdır. Sevdiği dostu ve patronu Shannon’ın ayarladığı bazı soygunlarda rol almıştır ama bu soygunlarda araba sürmek dışında uyuşturucu kullanmak, alıp satmak, adam öldürmek, kadın dövmek gibi (Blanche’a attığı tokadı saymazsak) bir kötülüğü yoktur. Üstelik Irene ile oğluna karşı sevecen ve korumacı davranır. Hatta bu durumu daha da ileri götürerek Irene’in işe yaramaz kocası Standart’ın mafyaya borcunu ödemesi için zorlandığı soyguna şoför bile olur.

Burada Refn’in tipik Amerikan sahipleniciliğine haiz gizemli, yakışıklı, fedakâr iyi adamını görürüz. Aslında şahsen pek de görmek istemediğim, çünkü benzerlerini Amerikan sembolü olmuş pek çok kişiden defalarca gördüğüm için görmek istemediğim bir kahraman ortaya çıkmış. Refn gibi özgün bir yönetmenin Avrupa dışına çıktığında baş karakterine ve onun içinde yer aldığı filmine fazladan Transporter, Pulp Fiction, Goodfellas vs. eklemeleri ya da kısa omuz atışları yapacağına pek ihtimal vermiyorsunuz. Göze sokulan akrep olgusu, kendi gecesine dublör olmuş bir adamın, gündüzleri dublörlük yapıyor olması, hoşlandığı kadının gönlünü adım adım fethetmesi pek orijinal hamleler sayılmaz. Herşeye rağmen Drive kendine ruh sağlamayı bilen bir film. Birini çekiçle tehdit ederken şaşırtıcı biçimde tuhaf bir kabare ambiyansı yaratan, bir kavga sahnesinde sadece yere düşen gölgeleri izleten, asansör sahnesinde etkileyici bir romantizm zirvesinden koruma içgüsünün vahşiliğine dönen ve başka fikirlerini düz biçimde çekmemeye özen gösteren Refn, içeriği çok güçlü olmayan filmini bu tip kestirme yollarla kendine bağlamasını biliyor.

Ryan Gosling ve Carey Mulligan gibi ışığı olan iki oyuncunun çarpıcı kimyası filme yansısa da, Gosling’in karakterini iyi özümsemiş naif, gizemli, heyecanlı ve öfkeli ruh hallerini aktarma becerisi yanında Mulligan’ın hemen her sahnesinde yüzündeki gülümseme ifadesinin de yarattığı vasatlık seziliyor. Filmin performans olarak en fazla yükseldiği anlar ise Breaking Bad ile üç Emmy ödülü kazanmış Bryan Cranston ve tecrübeli aktör ve yazar Albert Brooks’un sahneleri oluyor genelde. Kötü adamlığı kendine yakıştıran usta oyuncu Ron Perlman, 2013 yılındaki Coen kardeşlerin Inside Llewyn Davis projesinde başrol şansı yakalayarak gelecekte adından daha fazla söz ettirecek Guatemala kökenli Oscar Isaac ve filmdeki fonksiyonu bir türlü anlaşılmayan Christina Hendricks filmin künyesindeki diğer isimler. Bir diğer başrol ise filmin atmosfer yaratan sahnelerinin gücüne güç katan, hatta bazen o sahnelerin önüne geçip kendi atmosferini kendi yaratan müzikleriyle Cliff Martinez. Sonuç olarak Drive belki Nicolas Winding Refn’in en iyi filmi sayılmaz. Ama Avrupalı bir yönetmen olarak örneklerini sıkça gördüğümüz diğer Avrupalı yönetmenlerin Amerika’da yaşadığı hüsranı yaşamayacağı, yeteneğini çok fazla sorgulatmayacağı iyi bir film çekmiş diyebiliriz.

Tomboy (2011)

2011-12-07T21:07:00.000+02:00

Yönetmen: Céline Sciamma
Oyuncular: Zoé Héran, Malonn Lévana, Jeanne Disson, Sophie Cattani, Mathieu Demy
Senaryo: Céline Sciamma

Babası, hamile annesi ve küçük kızkardeşiyle birlikte yeni bir daireye taşınan 10 yaşındaki Laure, fiziki görünümünün de etkisiyle kendini bu yeni muhitteki çocuklara Michaël adlı bir erkek olarak tanıtır. Çocuklar onun bu durumunu anlamaz, hatta aralarından Lisa ondan hoşlanmaya bile başlar. Laure işin sonunu düşünmeden bu yalanı sürdürmek ister ama günler geçtikçe onun için gerçek çemberi daralmaya başlar. 1980 doğumlu genç yönetmen Céline Sciamma'nın yazıp yönettiği ikinci film olan ve Philadelphia, Torino, San Francisco gibi üç önemli Amerikan gay/lezbiyen festvali ödülleriyle birlikte Berlin Film Festivali'nden jüri özel ödülüyle dönen Tomboy, festival filmlerinin sade ama etkili minimalliğine sahip örneklerinden biri.

Laure'un cinsiyet tabanlı kimlik bunalımını sessiz bir anlatımla dile getiren Céline Sciamma, onun bir erkek gibi görünmek istemesini yargılamaktansa, onun çevresine böyle bir yalan söylemesinin ve bu yalanı sürdürmesinin sonuçlarına dikkat çekmeye çalışıyor. Böylece kolaylıkla istismar edilebilecek bir meseleyi sırf gay/lezbiyen hassasiyetlerine değil, kız-erkek farklılığına bakışıyla genele yönlendirebiliyor. Bunu yaparken zaten kısa olan süresini dakikalarca çocuk aktiviteleri izleterek harcadığını düşündürebiliyor. Ama orada da amacının Laure'un bir gruba (bu grup hem yeni bir çevre, hem de erkekler olarak beliriyor) dahil olma arzusunu nasıl yönlendireceğini tam olarak kestirememesinden kaynaklı bir masumiyete vurgu yapma olduğunu hissettiriyor. Bu çıkarımımı ise tamamen Laure'u canlandıran Zoé Héran'ın manalı yüz ifadesinden faydalanmasını bilen Sciamma'nın yakaladığı konuşan yüz ifadelerine dayanarak yapmaktayım.

Laure'un erkek gibi davranması sonucu sebep olduğu sorunların çözümü için onun kandırdığı çocuklarla yüzleşme cezası da gayet anlamlı. Burada onun kız olduğu için değil, bunu gizleyip yalan söylediği için cezalandırılması normalliği, gay/lezbiyen ötekileştirmesinden farklı bir okumaya sahip. Céline Sciamma'nın karakterini sömürmeyen, sadece yalan söylediği için sitemkâr davranan duyarlılığı, bireyin kendisine verilen cinsiyetin tam karşısında bir konum belirlemesi normalliğine de sahip çıkar nitelikte. Bu normalliğin yalan söylemek gibi kötü bir davranış biçiminden ayrılması gerektiği noktasıyla kıvrak bir dramatik ikilem yarattığı da söylenebilir. O gizemi ve ruhu verebilmesi için Zoé Héran'ın seçilmiş ve iyi idare edilmiş olması, bu amaçların hedefine ulaşmasına yarar nitelikte. Onun yanında, çakma da olsa birdenbire çok arzu ettiği ağabeye sahip olmaktan şikayetçi olmayan ve Laure'un yalanına ortaklık eden sevimli küçük kardeş Jeanne'ın ve onu canlandıran Malonn Lévana'nın fonksiyonu da unutulmamalı.

Stay (2005)

2011-12-04T16:24:00.000+02:00

Yönetmen: Marc Forster
Oyuncular: Ewan McGregor, Ryan Gosling, Naomi Watts, Bob Hoskins, Janeane Garofalo, Kate Burton, Elizabeth Reaser
Senaryo: David Benioff
Müzik: Asche & Spencer, Tom Scott

Bir ileri çağ metropolünü andıran atmosferiyle tekno-bunalım New York tasviri, Trainspotting emeklisi Ewan McGregor, Naomi Watts, Ryan Gosling, Bob Hoskins, Janeane Garofalo gibi itinayla seçilmiş kadro, Monster’s Ball, Finding Neverland gibi hiç beğenmediğim iki filmin (sonrasında Stranger Than Fiction ile durumu çok iyi toparlayan) Alman yönetmeni Marc Forster, ölümün kıyısındaki genç bir sanat öğrencisi şeklindeki konusu, sürpriz final, filmden önce gardımı almak için öğrenmiş olduğum taktiklerdi. Film benim için şu haliyle hiçbir çekicilik içermiyordu aslında.

Aşk, ölüm, sanat.. İşte bu üçlü bir filmi izletmeye ikna edebilir. Her ne kadar bu üçlünün sonuçlarının da garanti veremeyebileceği ihtimal dahili olsa da. İşte tam o sırada devreye elektrik giriyor. Bende şöyle bir durum var: Bazı filmler (popüler ya da vizyon filmleri olmuyor genelde) kimi zaman afişiyle, kimi zaman oyuncuları, kimi zaman yönetmeni, konusuyla garip bir çekicilikle beni çağırır. Bu 10 kişiden 9’una olan bir şeydir diye düşünebilir ve haklı olabilirsiniz. Ama bu çekicilik üzerine izlediğim 10 filmden 10’u da beni yanıltmadı. Bu 10 kişiden kaçında gerçekleşen bir orandır? Hatta hakkında yukarıdaki kadar bilgi sahibi olmadığım halde, yani tam kapalı kutu diye düşündüğüm filmler bile, sırf o çekicilikleriyle beni çağırdılar. Bu spiritüel bir safsata olarak düşünülmesin, burada “deprem olacağını önceden hissettim” veya “onun öleceğini rüyamda gördüm” türü bir tuhaflıktan bahsetmiyorum. Bu son derece normal ve çoğumuzun da sahip olduğu kişisel bir his. Beni Stay’e çağıran iki unsur oldu: Panic Room dönemlerinde David Fincher’in bir zamanlar senaryoyla ilgilendiğini okumam ve Ryan Gosling’in filmden alınma bir resmi.. O stabil ama yine de hüzün dolu yüz ifadesini bir yerlerden tanıyorum. Bu çağrı üzerine filmi izlemeye koyuldum.

New York’tayız. Pisikiyatrist Sam Foster (McGregor), zamanında intihardan kurtarıp evlendiği ressam eşi Lila (Watts) ile birlikte bir yaşam sürmekte. Bir gün ortağından devraldığı bir hasta olan genç sanat öğrencisi Henry Letham (Gosling)’dan çok etkilenir. Henry, olacakları önceden tahmin edebilen, depresif ve gizemli bir tiptir. Aralarında babasının da olduğu, gördüğü bazı insanları sadece sima olarak önceden tanımaktadır. Ama o insanlar Henry’yi ilk kez görmektedirler. Sam’e, hayranı olduğu ressamın 21. yaşgününde intihar etmesinden esinlenerek, Cumartesi geceyarısı intihar edeceğini söyler. Çünkü o gece de Henry’nin 21. doğumgünüdür. Henry’yi takibe alan Sam, gittikçe Henry’nin sırlarla dolu dünyasına doğru çekildiğini fark eder. Yeterince ilgi çekici sayılabilecek bu hikaye New York’lu David Benioff tarafından yazılmış.

Film ilerlerken, “kim bu Letham” sorusunu sormaktan, Sam Foster gibi bitap düşüyoruz. Ama bir yandan da bu bitaplığı sineye çekiyor, kalkıp son bir gayretle filme asılıyoruz. Son bir gayretle! Bu sonlar uzadıkça hikayenin tam bir deli saçmasından ibaret olduğu fikri uyanarak, yarı yoldan geri dönme tehlikesi de barındırdığı söylenebilir. Bazıları bu söylediğime “sıkıcılık” derler. İtiraf etmeliyim, bu tuzağın kıyısından döndüğüm oldu. Ama o kadar çok birleştirilmesi gereken parça çıktı ki önüme, bunların bir manası olmalı diye düşündüm. Malum, manasız parçalardan birşey çıkardığınız vakit New York çevrelerinde “sanatçı” etiketi ve dokunulmazlığı kazanıyorsunuz.

Genelde uyarlama senaryolara el atan, şu sıralar Game Of Thrones senaryolarıyla izlediğimiz David Benioff'un kendi senaryosu ve yönetmen Marc Foster'ın yarattığı gizemli, biraz da masalsı atmosfer, hikâyenin muğlaklığa sonuna dek sahip çıkan rotasıyla ilgiyi koparmıyor. Zaten yerden fazla havalanmadan o masalsı halini uzun süre hissettirmiyor. Özellikle de dramatik finaliyle yakaladığı ivme filmin gerçeklikten fanteziye uzanan, nihayetinde her ikisinin karmasından oluşan bir tümevarıma işaret ediyor. Ewan McGregor ve Naomi Watts filmin sahip olduğu yoğunluğu taşıyabilecek nitelikte oyuncular olduklarından o cephede herşey normal. Ama son yıllarda haklı olarak popülaritesi hızla artan Ryan Gosling'in ilk dönem filmlerinden olan Stay'deki normalin üzerine çıkan hüzünlü oyunu, filmin ilginç konusundan ve onun perdeye aktarılış biçiminden sonraki en büyük artısını oluşturmakta.

Final sekansını spoiler vermeden anlatmak biraz zor. Spoiler vermek ve almaktan hoşlanmam. Merak eden izlesin, anlamazsa spoiler veren bir yer mutlaka bulunur. Ama bu kadar yazdıktan sonra spoilersız bir şeyler söylemek gerek. Bu öyle bir final ki, tüm soruları cevapladığı gibi, cevaplanmadığını hissettiklerimizi de ikinci, belki de üçüncü izleyişte cevaplayacakmış gibi duran, karmakarışık eden, donduran bir son. O malum ihtimallerden birini, finale bu kadar planlı programlı, bu kadar kurnazlıkla (aslında kurnazlık yaptığı da söylenemez) taşıyan filmlerin hepsi şu an birer klasik. Stay’in klasikleşmesi kimi sebeplerden zor gözükse de, benim nazarımda, onunla gözgöze geldiğim vakit, zamanında beni bir filme inanmama uçurumundan kurtaran eski bir dostu hatırlayacağım.

Face/Off (1997)

2011-11-28T17:14:00.001+02:00

Yönetmen: John Woo
Oyuncular: John Travolta, Nicolas Cage, Joan Allen, Alessandro Nivola, Gina Gershon, Dominique Swain, Nick Cassavetes, Colm Feore
Senaryo: Mike Werb, Michael Colleary
Müzik: John Powell

Aksiyon üstadı John Woo ile Face/Off öncesi tek tanışıklığım, VHS döneminde olmuştu. The Killer, Hard Boiled gibi nice eskidikçe değerlenen ve belirli bir kitleye hitab eden filmleri John Woo isminde birinin yönetmiş olmasıyla hiç alakalı değildim. O zamanlar ismini akılda tutmakta dahi zorlandığım Chow Yun Fat’ın karizması yeterliydi. Hoş, akılda tutmak gibi bir gayret de yoktu. Ne zaman ki Tarantino keşfedildikten ve bir fenomene dönüştükten sonra, onun video arşivinin vazgeçilmez parçalarını Woo filmlerinin oluşturduğunu öğrenmek açıkçası promosyon etkisi yaptı. Zaten bu aralar üzerinde Tarantino yazan her şey iyi ciro yapmakta. Akabinde gerçekleşen Hollywood transferi ve stil yaratan aksiyon teknikleriyle bezeli filmlerle olay geldi Face/Off’a dayandı. Woo’nun satırbaşı filmlerini izlemiş olanlar için Face/Off pek çok tanıdık sahne içermekte. Gina ve Castor’un küçük Adam’ı kulağındaki walkman ile polis baskınından ağır çekim eşliğinde kurtardıkları nefis bölüm, iyi ve kötünün birbirlerinin suratına dayadıkları tabancalar, barış timsali güvercinler, ağırçekimle çift tabancalı yürüyüşler ve daha sürüyle ayrıntı, günümüzde bile cepten yenen malzemeler.

John Woo aksiyonları yalnız Tarantino’ya değil, Tony Scott’a, Wachowski biraderlere, Chemical biraderlere, James Wan’a, son zamanların James Bond’una, Cem Yılmaz’a ve yeni yetme aksiyonculara ilham kaynağı olmuştur. Van Damme’lı Hard Target ve Travolta/Slater’lı Broken Arrow’dan sonraki Face/Off, yine John Travolta ile Nicholas Cage gibi iki jönün başı çektiği, hasılatın altından girip üstünden çıkan, kendi formüllerine sahip, ama her zamanki gibi Amerika’nın yeniden keşfettiği zımba gibi bir filmdi. Travolta’nın filmde Castor Troy olarak söylediği gibi, iyi ve kötünün sonsuz savaşının işlendiği milyarlarca filmden biri olması, kuşbakışı bakıldığında filmi klişe gösterebilir. Çoğu yönden öyle zaten. Ancak filmin içerdiği dramatik tat ve fantastik, sıra dışı konusunun sağladığı iyi-kötüye felsefi bakışı Face/Off’u diğer benzerlerinden oldukça ayırıyor. Bununla da kalmıyor. Tıbbi bir fanteziyi gerçekleştirmesinin yanında pedagojik (Castor’un, Sean’ın kızına kendini savunsun diye kelebek tabir edilen bıçağı kullanmayı öğretiş biçimi mesela!), dinsel, astrolojik ve hatta mitolojik okumalara da sahip. Önce sözü Mitoloji servisimize bırakalım:

Yunan mitolojisinde, tanrılar tanrısı Zeus ile Truvalı Helen’in annesi olan Sparta kraliçesi Leda’nın ikiz çocukları olan Castor ve Pollux, Truva savaşında omuz omuza çarpışmışlardır. (Filmde Castor’u Nicholas Cage, Pollux’u Alessandro Nivola oynuyor.) Fakat filmin aksine Pollux güçlü kardeş iken, zayıf olan Castor’dur. Savaşta Castor ölünce Pollux, babası Zeus’a “hani biz ölümsüzdük, ben kardeşimi isterim “ diye yalvarıyor. Aynı yalvarışı Jüpiter’e de yapınca iki kardeş gökyüzünde İkizler Takımyıldızları yapılarak onurlandırılıyor. Esasen Travolta’nın canlandırdığı Sean Archer’ın Archer’ı, Sagittarius The Archer, yani Yay savaşçısı (veya Okçu), Zodiac’ta bulunan takımyıldızlardan biri olup, Gemini ile tamamen zıt bir durumdadır. Gemini ise Castor ve Pollux’un başı çektiği takımyıldızının adıdır. Yani namı diğer İkizler Burcu. Archer’ın neden Castor ve Pollux ile anlaşamadığı da anlaşılıyor böylece. Süper! Bunun yanında, kilise sahnesinde, Sean kılığındaki Castor’un İsa taklidiyle iyi ile kötünün kilisede hesap saatinin geldiğine dikkat çekmesi, devamındaki takip sahnesinde Castor’un kötülük simgesi kırmızı, Sean’ın iyilik sembolü beyaz deniz motorlarını seçmesi onlar için tesadüf, Woo için değil. Sean’ın karısı rolündeki Joan Allen’in adının Eve (Havva), Castor’un sevgilisi Gina’dan olma oğlunun isminin Adam (Adem) olması da yorumlara ardına kadar açık.

Face/Off, mantıken değerlendirmesi hazımsızlık yapabilecek bir film. Zira filmde sadece yüz değil, neredeyse başlı başına bir vücut nakli yapılmış. Yoksa Travolta’nın o meşhur çenesini hangi cerrah ordusu Cage’e yapıştırabilir? Sean, Castor iken, Sean’ın göğsündeki ölen oğlunun hatırası olan yara izini filmin sonunda doktordan geri istemesi de bu mantıksal garipliğe bir örnek. Sanki geçici dövmesi silinmiş de geri istiyor. Ama bu gariplikleri silip, önyargısız izlenmesi gereken, gerçekten saygı duyulası bir film Face/Off.. Onu saçma bulan insanlardan soğuduğum bir filmdir aynı zamanda. Bize suratın önemini anlatır. Ya da suratsızlığın!.. Daha çok, iyi ve kötünün yer değiştirdiğinde sahip olduklarını değerlendiriş biçimlerini ve bu yer değiştirmenin avantaj-dezavantaj boyutlarını göstermeye çalışan gerilimli, aynı zamanda heyecanlandıran bir tecrübe olarak görmek gerek.

Felsefi boyuta hiç değinmedik. Can düşmanınızın bedeninde olduğunuzu düşünün. Bu bile yeter. Filmde aynaların oyununa geldiğimiz müthiş bir sahne var. Yüzleri yer değiştirmiş Castor ve Sean, çift taraflı bir aynanın iki yanında birbirlerini öldürmek için beklemektedirler. Kısa ve anlamlı bir konuşmanın ardından ikisi aynı anda dönüp ateş edecekken boy aynasında aslında kendilerine ait olmayan yüzleri görmeleri, hani şu sözün bittiği anlardan biridir. Mask’ta, dostumuz Rocky’nin komik aynaları ile birlikte bu sahne, benim aynalara duyduğum saygıyı sonsuz kılmıştır.

Travolta ve Cage’i hem iyi, hem kötü adam olarak bu kadar verimli kullanmış olan kaç film var? Ortasından izlemeye başlamış birine asla izah edemeyeceğimiz bu dilemmatik durum için seçilmiş oyuncular daha iyi olamazdı. Hele yapımcıların Sean Archer-Castor Troy rolleri için önce Arnold Schwarzenegger-Sylvester Stallone’u düşündüklerini öğrenince insanın yüz kasları şekilden şekle giriyor. Neyse ki projeye getirilen John Woo olaya el koymuş. Travolta-Cage ikilisinin yanına Joan Allen, Gina Gershon gibi iddiasız ama tam yerinde seçimler, filmin çapına uygun düşmekte. Aynı yapımcılar bu bayanların yerine kimleri düşünüyordu acaba? Fimde ayrıca Sasha’nın abisi kel insan irisi Dietrich rolüyle izlediğimiz full karizma Nick Cassavetes, The Notebook, John Q ve başrolünü Travolta ile Sean Penn’in oynadığı She's So Lovely’nin de genelde bağımsız takılan yönetmenidir.

John Woo’nun Hollywood macerasında Face/Off’un ve onun kadar olmasa da Mission Impossible II’nin haricinde (orada da değişen yüzler, görkemli ağırçekimler ve güvercinler vardı) dişe dokunur bir hadise olmadığı kanaatindeyim. Son dönemlerdeki Windtalkers ve Paycheck’in Woo filmleri olduğuna inanmak istemiyorum. Ama bu, onun bir sonraki hamlesi için her daim pusuda beklemek zorunluluğu hissettiğim güzel insanlardan biri olduğu gerçeğini asla değiştiremez.

The Guard (2011)

2011-11-22T21:44:00.000+02:00

Yönetmen: John Michael McDonagh
Oyuncular: Brendan Gleeson, Don Cheadle, Liam Cunningham, Mark Strong, Fionnula Flanagan, David Wilmot, Rory Keenan, Katarina Cas, Pat Shortt, Sarah Greene, Michael Og Lane
Senaryo: John Michael McDonagh
Müzik: Calexico

2008 yılının en iyi filmlerinden, aynı zamanda bana göre tüm zamanların kara mizah sahibi suç filmleri arasındaki en iyilerden biri olan In Bruges, Martin McDonagh imzası taşıyordu. 2010 yapımı The Guard ise kardeşi John Michael McDonagh’nın yazıp yönettiği ilk uzun metraj. Kardeş McDonagh’nın harika bir ilk film olan In Bruges’ün izinden gittiği birçok yönden belirgin. Filmin gövdesine zarar getirmeyen, tam aksi o gövdeyi monoton klişelerden kurtaran yan senaryo tasarımları, gereksiz yere karmaşıklaşmaya çalışmayan olay örgüsü, baş karakterler arasında yaratılan kimya ve tabiî dengeleri bozmayan keyif verici bir kara mizah. Bu unsurların hepsi The Guard’da çeşitli şekillerde mevcut.

Ancak bu ortak yanlarına rağmen The Guard’ın bir In Bruges olamamasının en belirgin nedeni, In Bruges’deki suç matematiğinin karakterlere eşit oranlarda yansıyan dramatik ve mizahi izdüşümü üzerine derinlemesine nüfuz edilmemesi. Bu durum McDonagh’nın yeni bir In Bruges yaratma ihtirasına sahip olmamasına bağlanırsa ortada sorun kalmıyor. Yüklü miktarda bir uyuşturucu sevkiyatı, bu rota üzerinde işlenen birkaç cinayet, emniyet güçlerinin örtbas, yardım ve yataklık politikasına karşı duran İrlandalı polis memuru Boyle (Brendan Gleeson) ile Amerikan ajan Everett’in (Don Cheadle) idealizmi filmin konusunu oluşturuyor. Bu sıradan ve sürprizsiz görünen gidişatı renklendirmek için elinden geleni yapan, iyi oyuncuların da yardımıyla bunu başaran McDonagh senaryosu, her ne kadar aynı yolun yolcusu olsa da In Bruges kadar büyük oynamayı tercih etmemiş, kendi yağıyla kavrulmayı seçmiş bir duruşa sahip. Bu tercihler de filme hep olumlu katkılar sağlamakta.

Bazı senaryoların kafa karıştırmak için filme süslü bir veya birkaç cinayet eklediğini, bu cinayetler sayesinde katilin polise ya da halka türlü mesajlar iletmeye çalıştığını gördük. Fakat o süslü bir veya birkaç cinayeti tamamen amaçsız biçimde sadece kafa karıştırmak için eklediğini itiraf eden fazla senaryo yok sayılır. Yozlaşmışlıkla idealizmi bir arada götüren polis tiplemesi de her filmde bu kadar renkli işlenmez. Bu tip ufak ters köşe yöntemlerle, Boyle ve Everett’in tadını damaklarda bırakan atışmalarıyla, bazı klişelerle inceden kafa bulan beklenmedik sahneleriyle sevimli ve sıcak bir film olabilmek, yeni tanıştığımız McDonagh genleriyle alâkalı olabilir.

Brendan Gleeson ve Don Cheadle gibi birinci sınıf oyuncuların uyumuyla güçlenen The Guard, İrlandalı Boyle’un Amerikalı Everett’e verdiği politik ayarlarıyla, ailevi sohbetleriyle, suç ve suçluya bakışlarıyla farklı kimlik ve kişiliklerin yarattığı zıt kutupların çekimini hem senaryo bazında, hem de ikilinin oyunculuk becerilerinde yansıtabiliyor. Usta oyuncular Liam Cunningham, Mark Strong ve Fionnula Flanagan ile iyice şenlenen cast kurulumu, senaryonun onlara da gösterdiği özen sayesinde salt isim yapmış oyunculuk duruşu sağlamıyor, kısa da olsa boyutlu kimlikler yaratıyor. Boyle’un küçük muhbiri Eugene rolünde karikatür gibi bir Michael Og Lane’i de herkese tanıtıyor. Cast sorumlusu olan Jina Jay’in elinin değdiği filmler arasında In Bruges, Intermission, Shaun Of The Dead, Atonement, Munich, Layer Cake, Hanna, Body Of Lies ve dahasını saymak fikir verebilir. Ayrıca Arizonalı folk rock grubu Calexico’nun kattığı western ambiyansını da es geçmek olmaz.

The Guard bazı seyircilere eksiklikler hissettirebilecek mütevazi yapısına rağmen, In Bruges gibi bir filmle karşılaştırıldığı vakit hem kusurlarını, hem de değerini belli eden bir film. Henüz ilk filmleriyle adlarından övgüyle söz ettiren McDonagh biraderlerin getirdiği heyecan şimdilik kendini yüksek boyutlarda göstermemekte. Ama böyle giderse büyük stüdyolar tarafından keşfedilmeleri kaçınılmaz. Zaten Martin McDonagh müthiş bir oyuncu kadrosuna sahip İngiliz-Amerikan ortak yapımı Seven Psychopaths ile geri sayıma girdi bile. McDonagh’ların beraber çalışmak yerine iki koldan sinema dünyasına girmeleri, gösterdikleri birbirine benzer senaryo ve yönetmenlik performansları yüzünden hiç şikâyet edilecek bir durum değil. Bundan böyle takip edilecek bir değil iki McDonagh olması benim gibi suç yapımları müptelâları için nimet sayılır.

Anjos do Sol (2006)

2011-11-17T23:04:00.000+02:00

Yönetmen: Rudi Lagemann

Oyuncular: Fernanda Carvalho, Antonio Calloni, Otávio Augusto, Darlene Glória, Vera Holtz, Chico Díaz, Bianca Comparato

Senaryo: Rudi Lagemann

Müzik: Nervoso, Felipe Radicetti, Flávio Santos

Yine Brezilya, yine acı ve keder.. Küçük yaştaki kız çocukların nasıl fuhuş sektörüne köle edildiğini çok çarpıcı bir dille anlatan bir film. Ailesi tarafından acımasızca fuhuş simsarlarına satılan 12 yaşındaki Maria'nın yürek yakan öyküsünü izlemek zordu gerçekten. Natalie Portman'ın Leon'daki performansına benzer bir his uyandırması da mümkün küçük Fernanda Carvalho'nun filmden sonra psikolojik tedavi görmüş olması da muhtemel. Brezilya'da her yıl binlerce çocuğun cinsel istismara uğradığını dünyaya duyurma misyonu da başarılı biçimde yerine getirilmiş. Acı ama gerçek filmlere yüreği elverenler mutlaka görmeli.

Zaten bu acı gerçekleri tüm doğallığıyla sinemaya uyarlama başarısı Brezilya sinemasının karakteristik özelliği. Filmin çekilmesine ön ayak olan Brezilya insan hakları derneği ve çocuk esirgeme kurumu benzeri kurumlar, Brezilya’nın bu utanç tablosunun cesurca filmleştirmesi ile, dikkat çekmenin en etkili yollarından biri olan rahatsız etme yöntemine destek çıkmışlar. Bu çok önemli bir girişim. Hele de bizim o kurum kurum kurumuş benzer kurumlarımızın faaliyetlerini (!) düşündükçe bazı kurumların yol yakınken bataklık misali kurutulması gerekliliğine uyanıyor insan. Her türlü suç unsurunun günlük yaşamın bir parçası haline geldiği karnavallar, salsa ve futbol cenneti Brezilya’nın insanlıkla imtihanına bir tanıklık fırsatı daha Anjos do sol… Türkiye-Brezilya dünya kupası maçının küçük Maria için önemini de dikkat çekelim bu arada.

Loft (2008)

2011-11-14T21:01:00.000+02:00

Yönetmen: Erik Van Looy
Oyuncular: Koen De Bouw, Filip Peeters, Matthias Schoenaerts, Bruno Vanden Broucke, Koen De Graeve, Veerle Baetens, Tine Reymer, An Miller, Charlotte Vandermeersch
Senaryo: Bart De Pauw
Müzik: Wolfram de Marco

Güvenilir bir psikiyatr olan Chris, karizmatik ve gizemli mimar Vincent, sağı solu belli olmayan tehlikeli Filip, sesi soluğu çıkmayan Luc ve parti kuşu Marnix çok sıkı beş arkadaştır. Metreslerini Vincent'ın tasarladığı çatı katına getiren bu beş adam arasında gizli bir anlaşma vardır. Ama burada genç bir kadının cesedini bulmalarıyla beraber şüphe içinde birbirlerini suçlamaya başlarlar. Kadının katili bu beş kişiden biridir. Çünkü evin yalnızca beş anahtarı vardır.

Bart De Pauw senaryosuyla Erik Van Looy’un yönettiği, Belçika tarihinin en çok izlenen filmi ünvanını kazanan Loft, iyi oyunculukları, sık sık yakaladığı neo-noir atmosferi ve sürprizli kırılma noktalarıyla sürükleyici bir gerilim dram. Başarılı bir “katil kim” filmi olması yanında aldatma ve boşanma olgularını bu cinayet yapımlarının formatına uydurma gayreti içinde de denebilir. Üst sınıfa mensup beş adamın eşlerini aldatmak için kullandıkları çatı katının metreslerden birine mezar olmasının ardından sadece kendi aralarındaki katili bulma çabalarını değil, o çatı katını kullanma gerekçelerini de sorgulamaya başlamalarını izliyoruz. Bu durum filmin sözel cazibesini arttırdığı gibi, yapılan geri dönüşlerin sağladığı hızlı kurguyla tansiyonu gittikçe yükselen gerilim sazı elden bırakılmıyor.

Şehirli eşler arasındaki uyumsuzluk, geçimsizlik, ekonomik üstünlük, bunun yanında kaçamaklar, karşılıksız aşk, evlilik, boşanma gibi meseleler farklı biçimlerde bir şekilde senaryoya iliştirilmeye çalışılmış. Modern toplumlarda bile kadınların horlandığı, ezildiği, kullanıldığı, aldatıldığı gerçeğinden hareketle erkek egemen bir film ile yapılan vicdan muhasebesinin yeterliliği tartışılır. İşin “eden bulur” kısmıyla bir miktar ilgilense de, aldatma olayının “sadece bir kerelik” sözde masumiyetini kanıksatma refleksi mevcut. Bu bağlamda testosteron salgılayan böyle bir filmde feminizmin izi de sürülebilir rahatlıkla.

Loft ile ilgili en ilginç nokta ise filmin üzerinden henüz iki yıl geçmesine rağmen bu defa Antoinette Beumer yönetiminde Hollanda yapımı yeniden çekiminin gösterime girmesi. Üstelik Erik Van Looy, 2012’de kendi yönettiği ilk filmin Hollywood versiyonunu çekmek için post prodüksyonla meşgul. Ortada iyi bir konu, o konuyu zaman zaman fazla elit olmakla birlikte çok da abartılmayacak biçimde işlemiş bir yönetim anlayışı ve sürükleyici bir gidişat var. Ama yine de özgün olmayan, sürükleyici bir cinayet romanından hallice böyle bir konuyu mal bulmuş mağribi gibi sömürmek, bu sömürme işlemini de beş senede tam üç kez aynı filmi izletmek isteyecek derecede abartmak son derece saçma. Filmin haklarını satın alan Hollywood sayesinde Erik Van Looy’un Amerika’ya transfer olan Avrupalı yönetmenler kervanına bilet alma şansını kaçırmak istemediği aşikâr. Fakat bu remake çılgınlığı öyle aldı yürüdü ki, Michael Haneke (Funny Games U.S.), Werner Herzog (Bad Lieutenant), David Fincher (The Girl With The Dragon Tattoo), Spike Lee (Oldboy) gibi yönetmenler bile tembel Amerikan seyircisinin gönlünü hoş tutmak gibi aptalca bir amaç uğruna (tabiî başka amaçlar da sözkonusu olabilir) yeniden çekimler yaparlarken, Erik Van Looy’u eleştirmek saçma kaçıyor.

Submarino (2010)

2011-11-12T00:22:00.000+02:00

Yönetmen: Thomas Vinterberg
Oyuncular: Jakob Cedergren, Peter Plaugborg, Patricia Schumann, Morten Rose, Helene Reingaard Neumann, Sebastian Bull Sarning, Gustav Fischer Kjærulff, Mads Broe Andersen
Senaryo: Jonas T. Bengtsson, Tobias Lindholm, Thomas Vinterberg
Müzik: Kristian Eidnes Andersen

Nick ile küçük kardeşi, alkolik ve sorumsuz anneleriyle sefil bir hayat sürmektedirler. Çocukluklarında yaşadıkları bir trajediden sonra nasıl, ne şekilde koptuklarını göremeden iki kardeşin ortayaşlarını izlemeye başlarız. Nick bir kavga sonrası aldığı cezanın ardından hapisten yeni çıkmıştır. Tek başına, yurt tipi odalardan oluşan bir binada sürekli içerek yaşamaktadır. Komşusu Sophie ile cinsel, uzun zaman sonra karşılaştığı eski arkadaşı Ivan ile kimyası bozuk bir ilişki yaşamaktadır. Ivan şimdi yarım akıllı bir evsizdir ve aynı zamanda Nick’in hayatının aşkı Ana’nın ağabeyidir. Ana evlenmiş, bir de çocuk doğurmuştur. Öte yandan filmde adıyla anılmayan Nick’in kardeşi ise karısını bir kazada kaybetmiş, oğlu Martin ile birlikte yaşayan uyuşturucu bağımlısı bir adam olmuştur. Annelerinin ölüm haberini alan iki kardeş yıllar sonra cenazede birbirleriyle karşılaşırlar. Çocukluklarındaki sefaleti farklı şekillerde de olsa hâlâ yaşamaya devam eden kardeşlerin trajedisi, yetişkinliklerinde de sürecektir.

Jonas T. Bengtsson romanından Tobias Lindholm ve Thomas Vinterberg’in senaryolaştırdığı, özellikle 2005 yapımı Dear Wendy ile çok beğendiğim Vinterberg’in yönettiği Submarino, Semih Kaplanoğlu’nun Bal ile Altın Ayı kazandığı Berlin Uluslararası Film Festivali’nin aday filmlerindendi. Danimarka Film Akademisi Danske Filmskole’a bugüne kadar kabul edilmiş en genç öğrenci (19 yaşındayken) ünvanını koruyan Thomas Vinterberg, Dogme95 akımının en hararetli zamanlarında Lars von Trier gibi pek çok yönetmenle eğitimini pekiştirmiş bir yönetmen. Buna rağmen ilk önemli çıkışını aralarında ABD, İngiltere, Fransa, Almanya gibi çeşitli ülkelerin yer aldığı yapım ekibinin desteğiyle çekmesi, onun hakkında tam mânâsıyla bir fikir edinmemi engellemişti diye düşünüyordum.

2007’de çektiği En mand kommer hjem’i ise, genel olarak İskandinav komedilerine olan soğukluğum nedeniyle izlememiştim. Ancak Danimarka-İsveç ortak yapımı Submarino’nun türlü beslenme kaynaklarına ve İskandinav ortak sinema dilinin taşıdığı benzerlikleri barındıran sert dramatik yapısına karşın, tümüyle Vinterberg’in kendine ait bir film olduğunu düşündüm. Konu itibariyle cenazede buluşan birbirinden kopuk aile fertlerinin geçmişleriyle yüzleşmelerinden oluşan alışıldık bir dram beklentisi olabilir. Ancak Submarino’da bu cenaze, sadece çocukken çok kötü bir deneyimi paylaşmış ve bunun sonucunda kendilerini suçlamaktan normal hayata tutunamamış iki kardeşin karşılaştıkları bir yer olmaktan başka bir anlam taşımıyor. Hikâyenin odaklandığı esas mesele, kardeşlerin bu olay sonrası kendilerine çizdikleri ya da zor şartların onları çizmeye zorladığı ayrı yolların nasıl engellerle dolu olduğu.

Bu engelli yolların yürünmesi sırasında bireye ait türlü zor yaşam şartlarının, çocukluktan kalma travma ve suçluluk duygularını istemeyerek de olsa yetişkinliklerine taşımış iki adam üzerindeki baskısı zedeleyici oluyor. Nick üzerindeki baskı, onun güçlü yapısı sayesinde daha içsel şekillerde belirirken, kardeşinin dramı çok daha yıkıcı etkilere sahip. Nick’in hapisten çıktıktan sonra izlemeye başladığımız hikâyesi bir süre sonra kardeşinin hikâyesiyle birleşiyor. Bu ikinci hikâyenin ilki ile birleşmesinden önce bir miktar geriye gittiğinin de farklı açılardan tekrar izlediğimiz bazı ayrıntılar sayesinde anlaşılması başarılı bir kurgu tekniği olarak ortaya çıkarken, bu durumu fazla sulandırmadan ve kafaları karıştırmadan yoluna devam ediyor film. Diğer kardeşin bir baba ve uyuşturucu müptelası arasında gidip gelen psikolojik durumu da Nick’in hikâyesiyle hemen hemen aynı ruh hâli, ama biraz daha gergin ve dramatik bir tonla ele alan Vinterberg, son bir kesişme noktasıyla ve çok mânalı bir finalle Submarino’yu noktalıyor. Jakob Cedergren’in sert ve karizmatik sakinliği, Peter Plaugborg’un gergin ve naif zayıflığıyla çok iyi dengelenmekte. Bu durum da filmi zaten bulunduğu üst noktadan biraz daha yukarılara taşımakta.

A nyomozó (2008)

2011-11-07T01:18:00.000+02:00

Yönetmen: Attila Galambos
Oyuncular: Zsolt Anger, Judit Rezes, Pálma Pusztai, András Márton Baló, Péter Blaskó, Csaba Czene, Andrea Spolarics, István Juhász, Éva Kerekes, Zoltán Tamási, József Tóth, Zsolt Zágoni, Ilona Kassai
Senaryo: Attila Galambos
Müzik: László Melis

Tibor Malkáv, tedavisi oldukça pahalı bir hastalığa yakalanan annesini iyileştirme derdinde sıradan bir patologdur. Sonra bir gün bir yabancı çıkagelip başka bir yabancıyı öldürmesi için ona para teklif eder. Annesini kurtarmak adına parayı kabul eder ve karşılığını verir. Ama sonra eline bir mektup geçer. Mektubu kurbanı yazmıştır. Bu kişi ona bir yabancıdan çok daha yakındır. Böylece tek seferlik kiralık katil Tibor, kurbanının kim olduğunu araştırmaya başlar.

A nyomozó, sakin anlatımını gizemli bir suç örgüsüyle bütünleştirmiş çok şık bir film. Başlangıçta filmi sürüklemesi gereken Tibor karakterinin fazlasıyla mekanik, hatta ruhsuz duruşuyla Avrupalı bir Coen anti-kahramanı izlenimi veren görüntüsü adım adım bu ruhsuzluğa anlam kazandıran, kendini o ruhsuzluk içinde var eden, aslında farklı bir ruh sahibi olduğunu gösteren bir ustalıkla ele alınıyor. Konusu itibariyle de şüphelileri ve onların gerekçeleri ile bilinen cinayet şablonunun ezberini bozmaya oynuyor. Zira cinayeti işleyenin filmin baş karakteri Tibor olması nedeniyle bu defa kayıp bir katili değil, cinayeti ustaca kurgulamış olan azmettiriciyi bulmamız gerekiyor.

Tibor’un annesini tedavi ettirme dürtüsüyle karıştığı gizemli cinayeti profesyonel bir kiralık katil gibi işlemesinin ardından oluşan kafa karışıklığı giderek yerini daha kabul edilebilir bir seyre bırakıyor. Çünkü soğukkanlı, duygusuz (ya da duygularını göstermemekte son derece usta) ve dümdüz bir kişilik olan Tibor’un mesleği gereği ölüm ve ölülerle olan yakın ilişkisinin sağladığı destekle çok pratik, aynı zamanda seyirciyi de güvende hissettirecek müthiş bir zekâya sahip olduğunu anlıyoruz. İş sadece sebebini bilmeden, maktülünü tanımadan katil olmasının ardındaki gerçekleri merak etmesine kalıyor. Orada da devreye öldürdüğü adamın kendisine önceden yazdığı mektup girince Tibor’un macerası başlıyor. Çoğu dedektifin aklına gelmeyebilecek kurnazlıklar ve cesur hamlelerle kendi işlediği cinayeti aydınlatma peşine düşüyor.

Sırf bu durum bile birçok senariste ilham verebilir. Macar yönetmen/senarist/oyuncu Attila Galambos’a verdiği ilhamın yine kendisi tarafından hayata geçirilişi, Tibor gibi benzerine az rastlanır bir kişiliğin yardımıyla farklı bir Agatha Christie dokusu taşımıyor değil. Ama bu dokuya Avrupalı kimliğini koruyarak ve üzerine kara film deneyimi de katarak ilerliyor. Tibor’un etrafında şekillenen karakter çeşitliliği, hemen her “katil kim” filminde (gerçi buradaki arayış “plânlayıcı kim”e dönüşmüş durumda) olduğu gibi hedef şaşırtmayı amaçlamış olsa da, senaryonun bu çeşitliliğe verdiği değer kendini belli ediyor. Özellikle kendi kurmacası içinde bir başka kurgu daha barındırdığı iddiasını öne sürmekten geri durmuyor. Tibor’un kürsüde yer aldığı, filmin tüm kadrosunun katıldığı ve filmdeki konumlarını amfi düzeninde tartıştıkları sahnenin yaratıcılığı, bu kurgusallığı bir senaryo atölyesi ciddiyetine konu edilecek denli tartışmaya değer, tabiî aynı zamanda mizahi bir düzleme taşıyor.

Tüm olumlu yönlerine rağmen A nyomozó’nun en önemli unsuru hiç kuşkusuz Tibor. Birçok yönden filmin kendisinin olduğu kadar Tibor’un da sahip olduğu cinayet romanı kahramanının gizemli edebî yönü filme de yansımış denebilir. Bunun yanında roman anlatıcısının onun hakkında söyleyebileceği kişilik özelliklerini bizzat kendisinin dile getiriyor olmasının da orijinal bir yanı var. Mesela alımlı ve sevimli kız arkadaşı Edit ile fiziksel yakınlaşmadan kaçınmasını “ben öyle şeyler bilmem” şeklinde açıklaması, yapılan espriler karşısında “benim espri anlayışım pek yoktur” demesi gibi tepkileri (veya tepkisizliklerin) böyle bir karakteri ironik biçimde sempatik kılması da önemli bir başarı. İçine düştüğü kriminal durumun türlü kişilik zaaflarını da beraberinde getirmesi beklenirken, soğukkanlılığını ve zekâsını muhafaza eden, insanlara doğru sorular sorarak, insanlara doğru yerlerde yalan söyleyerek şüphelileri sıkıştırmayı ya da sıkıştığı yerden kurtulmayı beceren Tibor’un tasarım ve uygulanışı çok başarılı. Sıradan bir adamın sıra dışılığı, bu her iki ucun da hakkını veren sahnelerle pekiştiriliyor.

Yine başlangıçta Zsolt Anger’ın iki önemli ödül kazandığı Tibor karakterini canlandırırken benimsediği minimalliğin aslında tam da bu filmin ihtiyacı olduğu hissediliyor. Ama özellikle Tibor’un kendisine doğrultulmuş bir silahı iki saniyede sahibine iade edişinin hemen öncesinde, silah sahibine olduğu kadar seyirciye de oynadığı kısacık karakter yükselişi kandırmacası, sonra tekrar saniyesinde Tibor normalliğine döndüğü sahne olağanüstü. Sanki aktör bile değilmiş izlenimi veren Zsolt Anger’ın yanında filmde neredeyse hiç kötü oyuncu olmaması da bu artılara eklenince Attila Galambos’un filmi mutlaka izlenmesi gereken küçük suç filmleri arasında yerini gururla alıyor.

Scott Pilgrim vs. The World (2010)

2011-11-03T00:17:00.000+02:00

Yönetmen: Edgar Wright
Oyuncular: Michael Cera, Mary Elizabeth Winstead, Alison Pill, Mark Webber, Kieran Culkin, Ellen Wong, Anna Kendrick, Chris Evans, Brie Larson, Brandon Routh, Jason Schwartzman, Aubrey Plaza, Johnny Simmons, Mae Whitman
Senaryo: Michael Bacall, Edgar Wright, Bryan Lee O'Malley
Müzik: Nigel Godrich

Edgar Wright'ın Shaun Of The Dead ve Hot Fuzz'daki absürd anlatımından rahatsızlık duymayanlar, tam tersi çok beğenenler Bryan Lee O'Malley'nin grafik uyarlaması Scott Pilgrim vs. The World'den de zevk alacaklardır. Böyle klişe bir cümleyle başlamak gerekiyor çünkü elma ile armudu birbirine karıştırmak çoğu zaman Scott Pilgrim vs. The World gibi filmlerin, özellikle de Edgar Wright gibi yönetmenlerin hakkının yenmesine yol açıyor. Scott Pilgrim vs. The World'ü sırf Wright çizgisindeki filmlerle kıyasladığı halde beğenmeyenler varsa da bunun sebebinin onun bu filmde birçok yönden budanmış "İngilizliği" olduğunu düşünüyorum. Zira aksan, oyunculuk, indie hayat tarzı, atmosfer yönünden full Amerikan bir yorum var karşımızda. Bundan rahatsız olmamak için ise Juno, Nick and Norah's Infinite Playlist gibi son dönem bağımsız gençlik romantik komedilerden keyif almış olmak gerekebilir. Tabiî Scott Pilgrim vs. The World, bu filmlere göre çok fazla uçarı ve fantastik öğelerle süslü. Dinamik kurgusu, renkli anlatımı, hoş göndermeleri, sıkı müzikleri ve indie zekâsıyla palazlanmış ilginç sahneleriyle çok zevkli anlar barındırıyor.

Sex Bob-Omb grubunda bas gitar çalan Scott Pilgrim’in (Michael Cera) süper gizemli Ramona Flowers (Mary Elizabeth Winstead) ile karşılaşması ve onunla çıkmak istemesinden yola çıkan film, Ramona’nın geçmişinde kapanması gereken büyük hesaplar yüzünden kabak çiçeği gibi açılan bir ritme kapılıp gidiyor. Scott’ın Ramona ile sevgili olabilmesi için onun 7 eski sevgilisiyle kavga edip yenmek zorunda olması filme yeni level’lar ekledikçe, arcade nostaljisinin çocuksu veya ergensi coşkusunu modern bir anlatımla buluşturan tasarım, filmin hak ettiği ilgiyi dinç tutuyor. Oyun, pembe dizi, sit-com, çizgi roman göndermeleri, müzikal performans ve dövüş sahneleri, kavga efekti baloncukları, görsel-işitsel efektler ile bir şenlik havasında ilerlerken, eski sevgili olgusunun gölgesinde Scott-Ramona ilişkisini de sevimli bir romantizmle bu şenliğin hücrelerine sıkıştırabiliyor. Homofobiden uzak gay bakışıyla ve müzik sayesinde sosyalleşmiş, kendi alt kültürünü daha da zenginleştirmiş Amerikan geek imajıyla tüm uçarılığına rağmen duygusal zekâsına sahip çıkan bir hava yaratıyor.

Yerli yerine oturmuş genç kadrosu, “7 Kocalı Hürmüz” Ramona’nın 7 belâlısı ve Scott’ın Kim, Knives, ve Envy Adams’dan oluşan eski sevgili geçmişiyle filmin sevimliliğini kat kat arttırıyor. Scott’ın geveze kızkardeşi Stacey, ev arkadaşı Wallace, sürpriz Vegan polisleri ve diğer yan karakterler, filmin başka sürprizlere gebe delişmen anlatımıyla birleştiğinde alternatif gençlik filmleri kulvarının (ister uyarlama, ister özgün senaryolar olsun) ne kadar zengin bir maden olduğu daha iyi anlaşılıyor. Başroller dahil olmak üzere karakterlerde derinlik aranmaması, fakat bu durumun filmin kredisini eksiltmemesi de bir başka ayrıntı. Bir Edgar Wright filmi olması, onu Shaun Of The Dead veya Hot Fuzz yapmıyor belki. Ama bu haliyle çeşitli referanslarından ötürü filmin ışığını yakalayanlar için hem farklı, hem de benzer tatlar aldırabilecek bir film haline geliyor. Çizgi roman serisini okuyup bilenlerin alacağı zevkle, Scott Pilgrim’i ilk kez bu film sayesinde tanıyanlar arasında nasıl bir beğeni farklılığı yaratacağını bilemiyorum. İlk kez Edgar Wright sayesinde tanıdığım Scott Pilgrim ve arkadaşlarını (ve rakiplerini) sanki uzun zamandır tanıyormuş gibi hissettim ki, bence filmin en önemli başarısı buydu.

Alternatif gençlik filmlerinin en popüler yüzlerinden biri haline gelen Michael Cera, kendisine sunulan rollerin uygunluğuyla sivrilen bir oyuncu. Aslında oyuncu bile diyesim gelmiyor. Daha çok bir duruş. Bu duruş, onu iyi bir oyuncu ya da komedyen yapmaya yetmiyor. Fakat bu filmlerde iyi bir oyuncu olma gerekliliğinden ziyade bir duruş arandığı için, oyuncuya uygun bir rol canlandırılan karakterin de yükünü hafifletiyor. Juno, Norah, Ramona gibi indie prenseslerin karşısına konan Amerikan geek figürü olarak, bir romantik komedi jönü sınıfına konmak için çok sıradan bir tipe, ses tonuna ve oyunculuğa sahip Michael Cera. Bu özellikleri sayesinde epik bir masal kahramanı olmadığının farkındaki genç izleyici kitlesiyle özdeşleşmesi çok daha kolay. Bu normallik, onun karşısındaki oyuncuları parlattığı gibi, filmin selameti açısından da olumlu etkiler sağlıyor. Bir grubu olan ve bas gitar çalan, iyi dövüşen, sosyalleşme sorunu yaşamayan, kızlarla arası iyi çizgi kahraman Scott Pilgrim’de bu normallik sadece fiziki boyutlarda kalıyor olabilir. Zaten tutup orada Justin’lerden herhangi birini oynatırsanız bu normalliğin kabul görmesi hayli zorlaşır. Çünkü hitap ettiği düşünülen veya düşünülmeyen yaş aralıklarındaki seyircinin Harry Potter’da, Scott Pilgrim’de, The Big Bang Theory dörtlüsünde, Oscar adayı olan (artık nasıl olduysa) Jesse Eisenberg’de kendilerini görmeleri ya da görmek istemelerinin önünde fazla engel yoktur.

In The Bedroom (2001)

2011-10-30T00:23:00.000+03:00

Yönetmen: Todd Field
Oyuncular: Tom Wilkinson, Sissy Spacek, Marisa Tomei, Nick Stahl, William Mapother, William Wise, Celia Weston
Senaryo: Robert Festinger, Todd Field, Andre Dubus
Müzik: Thomas Newman

Küçük bir balıkçı kasabasında doktorluk yapan Matt (Tom Wilkinson) ve okul korosunu çalıştıran karısı Ruth'un (Sissy Spacek) üniversite öğrencisi oğulları Frank (Nick Stahl) ile birlikte sürdürdükleri mutlu bir yaşamları vardır. Frank kasabada yaşayan iki çocuklu, dul Natalie (Marisa Tomei) ile aşk yaşamaya başlar. Önceleri bunun geçici bir heves olduğunu düşünen Matt ve Ruth, oğullarının Natalie yüzünden okulunu bırakma kararı alması üzerine Frank'i engellemeye çalışırlar. Ancak Frank bu konudaki kararını değiştirmemekte ısrarlıdır. Natalie'nin sorunlu biçimde ayrıldığı eski kocası Richard, Frank'i kendi evinde Natalie'yle birlikte bulduğunda öfkelenip saldırganlaşır ve Frank'i yaralar.

Oyunculuk kariyeriyle yazar ve yönetmenlik kariyerini bir arada götüren Todd Field, yönetmen olarak ilk ses getiren çıkışını yaptığı In The Bedroom ile 2002 Oscar’larında En İyi Film ve Senaryo başta olmak üzere, üç önemli oyuncu ödülüne de aday olmuştu. Yetişkin bir evlada sahip Fowler çiftinin mutlu yaşantısı, trajik bir kırılma noktasıyla yerle bir olunca yaşananların gerilimi yükseltmesi, üstelik filmin bu gerilimi genel anlamda sakin bir kalıp içinde ele alması tam bir anlatım başarısı taşımakta. Bir yanıyla naif bir aile dramı gibi ilerlerken, bir yanıyla da kabına sığmaz intikam duygusunu bir kaba koyma ihtiyacının yarattığı ikilemleri seyirciye geçirmekte zorlanmıyor.

In The Bedroom, görünenin ötesine geçmeden kötülük ve onun ne şekilde cezalandırılması gereğine kafa yoruyor. Bu suç ve ceza pratiğine bakışında vardığı illegal sonuçlar, kişiyi bir dişe diş basitliğinden öteye, vicdan ve adalet duygusunun kendine has yasalarına sahip olma zorunluluğuna kadar götürebiliyor. Belki de kağıt üzerinde hiç yasalaşmayacak bu kendine has yasaların doğa kanunlarına olan yakınlığı, bir balık tuzağı olan “bedroom”un işleyişinin filmin adalet anlayışına ilham vermesini anlamlı kılıyor. Evlat acısı gibi insanlar için dayanılmaz trajedileri belki de hergün yaşayan doğanın tepkisizliğini, huzuru bulmak adına o doğanın kurallarıyla oynamaya karar veren insanoğlunun tepkisiyle iç içe geçirmeyi başarmış filmlerden birisi In The Bedroom. Doğanın kontrol edilemez ama tuzakların kontrol edilebilirliğinin farkındaki insanın, her şeyi kontrol altında tutma isteği de öne çıkıyor filmde. Aşırı kontrolcü ebeveyn davranışlarının ileride çocuğun vereceği hayati kararlara ve sorumluluk bilincine vereceği hasarları da satırları arasına ekliyor.

Filmin Oscar adayı da olan üç oyuncusu Tom Wilkinson, Sissy Spacek ve Marisa Tomei, ölçülü olduğu kadar dizginlenmesi güç karakter plânlarını başarıyla uyguluyorlar. Özellikle Wilkinson ve Spacek’in karşılıklı sahneleri oyunculuğa yeni başlayanlar için olduğu kadar, performans sanatına değer veren seyirciler için de müthiş anlar. Hiç konuşmadıkları ya da birbirlerine bağırdıkları anlarda bile aynı etkiye sahipler. Böyle oyuncularla çalışmak sadece Todd Field’a değil, olabilecek en usta yönetmene bile büyük kolaylıklar sağlar. Ama In The Bedroom’dan sonra 2006’da Little Children ile de Oscar’a ve daha birçok ödüle aday olması, oyunculuk kariyeri daha baskın olan Todd Field’ı güvenilir yönetmenler statüsüne taşıdı. Yönetmen olarak uzun aralar verse de, son iki filmi sayesinde 2012’de gösterime girmesi plânlanan Creed Of Violence’ı şimdiden merakla bekletmeye başladı.

Until The Light Takes Us (2008)

2011-10-26T00:48:00.000+03:00

Yönetmenler: Aaron Aites, Audrey Ewell

Aaron Aites ve Audrey Ewell ikilisinin iki yıl boyunca Norveç’te ikâmet ederek çektikleri Until The Light Takes Us, Norveç Black Metal sahnesinin kilit isimleri etrafında şekillendirilen etkileyici bir belgesel. Burzum ve Mayhem gibi iki gruba öncülük etmiş Varg "Count Grishnackh" Vikernes ile, Darkthrone grubunun lideri Gylve "Fenriz" Nagell’a yoğunlaşan film, sadece bu ayrıksı müziğin değil, onun sosyal ve kültürel etkilerinden ve tuhaf biçimde giderek popülerleşmesinden bahsediyor. Black Metal’in kuruluş ve gelişim aşamasında çok etkin rol oynamış ve halen yaşayan bu iki ismin yanında, artık birer alt kültür efsanesi olmuş başka ilginç figürlerin ürkütücü hikâyelerini de ayrıntılarıyla öğrenme fırsatı sağlıyor. 90’lı yılların başında kilise kundaklamaktan cinayete kadar uzanan bir arka plâna sahip Norveç Black Metal’in bu bayrak olmuş isimleri önderliğinde, kapsamlı bir Black Metal belgeseli izleyeceğimizi düşünürken, daha spesifik olaylarla farklı bir bakış açısı benimsemiş, bu yüzden çerçevesini biraz daraltmış bir filmle karşılaşmak hayal kırıklığı yaratabilir. Yine de Varg Vikernes ve Gylve Nagell’ın kaybedecek hiçbirşeyi olmayan bir ruh haliyle yaptıkları yorumlar, filmin belgesel değerini zedelemiyor.

1993’te bir tartışma sonucu Mayhem’de gitar çalan grup arkadaşı Øystein "Euronymous" Aarseth’i bıçaklayarak öldürme ve üç kilise yakma suçlarından 21 yıl hapis cezasına çarptırılan Vikernes ile hapisanede yapılan çekimlerin önemli bir parçasını oluşturduğu belgeselin esas amacının da bir Black Metal tarihi anlatmak olmadığı anlaşılıyor. Vikernes ile hapiste, Nagell ile Oslo ve Bergen’de yapılan çekimlerin paralel kurgusunun arşiv görüntüleriyle zenginleştirildiği klâsik anlatım, Euronymous cinayetine ve kilise yangınlarına zemin hazırlayan Norveç Black Metal ortamının 90’lara uzanan sürecini bu ikili ve onların küçük çevresi dışına çıkmayan şekilde ele alıyor. Hapiste bulunan Vikernes’in yaptıklarının arkasında duran “normal” tavrı, halen aktif müzik hayatını sürdüren Nagell’ın tedirgin, güvensiz ve entelektüel kaygılar taşıyan kafası güzel samimiyetsizliği kameralara aynen yansıyor.

Hapiste yapılan çekimlerde kapitalist düzen, din ve müzik konusundaki fikirlerini dinlediğimiz Varg Vikernes, McDonalds’ın camlarını kırmaktan kilise kundaklamaya varan anarşist duruşunu gururla ifade ederken, Norveç’in kendine ait dinlerinin, Yahudiliğin bir uzantısı olarak gördüğü Hıristiyanlığın gelmesiyle birlikte yok edildiğini, hatta modern dünyamızda bütün problemlerin kaynağının Hıristiyanlık olduğunu dile getiriyor. Bunları dile getirirken soğukkanlı, pozitif ve yaptıklarından pişmanlık duymayan bir tavır içerisinde bulunması, Euronymous’u öldürdüğü anları anlatırken de bunlara ek olarak biraz heyecanlanması gözlerden kaçmıyor. Her şeye rağmen duraksamadan anlattığı o dehşet anlarını kafasında tekrar yaşaması ve “böyle olsun istememiştim ama oldu bir kere” ifadesi de yakalanabilir. Bilinen ilk Black Metal gitar riffini bulan, kilise yakma olayları patlak verdikten sonra bu olaylarda fiilen yer almaktansa yeni yetmeleri azmettiren, Mayhem’in 88-91 arasında vokalini üstlenen Per Yngve "Dead" Ohlin’in intiharından sonra cesedi ilk gören olarak polisi aramak yerine önce dağılmış beyin fotoğrafını çeken, sonra da o fotoğrafı albüm kapağı olarak kullanan Euronymous, belgeselin çoğu bölümüne ürkütücü bir gizem katıyor.

Belgeselle ilgili bir diğer nokta da, görüntü sanatçısı Bjarne Melgaard’ın Black Metal ve türevlerinin görsel çekiciliklerine dikkat çekmesi. Zaten pek çok insan için işin müzik yönünden önce bu şov yanı ve çeşitli referansları bulunan korku-gerilim-vampir-kurtadam vs. ürkütücülüğünün yarattığı çekicilik ve sanatsal doku önce geliyordu. Melgaard’ın Norveçli ekspresyonist ressam Edward Munch’ün meşhur tablosu Çığlık ile bu grupların albüm kapakları için belirledikleri imgelerin akrabalığına vurgu yapması da önemli. Onun Black Metal fotoğraf ve pop-art sergisi olarak başlayan, ortalığın yangın yerine döndüğü bir performans gösterisiyle biten şovu da bu çekici görsellikten nemalanan türde. Ama Black Metal’i asıl ticari yapan unsur ise, 90’ların başındaki kilise yangınlarının ardından medyada yükselen “satanist” tanımlarıydı. Reklâmın kötüsünün de reklâm olduğu gerçeği, aslında Varg, Gylve veya Euronymous’dan hiçbirinin satanist olmadığı, ama özellikle Euronymous’un gaza getirdiği kilise kundaklayan yeniyetmeler sayesinde ihalenin Varg’a kaldığı gerçeğinden çok daha güçlüydü.

Aaron Aites ve Audrey Ewell, ülkelerindeki Helvete adındaki köhne bir müzik dükkânından çıkıp bir fenomene, büyük paraların döndüğü bir pazara dönüşen Black Metal olgusunun hem yakın tarihine bakıyor, hem de bu fenomenin baş aktörlerinin bireysel hesaplaşmalarından ve toplumsal reddedişlerinden doğan bir dizi polisiye olayın izini başarıyla sürüyor. Tüm bunların yanında bu aktörlerin özel olarak satanizm diye bir şey yaratmak için çabalamadıklarını, ama medya sayesinde afili bir kimliğe bürünen ve aşırıcılığa hevesli gençler tarafından kendi modasını meydana getiren satanizmin Black Metal’e dönüştüğünün altını çizerek sessiz fakat güçlü bir yazılı ve görsel basın eleştirisi de içeriyor. Bazı şeyler ne kadar gizli kapaklı kalırsa o kadar zararsız olur. Buna Varg ve Gylve’nin birgün Helvete’de mısır gevreği üzerine sohbet ederlerken içeri heavy metalci gençlerin girmeleri üzerine susmaları güzel bir örnek olabilir. Belki de herşey orada, mısır gevreğinde kalmalıydı.

Dom zly (2009)

2011-10-23T01:45:00.000+03:00

Yönetmen: Wojciech Smarzowski
Oyuncular: Arkadiusz Jakubik, Marian Dziedziel, Kinga Preis, Bartlomiej Topa, Robert Wabich, Robert Wieckiewicz, Krzysztof Czeczot, Eryk Lubos, Lech Dyblik, Marcin Juchniewicz, Grzegorz Wojdon
Senaryo: Wojciech Smarzowski, Lukasz Kosmicki
Müzik: Mikolaj Trzaska

1982 kışında Polonya’nın ücra bir kasabasında bir grup polis, bir savcı, iki sivil ve bir suçludan oluşan ekip, dört yıl önce Dziabas ailesinin vahşice katledilmesinin ardındaki esrarı aydınlatmak için tatbikat yapmak üzere onların çiftlik evine giderler. 1978 sonbaharında karısının ölümünden iki yıl sonra Devlet Çiftliği’nde zooteknisyen olarak işe başlamak üzere yola çıkan Edward Srodon, dağlık bir bölgede otobüsün arızalanmasıyla yola yayan devam ederken yağmura yakalanır ve en yakın çiftlik evine sığınır. Katil zanlısı Srodon, burada çiftçi Zdzislaw ve ondan biraz daha genç karısı Bozena ile yaşamaktadır. Filmin ilk ayağı, bu uzun geceyi, ikinci ayağı ise dört yıl sonrasında olay yerinde Srodon’a yaptırılan tatbikat esnasında yaşananları anlatmakta. Bu sayede dört yıl arayla birbirine trajik biçimde bağlanacak iki hikâyeyi iç içe geçmiş bir kurguyla izlemeye başlarız.

Senaryosunu Wojciech Smarzowski ve Lukasz Kosmicki’nin yazdığı, Smarzowski’nin yönettiği Dom zly, karanlık atmosferi ve özellikle ikinci yarısıyla hareketlenen temposuyla sağlam bir kara film örneği. Yarattığı salaş gerçeklik, 1982 Polonya’sının siyasi çalkantılarının devlet kurumları, onları temsil edenler ve sivil halk üzerinde yarattığı baskının neden olduğu türlü yozlaşmalarla kendini göstermekte. 1978 yılına ait bir cinayet davasının izini 1982’de sürmeye çalışan polis ekibinin, olayın geçtiği çiftlikte yürüttüğü tatbikatı ve olay gecesinin ayrıntılarını ustaca karıştıran kurgu, filmin ilk yarısında temposunun ağırlığıyla fazla dikkat çekmiyor. Aslında diyalog yönünden oldukça zengin bu tempo, hem lokal sohbetler, hem de dönemin boğucu sosyo-ekonomik ikliminin yarattığı kamusal çürümüşlüklere yapılan vurgular yüzünden asıl konusundan uzaklaşır görünüyor. Durup dinlenmeden votka içen karakterlerin sarhoş muhabbetleri de buna bir nebze çanak tutuyor.

Fakat film, o dönemin Polonya’sında alıp yürüyen yolsuzluklara, ekonomik ve sosyal çürümüşlüklere kendi mütevaziliğiyle ayna tutar nitelikte. Birbirinin kuyusunu kazan, üstlerine ispiyonlayan polisler, şantaj yoluyla davaların üstünü örtmeye çalışan, birbirlerini köşeye sıkıştırmaya çalışan emniyet yetkilileri, bir viraja mâledilen şüpheli ölümler, ahlâki çöküntünün neden olduğu şehvet suçları, kaçak içkiler, karaborsa, kuyruklar, filmin polisiye hamuru içine katılmış, hatta o hamuru şekillendiren niteliklere sahip. Polonya ve Varşova film festivallerinde önemli ödüller kazanan film, ilk yarıdaki temposunu giderek arttırarak sabırlı seyirciyi etkisi altına alabiliyor. O seyirciyi ise bana göre olağanüstü bir son 20 dakika bekliyor. Sözünü ettiğimiz birbirine ustaca karıştırılan 78 ve 82 yıllarında yaşananlar arasındaki geçiş süreleri kısalıyor, gerilim artıyor. Ölüm ve doğum, iyi ve kötü, doğru ve yanlış birbirine karışıyor.

Filmin son sahnesinde kamera yerden tepeye doğru yükselmeye başlayınca bembeyaz karlar üzerinde siyah lekeler gibi kalan insanların, kurumuş ağaçların ve “Şer Evi”nin görüntüsü çok çarpıcı bir görüntü yaratıyor. Wojciech Smarzowski, yaptığı siyasi eleştirileri ve anlattığı trajik polisiyeyi kağıt üzerindeki senaryodan, kasvetli film şeritlerine başarıyla aktarıyor. Soğuk, bıkkın ve bunalımlı bir atmosferde bile çok iyi bir iş çıkarıyor. Smarzowski’nin hem senaryo, hem de yönetmenlik açısından esnek bir oyun alanı yarattığı, oyuncuların doğal duruş ve konuşmalarından, iniş-çıkışlarından kolaylıkla hissedilebiliyor. Dom zly, sinema sanatına ihanet etmeyen, hatta henüz ikinci uzun metrajında bazı ustaların ayak izlerini başarıyla takip eden bir yönetmenin filmi.

Reservation Road (2007)

2011-10-18T10:47:00.000+03:00

Yönetmen: Terry George

Oyuncular: Joaquin Phoenix, Jennifer Connelly, Mark Ruffalo, Mira Sorvino, Sean Curley, Elle Fanning

Senaryo: John Burnham Schwartz, Terry George

Müzik: Mark Isham

Üniversite profesörü Ethan Learner (Joaquin Phoenix), eşi Grace (Jennifer Connelly) küçük kızları Emma ile gece geç vakitte 10 yaşındaki oğulları Josh’ın çello resitalinden dönerlerken aynı saatlerde avukat Dwight (Mark Ruffalo) da oğlu Lucas ile beyzbol maçından çıkmıştır. Bir benzin istasyonunda duran Ethan ve ailesi, arabadan inen Josh’a hızla bir aracın çarpması ile büyük bir şok yaşar. Josh olay yerinde hayatını kaybeder. Ona çarpan ise, oğlunu boşandığı eşine götürmek için acele eden Dwight’dır. Kısa bir tereddüt geçiren Dwight kaçmayı seçer. Oğlunu acı içinde defneden Ethan’ın bu olayın peşini bırakmaya niyeti yoktur. Tesadüf eseri Ethan’ın hakkını aramak üzere başvurduğu avukatlık bürosunda olayı araştırma görevi, yaşadığı olayın şokunu atlatamamış olan Dwight’a verilmiştir.

In The Name Of The Father, The Boxer filmlerinin senaristi, Hotel Rwanda’nın yazar/yönetmeni Terry George filmi Reservation Road, kenarda kalmış ama önemli sosyal meselelerden biri olan vur-kaç kazalara dikkat çekmeye çalışan, trajik bir kaza sonrası huzuru kaçan ailelerin psikolojik durumu kadar, kazanın sorumlusuna da yakından bakan bir dram. Her iki tarafın da yaşadığı zorlukları ele almasına rağmen, neticede tuttuğumuz tarafı değiştirmeye çalışmıyor. Zaten bunu yapmaya ne hakkı, ne de gücü var. Kendi içinde bir yoğunluğu olmasına karşın, bittikten sonra filmin geneli üzerine düşünüldüğünde geriye pek bir şey bıraktığı söylenemez. Tabi Phoenix, Connelly ve Ruffalo’nun samimiyetleri yadsınamaz. Filmi güçlü kılan da, nereye gideceği az çok belli bir adalet-vicdan hesaplaşmasını orta düzey bir dram içinde anlatan örgüsünden ziyade, bu oyuncuların ışıkları oluyor. Yer yer In The Bedroom’u anımsatsa da, onun kalitesinden uzakta bir film.

Source Code (2011)

2011-10-15T01:23:00.000+03:00

Yönetmen: Duncan Jones
Oyuncular: Jake Gyllenhaal, Michelle Monaghan, Vera Farmiga, Jeffrey Wright, Michael Arden
Senaryo: Ben Ripley
Müzik: Chris Bacon

Colter Stevens (Jake Gyllenhaal) bir hız treninde uyanır ve oraya nasıl geldiğine dair hiçbir fikri yoktur. Karşısında Christina (Michelle Monaghan) adlı tanımadığı ama belli ki kadının kendini tanıdığı birisi oturmaktadır. Tuvalette kendine sığınacak yer ararken aynada kendi yerine başkasının yansımasını görmesiyle şok olur ve cüzdanında da bir öğretmen olan Sean Fentress'ın kimliği vardır. Aniden trenin içinde büyük bir patlama meydana gelir. Hemen ardından Colter yüksek teknolojili bir tecrit birimine gönderilir ve üniformalılardan Goodwin (Vera Farmiga) onun gördüğü herşeyden haberdardır. Colter Chicago'da bir treni havaya uçuran ve daha binlercesini de öldürmeyi planlayan bombacıyı saatler öncesinden tarif edebilmek için yüksek-önemlikli bir göreve atanır. Çok gizli bir program olan "yaşam şifresi" sayesinde Colter paralel bir gerçeklikte Sean olarak davranabilmektedir. Trene her dönüşünde Colter'ın bombacının kimliğini tanımlayabilmesi için sekiz dakikası vardır. Bombacının ikinci bir büyük eyleminden önce onu yakalamak ancak bu sayede mümkün olacaktır.

2009’da hikâyesini yazdığı ve çektiği Moon ile ilk uzun metrajını izlediğimiz İngiliz Duncan Jones, iki yıl sonra bu kez Source Code ile yavaş yavaş bir tarz oturtma peşinde olduğu sinyallerini veriyor. Gerçi fantastik öğelerle donatılmış senaryosunun filme aktarımı Hollywood’un pek de yabancı olmadığı aksiyon dramlara uzak sayılmaz. Bu açıdan bir öncü değil. Ancak yine benzerlerini gördüğümüz birtakım ayrıksı yapımların izinden giderek gayet ilginç senaryosunun altından büyük ölçüde kalkmasını biliyor. Matrix, Groundhog Day, Minority Report, Deja Vu, Triangle gibi örneklerin uzayıp gideceği, zamanda, paralel evrende, geçmişte, kısır döngünde yolculuk temalı usta yapımları hatırlatan Source Code, baştan sona heyecan yüklü bir izlence yaratmayı başarıyor.

Sürekli aynı yolculuğu, aynı günü, aynı 8 dakikayı yaşayarak bir şeyleri değiştirmeye çalışmanın ilgili filmin sahip olduğu amaçtan farklı olarak ortak bir mantığı var: Zamanın değiştirilemez gücü ve buna bağlı olarak kıymeti bilinmesi gereken bir olgu olduğu. Kahramanlar, ancak içinde kapalı kaldıkları döngü içinde hep aynı rutinleri yaşadıktan sonra bunun farkına varacak kadar bu olguyu umursamazlık içindedirler. Bu durumu bir avantaja çevirip bir kadını kendine aşık etmek veya bir teröristi ele geçirmek mümkündür. Ama bazı şeylerin güzelliği, yalnız bir kere yaşandığında anlamlıdır. Sevdiğimiz birinden özür dileme, onu sevdiğimizi söyleme fırsatını kaçırdığımızda buna geri dönüşümüz olmayabilir ki Source Code, Colter’ın babasıyla yaptığı dokunaklı telefon konuşmasında elde edilmiş bu fırsatı insanî vicdanı doğrultusunda farklı bir biçimde kullanıyor. Tüm o mekanik aksiyon gerilim yapısının temelinde yatanlardan biri de bu insanî mesaj çabası.

Zaten Colter, içine düştüğü tuhaf durum sebebiyle açıklama istediğinde Dr. Rutledge “Kaynak Kod kuantum mekaniği, parabolik hesaplar içeren karmaşık bir şey. Ölümden sonra aktif kalan yaklaşık 8 dakikalık bir yol. 8 dakikanın dışında Kaynak Kod'da var olamazsın. Zamanda yolculuk sağlamaz, zamanı değiştirir. Paralel bir gerçekliğe erişimimizi sağlar. Oradaki gerçekliğin sürekliliğine müdahale edemezsin” açıklamalarında bulunuyor. Detaya inmiyor hatta “sen anlamazsın” ya da “üzerinde bu kadar düşünme, sadece amacına odaklan” demeye getiriyor ki, aslında filmin kendisi de bize bunu söylüyor. İşte Duncan Jones, sanki özellikle böyle düşünmemizi isteyen senaryolara ilgi duyuyor gibi. Zira Moon’da da benzer bir durumun, yani kocaman bilimsel açıklamalar yapılabilecek fantastik bir öykü bünyesindeki güncel insanî zayıflıkların, çaresizliklerin, hataların izini sürüyordu. Teknik detayların dışında, bilim kurgunun şimdiki zamandan farklı ele alınmayabileceği fikrinin arkasında duruyor. Bilim kurguyu şimdiki zamana hizmet etmesi için kullanıyor adeta. Diğer türlü anlamsızca mantık yanlışlarının peşinde koşmaktan filmin asıl duygusunu kaçırmamız her şeyden önce Duncan Jones gibi tutkulu bir yönetmene haksızlık.

Önce Moon, şimdi de Source Code ile Duncan Jones’un bilim kurgu dram kombinasyonuna olan ilgisi, genel anlamda hiç de acemice değil. Olsa olsa senaryoya ve onun odaklandığı tek bir kahramana olan inancı. Birkaç video filmi dışında ilk ciddi senaryosunda Ben Ripley’nin tasarladığı bu kahraman ve olay örgüsü de Jones’un bu duruşuna uzak değil. Artık belli bir ağırlığı olan yan roller dışında da tek başına bir filmi taşıyabileceğini kanıtlamış Jake Gyllenhaal’ın canlandırdığı Colter Stevens’ın, Moon’daki Sam Bell ile ortak yanlarını fark etmek o kadar da zor değil. Her ikisi de çok zor bir konumda filizlenmiş, çok zor görevler üstlenmiş ve çok zor ikilemlere sürüklenmiş (anti) kahramanlar. Ama belki de Jones’un bu karakterlerin sonları hakkında daha (anti) kaygılı davranması gerekiyor sanki. Çünkü kahramanın olası misyonunu tamamladıktan sonra ulaşacağı sonun ne derece mutlu veya mutsuz olacağı konusunda (yaratılan ve olay örgüsüyle çevrilen karakterin yer aldığı konum da göz önüne alınarak) ticari dürtülerin ötesine geçmeyi başaramayan birtakım sabit fikirleri olduğu söylenebilir. Yine de bu durum, Duncan Jones’un artık “David Bowie’nin oğlu” olarak değil, “Moon ve Source Code’un yönetmeni” olarak anılmayı hak etmesinin önüne geçecek kadar endişe verici sayılmaz şimdilik.

An Evening with Danny Kaye and The New York Philharmonic (1981)

2011-10-13T00:16:00.001+03:00

Şef: Danny Kaye
Müzik Direktörü: Zubin Mehta

Pazar günleri. Sunday demiş gavur. Hep de güneşli olurlar. Geç kalkılır, kahvaltı yapılır, pijamalarla gazete okunur, pikniğe gidilir. Bazı çevrelerce tamir ve temizlik günü olarak da bilinir. Eskiden uyandığımızda Pazar sabahı westernleri veya çocuk komedileri olurdu. Bazıları Danny Kaye komedileriydi. Filmden sonra dışarı çıkar, maç için kim var kim yok dökülmelerini beklerdik. İşin ilginç yanı dökülürlerdi! Cep telefonu, MSN bilmem ne olmadan, sanki filmden sonra sözleşmiş gibi mahalleye düşer, filmin kısa bir yorumundan sonra bir çırpıda eşleşir, kan ter içinde sonuçlanacak maçımızı yapardık. Eve geldiğimizde Cenk Koray ve Güneş Tecelli’nin sunduğu o muhteşem Pazar programlarını izlerdik. Pazar günü banyo günüdür. Ertesi gün okula gidilecektir. Okulun o can sıkıcı atmosferinden bir gün öncesi yaşadığımız, izlediğimiz her şeyin acıklı bir yanı da vardır elbette. Anamızın keselemesiyle temiz temiz son ödev kontrolleri yapıldıktan sonra tek kanalımızda günün maçları ve günün filminden sonra yatağa Cuma günü girdiğimizden farklı bir ruh haliyle gireriz.

Şimdi bandı geri saralım. Şu Pazar westernleri ve komedilerden sonrasına. TRT’de sırada Pazar Konseri ya da o zamanın espirisiyle Pazar Kanseri olurdu. Babama göre çok ısınmasından dolayı TV’nin dinlenme saati, bana ve mahalle arkadaşlarıma göre maç ve bisiklet saati. Hikmet Şimşek üstadın uzun sunumundan sonra, özellikle dışarı çıkılamayan yağmurlu, karlı günlerde bir ömür sürercesine bitmek bilmeyen programa, bir çoğumuza ödev yapma vakti verdiği için minnettar olmalıyız. Ne yapalım, o kültürü alamadık ki! Piyano derslerimiz, adam gibi bir müzik öğretmenimiz, Beethoven, Tchaykowski repertuarlarına erişebilecek teknolojik donanımımız olmadı.

Bu durumu değiştirmeyi denemeye cesaret eden tek kişi, komedyenlerin piri Danny Kaye oldu. Onun klasik müziği çocuklara ve gençlere sevdirme gayreti, özellikle yaptığı muhteşem ötesi The CBS Festival of Lively Arts for Young People şovuyla amacına da ulaştı. Gösterisi hınca hınç doldu. Onun sayesinde bu müziği seven, hatta meslek edinen, kariyer yapan günümüz yetişkinleri var artık. Bu durumu kıskanan yetişkinler de o dönem benzer gösterilerin kendilerine de yapılmasını istiyorlar. Ve bunlardan biri olan An Evening with Danny Kaye and the New York Philharmonic adlı TV programından DVD’leştirilmiş 2,5 saatlik gösteri tam bir klasik müzik-komedi şöleni. Tüm zamanların en eğlenceli klasik müzik tecrübesi, tüm zamanların en matrak orkestra şefi. Su gibi akıp giden 2,5 saat. Espriler, kahkahalar ve çaktırmadan beyinlere kazınan klasik eserler. Çocuklardan sonra büyükleri de tavlayan bir performans. En çok da farklı orkestra şeflerini taklit ettiği, seyircileri de dahil ettiği, orkestrayı yönetirken yaptığı türlü şaklabanlıklar tam seyirlik.

Danny Kaye, Charlie Chaplin ve Buster Keaton’ın sessiz döneminden sonra, komediye yeni standartlar eklemiş bir öncü. Ama bu filmlerin hepsinde hep gözalıcı Kaye kompozisyonları izlemişimdir. Bazı günümüz komedilerinde bana her şey onu hatırlatır. El çabukluğu marifet sakarlıklar, mimikler, danslar, sesli sinemanın komedi klasikleri arasında yer alır. Hep filmlerinden bahsediyoruz ama şöhretini ve Danny Kaye’liğini zirvelerden uzaya taşıyan bir o kadar görkemli TV şovlarını izleyemedik maalesef. Onlar ki gelmiş geçmiş en iyi TV olayları arasında sayılır. Bazı filmleri haricinde onu eskilerden TV’de yakalamışlığım da var. Mesela konuk olduğu Muppet Show ve The Cosby Show hayal meyal da olsa ara sıra zihnimde canlanır. İzlemeyenlere göre kendimi şanslı sayarım. 74 yaşında hayata gözlerini yuman bu adam benim ergenliğimin kahramanlarından biriydi. Eski filmlerine nadiren de olsa rastladığımda bu düşüncemin hiç mi hiç değişmediğini görüyorum. Zamansız bir aktör, zamansız bir insan olmak böyle birşey.

Les 7 jours du talion (2010)

2011-10-06T23:15:00.000+03:00

Yönetmen: Daniel Grou
Oyuncular: Claude Legault, Rémy Girard, Martin Dubreuil, Fanny Mallette, Rose-Marie Coallier, Alexandre Goyette, Dominique Quesnel
Senaryo: Patrick Senécal
Müzik: Nicolas Maranda

Doğum gününe az bir zaman kala kaçırılarak ormanda tecavüz edilip vahşice öldürülen 9 yaşındaki Jasmine’in katili kısa bir süre sonra yakalanır. Doktor olan baba Bruno Hamel ise acısına ve suçluluk duygusuna söz geçiremez. Nakil esnasında plânlı bir şekilde katili kaçırarak onu ormanda bir evin bodrumuna hapseder. Polis ve medyanın bu adamı kendisinin kaçırdığını bilmesini istemektedir. Yaptığı açıklamada ona 7 gün boyunca işkence edecek, son gün ise öldürüp teslim olacaktır. Halk merakla olacakları beklerken, başlarında dedektif Mercure’ün bulunduğu ekip biraz isteksizce de olsa Hamel’i bulup tecavüzcüyü kurtarmak için zamana karşı yarışa girerler.

Teması tecavüz ve işkence olan yapımlar, baktıkları açılara göre çok tartışılmaya gebe örnekler barındırırlar. Kanada yapımı Les 7 jours du talion (7 Days) da hem söyledikleri, hem gösterdikleri ve bunların düşündürdükleriyle mutlaka izlenmesi gereken bir film. Özellikle ülkemiz medyasında ve gündeminde bir dönem “benim tecavüzüm seninkini döver” polemiklerinin yapıldığı, organize tecavüz suçlularının serbest bırakıldığı, özürlü bir kıza toplu tecavüz edildiği haberlerinin çıktığı bir ortama sessiz sakin düşen film, Patrick Senécal romanından TV kökenli Daniel Grou tarafından çekilmiş. Senécal, söylemek istediği şeyi en çarpıcı biçimde söylemiş, tecavüzün intikamını işkenceyle almak suretiyle bu iki insanlık suçunu çarpıştırmayı kendi hikâyesi içinde başarmış. Grou da bu iki tarafı keskin bıçağı sert olduğu kadar kalburüstü bir anlatımla dramatize etmiş.

Bruno Hamel’in tarifsiz acısıyla tarafımızı belirlemekte güçlük çekmeyeceğimiz film, onun tecavüzcüyü kaçırıp gözden ırak bir orman evinin bodrumunda işkence ettiği sahneleri kör bir öfkenin sistematik bilinçliliğiyle karıştırarak aktarıyor. İşkence edenin doktor, işkence edilenin ise o doktorun küçük kızının katili olması, bu sahneleri soğutulmuş yüreklerle izlemeye yarıyor mutlaka. Öte yandan işkence seanslarının doktor kontrolünde oluşunun ve hangi boyutlarda, nerelere varacağının yarattığı bilinmezlik, çok iyi çekilmiş sahnelerle gerilimin dozunu arttırıyor, tüyler ürpertiyor, nefes kesiyor. Ama film, Hamel’in ara sıra evden dışarı çıkıp ormanda gezindiği sahnelerle şaşırtıcı bir naiflik elde ederek kasvetli atmosferini dengelemeye çalışıyor. Kartpostal tadında doğa görüntüleri ile yaratmaya çalıştığı bu tezatlığı yine kendisi anlamlandırıyor. Hamel’in ormanda rastladığı parçalanmış geyik ölüsüyle kurduğu sessiz bağın spiritüel tınısı, şehir ile doğanın yoğrulduğu şiddet kuramında tezatlıktan paralelliğe uzanıyor.

Hamel’in bu eylemini engellemeye çalışan dedektif Mercure’ün de Hamel ile ortak yanlarının bulunması filmin bir başka çıkmazını oluşturuyor. Bir silahlı soygun sırasında marketteki karısının soyguncu tarafından öldürülüşünün güvenlik kamerası kaydını izleyip durmasından anladığımız kadarıyla, Mercure’ün yakalanan suçlunun adalete teslim edilmiş olmasındaki tatminsizliğini fark edebiliyoruz. Trajik biçimde sevdiği insanı kaybederek dul kalmış bir koca olarak Hamel’in yapmaya çalıştığını anlamasına rağmen, bir kanun adamı olarak onu durdurup suçluyu ait olduğu yer (!) olan hapse göndermeye çalışmasındaki ikilemi de kıvamında işleyen Les 7 jours du talion, adalet ve intikam çatışmasına tek bir pencereden bakmayan bir yapım. Suçun boyutu ne olursa olsun, işkence süresi uzadıkça bu intikam tarzını en acımasız seyirci profiline bile sorgulatmaya oynayan bir yanı var. Bunda ne ölçüde başarılı olur bilemeyiz. Filmin başından beri tarafını tuttuğumuz Hamel’i canlandıran Claude Legault’un başarılı performansının bu sorgulatmadaki etkisi de çok önemli. Ama Patrick Senécal’in tasarladığı final, taşların ait olduğu yerin (!) içinden çıkılmazlığına kendini bırakıveriyor.

The Beaver (2011)

2011-10-01T21:41:00.000+03:00

Yönetmen: Jodie Foster
Oyuncular: Mel Gibson, Jodie Foster, Anton Yelchin, Jennifer Lawrence, Cherry Jones, Riley Thomas Stewart
Senaryo: Kyle Killen
Müzik: Marcelo Zarvos

İki Oscar ödüllü usta oyuncu Jodie Foster’ın yönettiği üçüncü filmi The Beaver, bir zamanlar başarılı bir oyuncak üreticisi ve iyi bir aile babası olan, şimdilerdeyse depresyonla boğuşan bir adam olan, her yolu denese de eski haline dönemeyen Walter Black’in ilginç öyküsünü anlatan bir aile dramı. Filmin başlarında konuşan anlatıcının da tanımladığı üzere Walter sanki ölmüş gibi ama vücudunu geride bırakmış bir adam. Onun depresyonu dokunduğu her şeye bulaşan bir mürekkep, yaklaşan herkesi içine çeken bir kara delik gibi. Tecrübesiz senarist Kyle Killen’ın üst üste bindirdiği bu teşbihler, her ne kadar Walter’ın içinde bulunduğu durumu iyi ifade etse de, fazlası göze batmıyor da değil. Evden ayrılmak zorunda kaldığı bir gece otele giderken çöp konteynerinde bulduğu kukla sayesinde bambaşka bir Walter’a dönüşümünün yarattığı önce pozitif, sonra negatif etkileri dramatize eden film, sorun yaratmayı bilen, ama çözümlerinde kararsız bir tutum sergileyen yapıda.

Özellikle Beaver’dan önceki Walter ile Beaver’dan sonraki Walter arasındaki kimlik uçurumunu iyi betimleyen senaryo, Walter’ın sahip olduğu oyuncak firmasının başarı stratejisi ve yine Walter’ın ilgisiz kalmış aile fertleri gibi üzerine katlar çıkılabilecek başarılı zeminler hazırlıyor. Buna para karşılığı okulunda başkaları için ödevler ve sunumlar hazırlayan büyük oğul Porter’ın okulun güzel kızı Norah ile ilişkisi gibi bir yan öykü eklenince filmin sorumlulukları artıyor. Ancak Kyle Killen senaryosu hedeflerini belirlemede iyi bir giriş yapmasına, gelişme bölümünü de kısmen iyi tasarlayıp final beklentilerini yükseltmesine rağmen, belki de koruması gereken sevimli ve naif dramatik bileşenlerini yavaş yavaş çözüme giden yola sokmakta sıkıntılar yaşıyor bana göre.

Kendi adıma Walter’ın sol eline geçirdiği İngiliz aksanlı, girişken, esprili ve zeki (bu haliyle sevimli) kunduz kuklasının Walter’ın bilinçaltının bir yansıması olduğunu düşünürken, aslında içine oportünist bir şirket CEO’su kaçmış Chucky çakması (bu haliyle sevimsiz) bir kunduz kuklası olduğunu görmek hayalkırıklığı yarattı. Haliyle bağımsız karakterde çevre düzenini iyi kurgulamış bir filmin, o kritik kırılma noktasıyla birlikte ağır bir drama dönüşmesi tatsız kaçtı. Oysa Walter ve kuklası fikrinin, bunalımdaki Walter karakterini bu derece pasifleştirmesi, ruhsuzlaştırması yerine, insanın hayatta hiç beklenmedik unsurlar sayesinde kendi içine dönüş mücadelesiyle kazandıklarının çok ilginç bir numunesi olması daha uygun düşerdi. Beaver ve Walter ayrı birer kişilik olarak kalmamalı, zaten hazır bekleyen bağlarla bir şekilde birbirlerine bağlanmalıydı. Çünkü Alaaddin’in Sihirli Lâmbası’nı izlemiyoruz ya da film bizi tamamen o moda sokmadı. Onun bile lâmba cinini kendi kişiliğine adapte edebilen bir yanı vardı üstelik.

Filmin yan öyküsü olan Porter ve Norah arasındaki mezuniyet konuşması hazırlama çıkışlı ilişkisi ise, belli bir iç dinamiğine sahip olsa da, dönüp dolaşıp “hayatta her şey her zaman yolunda gitmeyebilir, sevdiklerimiz hâlâ yanımızdayken kıymetlerini bilelim” kolaycılığına sığınarak ana eksene yamanıyor. Zaten böyle ucu açık ve yuvarlatılmış bir kıssadan hisseyi herhangi bir hikâyeye bile yamayabilirsiniz. Eline kuklayı taktıktan sonra işinde, evinde ve yatak odasında ideal erkeğe dönüşen Walter’ın böyle bir aracı olmadan da depresyonuna karşı durması gerekliliğinin, başkalarının sorumluluklarını para karşılığı üstlenen, biraz da o kukla gibi bir aracı haline gelen Porter’ın hikâyesi ile olan paralelliği tam kavranamamış sanki. Ama işte senaryonun bu tutumu, o kavranmamışlığın üzerini iyi örtüyor. Üzerinde çalışılması gerektiğini belli eden bir senaryoyu bu haliyle dolaşıma sokmak da bir tercihtir. Ancak filmin başlarda bir izleyen olarak bana vaat ettiklerini yerine getirmediğin düşünmek üzüntü vericiydi.

Herşeye rağmen Walter Black rolü çeşitli yönlerden zor ve aynı zamanda oyuncuları iştahlandıran türden. Bu tip roller, komedi ve drama olan hâkimiyetlerini ispatlamış Jim Carrey ve Steve Carrell’in kalemine daha uygun görünebilir. Ama Mel Gibson’ın aynı bedende iki farklı kişiliği taşımanın zorluğunu tecrübesi ile çok rahat aştığı söylenebilir. 1994’teki Maverick’te de birlikte oynamış Mel Gibson ve Jodie Foster’ın sıkı dost oldukları biliniyor. İkilinin kimyalarının uyumu da büyük ölçüde buradan geliyor. Foster’ın yönetmenliğinde de genel anlamda sorun yok. Ama zaten yönetmen olarak yeterince ağırlığı varken, senaryonun Meredith Black’i (güçlü işkadını ve anne imajına rağmen) geride bırakmasını fazla takmamış olsa gerek. Bence bu film başka bir yönetmenle ve Mel Gibson olmadan çekilseydi Foster bu filmde oynar mıydı şüpheliyim. The Beaver’ın en kötü yanının senaryosu olduğu fikrimin altını yeterince çizdim belki ama bir film için bu hayati bir öneme sahiptir. Bu yüzden The Beaver, en başta oyuncu kadrosu ve onların sağladığı dram enerjisine rağmen elindeki malzemenin hakkını tam olarak verememiş bir filmdir benim için.

Der Freie Wille (2006)

2011-09-27T23:39:00.000+03:00

Yönetmen: Matthias Glasner

Oyuncular: Jürgen Vogel, Sabine Timoteo, André Hennicke, Manfred Zapatka, Judith Engel

Senaryo: Matthias Glasner, Judith Angerbauer, Jürgen Vogel

Müzik: Karin Gatzke

Theo, psikiyatrik ıslahevinden yeni salınmış bir tecavüz suçlusudur. Theo’nun kadınlara duyduğu korku ve derin, tatmin edilmemiş arzuları onun “normal” topluma ayak uydurmasını zorlaştırmaktadır. Diğer taraftan Netti, 27 yaşında nihayet, kendisini uzun süredir psikolojik olarak taciz eden babasından kurtulmayı başarır. Theo ile Netti’nin yolları, Theo’nun işe yeni başladığı matbaada kesişir ve kısa sürede ikisinin arasında sıra dışı bir aşk doğar.

Daha başındaki tecavüz sahnesi yüzünden bir karakterin sahip olduğu negatif potansiyeli bu kadar etkili biçimde göstermesi ile nefretimizi garantiye alıp, ardından onun iyileşme sürecinde yaşadıklarını resmederek o nefreti acımaya (hatta kilise sahnesiyle acıma + sempatiye) dönüştürmeyi başaran bir film. Matthias Glasner bizi adeta Theo'nun içine hapsediyor. Yarattığı klostrofobi, bir tecavüz ve şiddet bağımlısının gündelik hayatının bile çıkmaz sokaklarla dolu olduğuna izleyeni ikna etmede zorlanmıyor. Bu çıkmazları işlerken bazen çok ağırlaşıyor. Özellikle Theo'nun tezgahtar kadını takip ettiği bölüm ile final kısmı, uzunluk ve belirsizliğiyle bir süre sonra gerilim yaratmaktan çıkıp sıkıcı olmaya başlıyor. Ama özellikle Nettie ile olan bölümler, (benzerine pek rastlamadığım derecede) hastalık sebebiyle suçlu bir bireyin dönüşüm sürecine ışık tutar türden tarafsızlık ve hoşgörü ile bezenmişti kanımca.

Filmin hem iyi, hem de kötü adamı olmanın hakkını vermek çok güçtür. Jürgen Vogel bunun altından başarıyla kalkıyor. Sabine Timoteo'da onun gölgesinde varolmaya çalışıyor. Kısa da olsa, özellikle Antikörper'de hayran kaldığım André Hennicke'yi izlemek keyif olmasa da iyiydi. Ama o filmdeki seri katil portresini izlemenizi tavsiye ederim. Alman sinemasındaki yükseliş gerçekten kayda değer. Belki de yükseliş falan yoktu, her zaman öyleydi. Fazla takip edemediğimiz için yükseliş-alçalışların da farkına varmak zor. Filmi yöneten ve aynı zamanda Judith Angerbauer ve başrol oyuncusu Jürgen Vogel ile birlikte senaryoyu yazan Matthias Glasner, bu filmden sonra kendini çoğunlukla televizyon işlerine vermiş olmasıyla gözünün fazla yükseklerde olmadığını göstermekte belki. Ama böyle başarılı ve derdini anlatmak için yeterince cesur sayılabilecek yönetmenlerin daha sık filmler çekmemesi, hiç film çekmemesi gerekenlerin fazlalıklarını da gördükçe insanın zoruna gidiyor.

Secuestrados (2010)

2011-09-20T00:39:00.000+03:00

Yönetmen: Miguel Ángel Vivas
Oyuncular: Fernando Cayo, Ana Wagener, Manuela Vellés, Guillermo Barrientos, Dritan Biba, Martijn Kuiper, Xoel Yáñez
Senaryo: Miguel Ángel Vivas, Javier García
Müzik: Sergio Moure

Yeni evlerine taşındıkları ilk gece üç maskeli adam tarafından baskına uğrayan Jaime, Marta ve kızları Isa’nın şiddet dolu gecesini anlatan Secuestrados, Miguel Ángel Vivas’ın ikinci uzun metraj filmi. İspanya’dan çıkan Guillermo del Toro yapımları yanında, [REC], El Rey de la Montaña, La Noche de los girasoles, El Aura, Buried, televizyon için çekilmiş 6 filmlik Péliculas Para No Dormir serisi gibi korku, gerilim, suç örnekleriyle adeta Fransız akranlarıyla yarışa giren İspanyol gerilim sineması, konu olarak yenilikçi de olsa, klişe de olsa teknik anlamda farklılık yaratma peşinde olduklarını hissettiriyorlar. Secuestrados, kendi memleketinden çıkan stilize örneklerle karşılaştırıldığında bazı acemiliklerin ve bolca esinlenmelerin kurbanı sayılabilecek bir film görünümünde. Vivas, plân sekanslarıyla, ekranı ikiye bölmeleriyle pek de yenilikçi olmayan, ancak üç zorbanın eve girmelerinden itibaren sonuna kadar ayakta tuttuğu şiddet ve gerilim içeren yapısıyla sinirlerini kontrol etmeyi bilen seyircilere bu alışıldık teknikleri beğendirebilen bir kurnazlığa sahip.

Burjuvaya olan öfkenin şiddet boyutlarına taşınmasına yönelik filmlerin atalarından biri olan Michael Haneke filmi Funny Games (1997) veya daha yakın örneklerden biri olan Meksika yapımı Los Bastardos’un minimal gerilimlerinden farklı olarak Secuestrados’ta bolca çığlık, kan ve şiddet bulunması, Vivas’ın zayıf noktalarını da su yüzüne çıkarıyor. Her ne kadar, başarılı oyunculukların ve plân sekans disiplinin de yardımıyla yaratılan ürkütücü gerçeklik filmin bazı ufak ayrıntılarına dahi sızmış olsa da, Vivas’ın bu sebeplerden ötürü sorgulanma hakkı doğuran birtakım mantıksız tercihleri sıkıntı yaratıyor.

Öncelikle eve kontrole gelip eceline kavuşan güvenlik görevlileri, çekmeyen cep telefonları, öldüğü sanılan kötü adamların birden ortaya çıkması, boğuşma esnasında her zaman el altında bulunabilen sert cisim gibi nice klişelerin yoklamada “burada” dediği bir film orijinal sayılmaz. Ne kadar sürükleyici olursa olsun seyirciyi her zaman “ben bu filmi gördüm” evresine getirecek, ilgili sahnenin ve devamının nereye gideceğine dair tahminler yürütmesini sağlayacak fikirlere de senaryo denmez. Üstelik polise haber verecek kadar gürültüden -haklı olarak- rahatsız olan komşulardan birini bile filmin sonuna dek görmememiz, kontrole gelen o talihsiz polisi de kimsenin merak etmeyişi, Vivas’ın kendine serbest bir oyun alanı yaratmak uğruna kendi yaratmaya çalıştığı gerçeklik duygusuyla çelişmesine yol açıyor.

Vivas’ın ilginç seçimlerinden biri de eve girenlerin Arnavut kökenli olduklarının vurgulanması ki, orta üst sınıfına mensup üç kişilik ailenin huzurlu yaşamlarının ancak bir “yabancı” güç tarafından bozulabileceğine dair rahatsız edici bir önyargı, hatta ırkçılık da içermiyor değil. Adamlardan birinin evin reisi rolü yaparak içeri aldığı polisin bu adamın Arnavut olduğunu öğrenmesinden sonra “bir Arnavut’a göre çok iyi yaşam standartlarına sahipsin” demeye getirdiği tavrından da bu genellemeyi pekiştirdiğini anlamak zor değil. Örneğin Los Bastardos’ta tamamen bu sınıf farklılığının yarattığı ırkçı tutum öne çıkar, yani beyaz bir kadının evine girenlerin ezilmiş birer latin inşaat işçisi olmalarının amacı bu tutumun altını özellikle çizer. Funny Games büyük bir ustalıkla bu tip yorumları seyirciye bırakır. Oysa Vivas’ın kötü adamlarının İspanyol olmayışı, üstelik nereli olduklarının da ifşa edilişi ne sağlam bir temele, ne fikir yürütmeye yönelik bir ustalığa, ne de amaç sayılabilecek bir niteliğe sahip.

Belki de fikir ve senaryo anlamında orijinal olmadığının bilinciyle Vivas, bütün maharetlerini kamerasında ve çektiği malzemeleri bir araya getirdiği mutfağında sergilemek istiyor ki, bu da saygı duyulacak bir davranış. Çoğu zaman plân sekans devamlılığında bunu başardığı da söylenebilir. İçerisi ve dışarısı olmak üzere ikiye böldüğü anlar ara sıra bunun gerekliliğini sorgulatsa da Vivas finale doğru baba ve kızın eşzamanlı olarak kötülerden kurtulmaya çalıştıkları ikiye bölünmüş plân sekansı birleştirdiği bölümle filmin en orijinal anını yine bu yöntemle sağlıyor. Başta Isa rölündeki Manuela Vellés olmak üzere tüm oyuncuların gerçekçi performansları da filmin kredisini yükselten unsurlar. Bir de filmin girişi ile finali arasında kurulması gereken bağın “herkesin başına gelebilir” ya da “bu daha önce başkalarına da oldu” şeklinde amaçlandırılmış olmasının filme getirisi (her ne kadar iyi çekilmiş bir sahne olmasına rağmen) nedir merak etmekteyim. Oysa Haneke hiç böyle bir sahneye ihtiyaç duymadan bu terörün başkalarının da başına geldiğini/gelebileceğini güçlü bir şekilde hissettirmişti. “Ama o Haneke!” iç seslerini duyar gibiyim.

Carancho (2010)

2011-09-15T00:10:00.000+03:00

Yönetmen: Pablo Trapero
Oyuncular: Ricardo Darín, Martina Gusman, Carlos Weber, José Luis Arias, Fabio Ronzano, Loren Acuña, Gabriel Almirón, José Manuel Espeche, Roberto Maciel, José María Rivara, Rocio Robles
Senaryo: Alejandro Fadel, Martín Mauregui, Santiago Mitre, Pablo Trapero

Sosa, uzmanlık alanı trafik kazaları olan bir avukattır. Kaza mahallinde, hastanelerin acil ünitelerinde, karakollarda dolanıp müşteri arar. Bu yüzden bir “carancho”, yani akbabadır. Görünürde kaza mağdurlarına destek veren bir vakıfta çalışıyordur ama aslında bu vakıf, şaibeli bir hukuk şirketinin paravanıdır. Müşterileri, tanıkları, kaza tespit tutanaklarını satın alır. Luján ise şehre yeni taşınmış genç, idealist bir doktordur. Ambulanslarda ve ilk yardım servislerinde durmadan çalışmaktadır. Bir gece Luján ile Sosa bir kaza mahallinde tanışırlar. Luján’ın hayatını kurtarmak için ter döktüğü trafik kazası mağdurunu Sosa müşterisi yapmaya çalışıyordur. Zamanla ikisi arasında bir yakınlaşma başlar. Ama Sosa’nın başı, son kaza dümeninden sonra derttedir.

Çok beğendiğim bir ülke sinemasının ve yine çok beğendiğim Buenos Aires’li aktör Ricardo Darín’in referanslarıyla kayıtsız kalamadığım Carancho, bir müddet ilgili sektörde yasal olmayan yollardan işlerin nasıl yürüdüğünü anlayıncaya kadar durgun bir gidişata sahip. Araya bir aşk hikâyesi sıkıştırmaya çalışması ve bunda birçok yönden başarılı olması aynı dinginlikte vücut buluyor. Genel olarak amaçlarından birine, yani sağlık ve sigorta sektörlerinde yapılan, insan hayatını hiçe sayan yolsuzluklara dikkat çekmeyi başarıyor. Sonlara doğru artan temposu ve sıkı finaliyle de mesaj yönünden farklı olarak, kendi trajik sonunu etkili biçimde tayin ediyor. Fakat film, belli bir noktaya gelene kadar (ki bana göre o nokta, Vega davasında her şeyin plânlandığı gibi gitmemesinden sonrayı işaret ediyor) ne olduğuna karar vermekte güçlük yaşıyor ya da ne olduğunu bildiği halde bunu tam anlatamıyor.

Bu belirsizlik içinde filizlenen Sosa - Luján aşkı, acaba filmin neresinde duracak diye de düşündürmüyor değil. Ondan sonra kötü adamlar, yapılan yolsuzlukları detaylandırmalar, mafya yapılanmaları, tehditler, tacizler, cinayetler sanki birden Pandora’nın Kutusu’ndan fırlıyorlar. Tüm bunlardan zeka özürlü bir film olduğu fikrine kapılmak yanlış. Ama filmin yer yer sıkıcı yanlarına ilaveler yapılarak bunlar için seyirci biraz daha hazırlanabilirmiş. Naif kalmak ve şiddet içermek arasındaki ince çizgide denge sağlamakta zaman zaman güçlük çeken dört senarist, sanki dram, gerilim, suç ve istatistik başlıklarını paylaşarak yazmışlar senaryoyu.

Onlardan biri olan, aynı zamanda filmin yönetmeni Pablo Trapero, görsel anlamda çok iyi bir iş çıkarmakta. Özellikle telaş, panik ve kriz anlarını gerçekçi kılan bir kontrollü duruşu var. Arjantin sinemasının usta oyuncusu Ricardo Darín’in tecrübesi ve bu sinemanın henüz yeni isimlerinden Martina Gusman’ın yeteneği, final sürecinde kimyasını çok daha çarpıcı biçimde yansıtıyor. Hollywood tarafından yeniden yapım hakları satın alınan Carancho, iyi bir senaristin ellerinde belki de birtakım eksikliklerini gidermiş bir aksiyon dram olarak karşımıza çıkabilir. Zira Hollywood sularına kolayca uyarlanabilecek bir yapısı var. Genelde durum tersine işler, yani remake, orijinalini aratır her zaman. Oysa komplo ve entrikalara ilgi duyan bazı yeni nesil Amerikan senaristler, bir aşk hikâyesi ile organize suç örgüsünü pekâlâ başarıyla karıştırabiliyorlar. Carancho’da buna biraz daha fazla ihtiyaç duyuluyor denebilir. Çünkü filmin sahip olduğu aşk, kıymet verilesi bir aşk. Fakat filmin diğer kanatlarına adapte ediliş biçiminde bazı ufak tefek sıkıntılar var. Yine de finali için Hollywoodcuların ne gibi değişiklikler düşünebileceklerini tahmin etmek de zor değil.

Puzzle (2006)

2011-09-12T20:55:00.000+03:00

Yönetmen: Tae-kyung Kim

Oyuncular: Seok-cheon Hong, Jin-mo Joo, Hyun-sung Kim, Sung-keun Moon, Jun-seok Park

Senaryo: Tae-kyung Kim, Yeo-su Yun

Bir banka soygunu sonrası kararlaştırdıkları depoda buluşan Ryu, Noh, Kyu ve Jung adında dört adam, buluşma yerinde soygunun planını yapan çetenin beşinci üyesi Hwan’ın yanmış cesediyle karşılaşırlar. Yanlarında soygun sırasında rehin aldıkları kadınla, panik içinde bu soygunu ayarlayan hiç görmedikleri patronlarını beklemeye başlarlar. Geri dönüşlerden anlarız ki bu dört adam özellikle bu soygun için seçilmiş, kendilerine gönderilen davetiyelerle soyguna dahil olmuşlardır. Patronun kim olduğu, kendilerinin neden seçildikleri, Hwan’ın neden ve kim tarafından öldürüldüğü, soygundan elde edilen paranın ve rehinenin ne yapılacağı sorularıyla baş başa kalan dört adam için süphe dolu, tedirgin bir bekleyiş başlar.

Puzzle gerçekten de adı gibi bir suç filmi. Konusundan da anlaşılacağı üzere birçok filmi çağrıştırmakta. İlk filmini yöneten ve senaryosunu yine çaylak Yeo-su Yun ile birlikte yazan Tae-kyung Kim, The Usual Suspects, Reservoir Dogs, Saw gibi demirbaşlara hayran olduğunu çok fazla belli ediyor. Her ne kadar bu belirginlik adı geçen filmleri bilenler için Puzzla’a burun kıvırtacak gibi olsa da Puzzle basit bir taklit diye damgalanmaktan çok daha fazlasını hak eden bir film. Özellikle karakterlere teker teker yapılan flashbackler, onları bu işe sürükleyen kısa hikayeler, etkileyici performanslar gösteren kara film tiplemeleri defalarca tekrar edilse de Puzzle gibi belli bir sinema özenine sahip ürünlerle yeniden izlenebiliyor. Üstelik onca benzerine karşın hala ters köşe yapabilen versiyonlara rastlamak da sevindirici. Usta bir sinematografi, gözalıcı mekanlar, beceri kokan planlar, kadrajlar, ışıklar, renkler Puzzle’ın artılarından. Güney Kore suç yapımlarının planlı programlı intikam öykülerine alıştık. Ama Puzzle, gidişatına aşina olsak da bu temadan daha çok ekmek yenebileceğinin stilize bir örneği.

The 40-Year-Old Virgin (2005)

2011-09-11T01:20:00.000+03:00

Yönetmen: Judd Apatow
Oyuncular: Steve Carell, Catherine Keener, Paul Rudd, Seth Rogen, Romany Malco, Elizabeth Banks, Leslie Mann, Jane Lynch, Kat Dennings, Gerry Bednob
Senaryo: Judd Apatow, Steve Carell
Müzik: Lyle Workman

Sofistike olmak yada olmamak. Yani feleğin çemberinden geçmiş, tecrübelenmiş, kaşarlanmış, görmüş geçirmiş, masumiyetini yitirmiş olmak yada olmamak. Ne dersek diyelim bekaret, felek çemberlerinden sadece biri. Tamam, uygun şartlarda kaybedildiğinde kafa açan, göz önündeki perdeyi kaldıran bir yapısı var ama kaybetmemiş biri ne yeni doğmuş bir bebek, ne potansiyel bir sapık, ne de insan ilişkilerinden bihaber mağara insanıdır. Sadece seks konusunda pratik sahibi değildir o kadar. Bakire ya da bakir arkadaşlarıyla dalga geçen, daha ağzı süt kokan bilgi bakiresi yeni yetmelerin, hem ebeveynlerinden, hem de okuldan sağlıklı bir cinsel eğitim aldıklarını düşünüyorsak, bizimle de ne kadar dalga geçilse az. O eğitimi hakkıyla alan bir ergen, onu kendi ahlaki değerleriyle sağlıklı şekilde yoğurduğu sürece daha olgun bir davranış geliştirebilir. Aksi takdirde geriye başarısız deneyimler, kırık kalpler, psikolojik hezeyanlar kalma ihtimali de mevcut.

Peki bu deneyimi 40 yıl boyunca yaşamamış biri için ne düşünürüz? Ya bir kusur ararız, ya yanlış anlarız, ya da hiçbir şey anlamayız. Ama espri konusu edeceğimiz su götürmez. Altı kuru, keyfi yerinde olanlar, ona acımayla karışık bir uzaylı muamelesi yaparlar. Antisosyal, iktidarsız, gay/lezbiyen ihtimalleri her zaman aklın bir köşesindedir. Çok bilmişliklerini kendilerine saklayası bu insanlar, artık o kişi için orada olmadığı halde oradakilerdir ve yoklukları bile kabustur.

40 yıl cinsel ilişkiye girmemiş bir karakterin hikayesi de olsa olsa komedi olur demiş Judd Apatow, ve ilk filmi başrol Steve Carell ile birlikte yazmış, kendisi de yönetmiş. Açıkçası pek de güzel olmuş. Senaryoyu alıp okumak gerek. Neredeyse hiç açılmamış kapı kalmamış. Arkadaşlık, kankalık, flört, fanteziler, tavlama yöntemleri, pornografi ve cinsellik üzerine ne kadar cinlik ve cinslik varsa duyan gelmiş. Andy Stitzer’ın bünyesinde aynı dertten muzdarip olanlar, veya olmayıp çalkantılı bir hayat yaşayanların, özellikle erkeklerin çok aşina olacağı diyaloglarla dolu, şenlikli bir film. Tanımdan bir sabun köpüğü olduğu düşünülmesin. Aslında romantik komedi kıvamından klişe bir altyapısı da yok değil ancak film klişelerini görmek yerine hayatımızın erkeksi klişelerini duymak ve görmek fırsatını kaç adet The 40 Year Old Virgin izleyerek elde ettik?

Steve Carell, ağda sahnesi ve Bruce Almighty’deki haber okuma sekansıyla ne kadar komik olduğuna sizi hala ikna edemediyse unutun gitsin. Yüzündeki olası ciddiyetin üzerine biraz daha oynasa –ki bu filmde üzerine giydiği kıyafet buna müsait değil- hafife alınma tehlikesi de baş gösterebilir ama sadece bir süre için.. Ben Stiller’a daha yakın olmasına rağmen Jim Carrey’ye rakip gösterilmesi de bu yüzden olsa gerek. Bu arada yine TV için yapılmış, Pulp grubunun hiperaktif solisti Jarvis Cocker'ın Martin Wallace ile birlikte yönettiği 26 dakikalık Do You Remember The First Time? adlı mini dokümanterde, İngilizlerin saygın müzik, sinema, TV yıldızları Cocker'a ve kameralara "ilk tecrübelerini" anlatmışlar. Bazıları ne demişler?:

Jarvis Cocker: İlk seksimi 83 yılında bir yaz akşamı çimenlerin üzerinde yaptım. Çırılçıplaktık. İlk seferimden gurur duyarım çünkü çok saf ve doğaldı. Partnerimin de ilk deneyimiydi. 20’li yaşlarıma birkaç ay kala bu işi hallettiğim için baya rahatlamıştım.

John Peel (BBC Radio 1 DJ'i): İlk defa küçük, kuytu bir dairede, pis bir yatağın üzerinde oldu. Romantik bir gençtim ve böyle planlamamıştım. 22 yaşımdaydım ve hiç seks tecrübesi yaşayamayacağımı düşünüyordum. Paraşütle atlayamayacağımı düşünmem gibi. Gerçekten sevdiğim biriyle yapmayı tercih ederdim. Ama bu tür mesafeli ilişkiler olayın mekanik yönünü daha iyi anlamanıza yardımcı oluyor.

Justine Frischman (Elastica grubunun solisti): 15 yaşlarımdaydım. Yaz boyu çıktığım adam bir gün “benim daireme gidelim mi?” diye sordu. “Tamam” dedim. Üzerimde kot pantolon, gri tişört ve Mickey Mouse saatim vardı. Daha deneyimsiz biriyle yapmış olmayı isterdim. Çünkü ondan sonra uzun süre birlikte olduğum adama daha önce bu işi hiç yapmamış gibi davranmak zorunda kaldım.

(Soldan sağa: John Peel, Justin Frschmann, Alison Steadman, Sir Viv Stanshall, Vic Reeves)

Alison Steadman (aktris): 19 yaşımda oldu. Bu işin, uzun süre biriyle çıktıktan sonra yapılabileceğini düşünüyordum. Plansız ama olması gerektiği gibiydi. Bittikten sonra kendimi büyümüş gibi hissettim. Sanırım ondan sonra büyüdüm de.

Sir Viv Stanshall (müzisyen): 10 yaşımdaydım. Kızın niye külodunu çıkardığını anlayamayacak kadar toydum. O zamana kadar iyi bir mastürbasyoncuydum ve bunu biriyle paylaşmak istiyordum. Gerçekten dizlerimin bağını çözen bir tecrübeydi.

Vic Reeves (komedyen): İlk deneyimim arabanın arka koltuğunda oldu. Bir kadınla birlikte olduğuma inanmaya çalışıyordum. Acaba o, arabanın arka koltuğu muydu? 12-22 yaşları arasında bir yerlerdeydim. O sıralar lahana gibi üst üste giyinme huyum vardı. 15 saniye aşkına soyunmam, 10 dakika sürmüştü.

Daha afişinden kıllandığım 40 yıllık bekaretin konu edildiği bir filmin finali bundan daha iyi olamazdı. Zaten 70 ve 80’lerden derlenmiş müzikler muhtelif yerlerde boy gösteriyor ama finalin Aquarius/Let The Sunshine In ile müzikalleşmesi, saflığa görkemli bir veda niteliğinde. O enfes sahneyi izlerken yüzümde yarattığı şapşal gülümseme için filme olumsuz laf edesim gelmiyor. Hele Michael McDonald'ın da dahil olduğu farklı gözlemlerin yanında, nice bekar-kaşar tespiti için teşekkür bile ediyorum.

The Yellow Sea (Hwanghae) (2011)

2011-09-08T01:05:00.000+03:00

Yönetmen: Na Hong-jin
Oyuncular: Ha Jeong-woo, Kim Yoon-seok, Jo Seong-ha, Kwak Byeong-gyoo, Lim Ye-won, Tak Seong-eun, Lee Cheol-min, Jeong Man-sik, Seong Byeong-sook
Senaryo: Na Hong-jin
Müzik: Lee Byung-hoon

Goo-nam, Çin’in Yanbian özerk bölgesinde taksi şoförlüğü yapmaktadır. Güney Kore’ye giden karısından altı aydır haber alamayan Goo-nam, içki, kumar ve sefil bir yaşantıyla yaşlı annesi ve küçük kızıyla da ilgilenmeye çalışmaktadır. Üstelik karısının vize işlemleri için borçlandığı adamlar tarafından sürekli hırpalanmaktadır. Birgün Yanbian’daki karanlık adamlardan biri olan Myeon tarafından Seul’de bir adamı öldürüp, başparmağını ona getirmesi karşılığında tüm borçlarının ödeneceğine dair bir iş teklifi alır. Önceleri yanaşmasa da, hem boğazına kadar battığı kumar borcunu ödemek, hem de Seul’deki karısını bulmak için çok iyi bir fırsat olan bu teklifi kabul eder ve kaçak olarak Güney Kore’ye götürülür.

Öldüreceği kişi hakkında elinde bir adresten başka hiçbir şey yoktur. Tam plânını yapıp harekete geçeceği gece, başkaları olaya karışıp Goo-nam’ın hedefini öldürürler. Goo-nam, adamın başparmağını almak için olay yerine gidince polis baskın yapar ve o da kaçar. Goo-nam bir anda işlemediği cinayetin arananı durumuna düşmüştür. Bunun bir tuzak olduğunu anladıktan sonra Çin’e geri dönmesi de mümkün değildir. Üstelik peşinde sadece polis değil, kendisini yem olarak kullanan Myeon ve adamları ile, öldürülen adamın ortağı olan, aynı zamanda cinayeti tasarlayan işadamı Kim Tae-won ve adamları da vardır. Goo-nam ya tek başına bu cinayetin ardındaki sırları ortaya çıkarıp kendini aklayacak ya da hayatının geri kalanını hapiste geçirecektir.

II. Dünya Savaşı sırasında Japon ordusu tarafından evlerini terk etmeye zorlanan Korelilerin bir kısmı Sovyetler Birliği’ne, bir kısmı da Çin ve Kore sınırındaki bir ara bölgeye sürüklenmişlerdi. Çin’e gidenlere Cho-Sun-Jok (Cho-Sun ya da Joseon Klanı) ismi verilmişti. Savaş sona erip, Japonya’nın boyunduruğundan kurtulan Kore, komünist Kuzey ve kapitalist Güney olmak üzere ikiye bölünmüştü. Jeolojik ve politik yönlerden Kuzey’e daha yakın olan Cho-Sun-Jok, Güney’in gelişen ekonomisinin cazibesine de kapılmadan edemedi. Bu durum, ucuz işgücüne ihtiyacı olan Güney’in de işine geliyordu. Hâlen süren kaçak göçlerle de bu ihtiyaç karşılanmakta. Ama Kuzey ve Güney’in ayrılığı arasında geçen uzun süre, Güney Kore ile Cho-Sun-Jok arasındaki sosyal ve ekonomik farklılıklar beraberinde organize suçlar, uyuşturucu, fuhuş gibi pek çok sorunu da beraberinde getirdi. İşte Hwanghea (The Yellow Sea) ise adını doğu Çin ve batı Kore yarımadası arasındaki boğazdan alıyor.

2008 yılında yazıp yönettiği The Chaser ile Güney Kore’nin en büyük hitlerinden birine imza atan Na Hong-jin, merakla beklenen yeni filmi The Yellow Sea ile The Chaser’daki sürükleyici macera/aksiyon/dram çizgisini sürdürüyor. Bu kez Çin’de başlayıp Seul’e uzanan iki buçuk saatlik bu suç öyküsü, The Chaser’a göre daha aksiyonlu ve daha kanlı. Uzun süresini, özellikle başlangıçta Goo-nam’ın içine düştüğü çaresizliği betimlemek, kilit bir piyonu olacağı büyük komplonun altyapısını oluşturmak için verimli bir biçimde kullanıyor. Na Hong-jin’in bazı Amerikalı ve Avrupalı ustaların yöntemlerinden kendi çıkarımlarını ve yatay geçişlerini başarıyla uygulamayı sürdürdüğü görülüyor. Birtakım sahneleriyle herkesin farklı referanslar bulması mümkün. Mesela Goo-nam’ın hiç tanımadığı kurbanının adresini bulduktan sonra onu gözlediği, öldürme plânları yaptığı birkaç günü içine alan bölümün gerilimli tadı Hitchcock veya Polanski’den kendine paylar çıkaran bazı tecrübeli yönetmenlerin işlerinden çok fazla uzak sayılmaz. Nihayet sürprizli cinayet gecesinin yarattığı kaosla bir anda aksiyon dozunu arttırıp gerilimli bir kaçış hikâyesine dönen film, stil olarak olmasa da hikâye rotası yönünden ne yazık ki The Chaser’ın kalitesine pek ulaşamıyor.

“Taksi Şoförü, Katil, Joseon Klanı, Sarı Deniz” adlı dört bölümden oluşan film, belli bir noktadan sonra bocalıyor veya öyle hissettiriyor. Özellikle Goo-nam’ın polisten kaçıp tek başına kendini temize çıkarma evresini hem Çin’den gelen Myeon’un, hem de Seul’deki işadamı Kim Tae-won’un gangster ordusuyla kalabalıklaştırması bana göre filmde şişkinlik yaratıyor. Filmin başarıyla kurduğu psikolojik polisiye gerilim düzeneği bir anda ipini koparmış aksiyona dönüşünce, homurtular yükseltmesi muhtemel insanüstü kaçma/kurtulma/çarpışma sahneleriyle bu düzenek zedeleniyor. Kafası karışık ve bol kanlı bir Michael Mann filmi gibi tuhaf hislere kapılabiliyorsunuz. Temelde daha önce benzerlerine rastladığımız, fakat yine de bağlantıları iyi tasarlanmış suç örgütünün örümcek ağları üzerinde biraz fazlaca kavga gürültü olması, Na Hong-jin’in ustaca kurguladığı suç öyküsünün içinden çıkmak için hazır bir plânı olmadığı duygusu veriyor sanki. Tam da “senaryo doktoru” adı verilen kişilerin devreye girmesi gereken bir durum seziliyor. Ama onlar da genellikle gişe kaygılı birtakım düzenlemeler yapacağından, olası orijinallikleri törpüleme tehlikeleri de mevcut.

The Yellow Sea, figüran ve dublör kalabalığının arasında üç ana karakterini ve birbirleriyle ilişkilerini yansıtma sıkıntısı yaşamıyor. Çünkü Seul’deki nüfuzlu kötü adam, onun maşası olmuş Yanbian’daki bir başka kötü adam (ki bunların birbirine girmesi de kaçınılmaz) ve istemeden her ikisinin maşası olmuş “Çinli-Koreli” iyi adamdan ibaret bu üçlünün Goo-nam dışında fazla bir derinliği yok. Na Hong-jin’in aksiyon vizyonu her ne olursa olsun henüz yeni bir yönetmene göre oldukça yetkin. Yine finalin mutlu Hollywood aksiyonlarına benzeyip benzemeyeceğinin kestirilmeyeceği tekinsizlik hâli de artılar arasında. Keza, finalin benzediği şey de öyle. Goo-nam’ın onlarca polisten, 15-20 kötü adamdan kaçtığı sahnelerin kontrolsüzlüğü fazla dikkat çekse de...

The Chaser’ın iki parlak oyuncusu Ha Jeong-woo ve Kim Yoon-seok yine Na Hong-jin’i yalnız bırakmıyorlar. Bu defa rol ağırlığı The Chaser’dakine göre yer değiştirmiş vaziyette. Böylece iki aktörün ne derece yetenekli olduklarını birinde anlayamazsanız diğerinde mutlaka anlarsınız. Zaten son Asya Film Ödülleri’nde Ha Jeong-woo bu filmdeki rolüyle En İyi Erkek Oyuncu seçildi. Yine hemen her Güney Kore filminde olduğu gibi, aksiyon da olsa otantik bir kültürün emarelerini görmek kaçınılmaz. Ateşli silahlar yerine Uzakdoğu geleneklerinin bir kalıntısı olarak bıçakların, palaların, baltaların konuştuğu, baş kötünün adamları ile birlikte aynı yer sofrasında elleriyle yemek yediği, kayınpederin kızı adına damadından özür dilediği, aynı köklere sahip olduğu halde iki farklı kültüre bölünmüş bir milletin Araf’ında sıkışıp kalmış kahramana sahip bir aksiyondan söz ediyoruz. Na Hong-jin gibi yaptıkları yapacaklarının teminatı olan bir senarist/yönetmenin bundan sonrası şimdilik çok aydınlık görünüyor.

Everything Must Go (2010)

2011-09-05T01:46:00.000+03:00

Yönetmen: Dan Rush
Oyuncular: Will Ferrell, Rebecca Hall, Michael Peña, Christopher Jordan Wallace, Laura Dern, Stephen Root, Glenn Howerton
Senaryo: Dan Rush
Müzik: David Torn

Raymond Carver’ın Why Don't You Dance adlı kısa öyküsünden uyarlanan film, satış sorumlusu olan Nick Halsey’nin, genç bir iş arkadaşıyla birlikte olduğu bir iş gezisinin dönüşünde, aşırı alkol nedeniyle işinden kovulmasıyla başlıyor. Nick evine vardığında, eşinin kilitleri değiştirip, bütün eşyalarını da ön bahçeye yığarak onu terk ettiğini öğrenir. Cebinde kalan son parayla bira alıp, bahçeye atılmış olan en sevdiği koltuğa yerleşir. Eski evinin bahçesinde yaşadığı süre içinde, muhite yeni taşınan fotoğraf öğretmeni hamile komşusu Samantha ve o yokken eşyalarına bakması için para verdiği bir çocuk olan Kenny ile arkadaşlık kurar. Bahçede duran eşyaların tümünü üç gün içinde satmazsa hapse atılacağı haberi gelince bir garaj satışı yapmaya karar verir.

Dan Rush’ın bu kısa hikâyeyi senaryo haline getirip yönettiği film, aynı zamanda Rush’ın ilk senaryosu ve ilk yönetmenliği. Bu yaratıcı öyküyü olabildiğince sade ve doğal işlemeye çalışan Rush, “hayatın içinden” sevimli ve hüzünlü bir bağımsız ortaya çıkarmış. Ayrıntılarda gizli küçük günlük olayları ve anları bu yaratıcı hikâyeyi sömürmeden, onun üzerine naif bir ruh katarak sunuyor. İşini, karısını, arabasını, evini kaybetme klişesi içinde Nick’in önüne bazı filmlerde olduğu gibi ne para dolu bir çanta, ne kendisine iş teklifinde bulunan gizemli bir yabancı, ne de süper kahraman olma fırsatı çıkıyor. Nick sadece kaybettikleri üzerine kendi hatalarının ve bu hataların onu hayatın hangi noktasına getirdiğinin farkındalığına varan bir karakter. Tabiî bu farkındalığa bir anda sahip olmuyor. Başına birçok dert açan içkiye geri dönüyor ve kaybettiklerini geri kazanmak adına somut adımlar atamıyor.

Ama filmin en güzel yanı, Nick’in kendine gelmeye çalışan kişiliğine etki eden olguların hep sıradan hayat dilimlerine ait oluşu. Arkadaşlık, yalnızlık, pişmanlık, paylaşım, sorumluluk gibi kavramlar herkesteki gibi Nick’e yaklaşıyor ve doğal biçimde onu etkiliyor. Her ne kadar “normal” kelimesi üzerine, herkesin ev halini bilmediğimizden normal olduklarını düşündüğümüze dair tespitler de içerse, filmde sorunların çözümünde izlenen yol, naif ve hüzünlü bir normallikten geçiyor. Bu kavramların Nick’i hiç olmadığı kadar etkilemesinin sebebi ise, onun birkaç günlüğüne de olsa bahçede yaşamak zorunda kalması, yani zoraki bir şeffaflık sonucu normal olanın herkesin görebileceği bir yerde yaşanıyor oluşu. Bu kısa süre içinde bahçeyi sadece otların, çiçeklerin, fıskiyelerin bulunduğu hoş bir alandan öte, oturma odası gibi bir yaşam alanı haline getirmesi, hatta eşyalarını satarken samimi bir işyeri ortamı yaratması (ki bu konuda Kenny’nin yardımlarını unutmamak gerekir) insanın isteyince hayata bir yerinden tutunup her yere uyum sağlayabileceği normalliğinden besleniyor.

“Kaybolduğunuz yer, kendinizi bulmak için iyi bir fırsattır” sözünü yan başlık edinmiş olan Everything Must Go, önemli anılara sahip eşyalarımızla ilişkilerimize de anlamlı göndermeler yapan bir film. Satışa çıkardığı halde başlangıçta hiçbir eşyasını satmaya kıyamayan Nick, zamanla onların ancak alındığı anlara, yani artık geride bırakmak zorunda kaldığı anılarına vurgu yapmasından dolayı satmaya başlıyor. Hatta pazarlığı kolaylaştırmak için yanında ufak bir hediye de vererek. Filmin burada anlatmak istediği de Nick’in ilişkilerinde bir başka yönü işaret ediyor. Bir satış yetkilisi olan, hayatını bir şeyler satarak kazanan Nick, yıllardır bağlı olduğu satış prensiplerine dayanarak satılan bir malın yanında verilen küçük ekstraların satış fiyatını müşteri karşısında sağlam tutma amaçlı olduğunu bilen bir adam. Ama yaşadıklarından sonra, bu ekstraları gerçek bir hediye gibi düşünmeye ya da en azından bize düşündürtmeye çalışıyor. Daha sonra da onları birer “ekstra” olmaktan çıkarıp, doğrudan “hediye” haline getiriyor. Kısaca her şeyini kaybedip adeta kaybolduğu bir noktada, zaten kendinde var olan bazı değerlerin adını daha net koyabiliyor.

Nick’in etrafında yer alan karakterlerin de önemi büyük. Bir bebek sahibi olmasının öncesinde kocasıyla sorunları olan, bunlarla yüzleşmekten korkan Samantha, annesi, ölmek üzere olan yaşlı bir kadına bakıcılık yapan sevimli ve hüzünlü Kenny, ayrıca Nick’in eşyalar arasında bulduğu lise yıllığındaki özel arkadaşlarından biri olan, iki çocuğunu tek başına büyütmek zorunda kalmış Delilah, Nick’in hayatının hiç fark etmediği yönlerine farklı bir bakış atmasına yardımcı oluyor. Nick’in hepsiyle olan kısa ilişkisi, sanki yılların samimiyetini taşıyan bir duygusal mantıkla ele alınıyor. Sulu komedilerinden uzakta Will Ferrell, Stranger Than Fiction harikasından sonra bir kez daha iyi bir dramda başrolün hakkını veriyor. Rebecca Hall ve Christopher Jordan Wallace da canlandırdıkları karakterlere aynı hakları veriyorlar. Genç Dan Rush ise, bu çizgisini daha da genişlettiği vakit Thomas McCarthy’nin yarattığı bağımsız duyarlılığa sahip çıkacak yeni nesil yönetmenlerden biri olabileceğinin sinyallerini veriyor.

The Perfect Host (2010)

2011-09-02T01:41:00.000+03:00

Yönetmen: Nick Tomnay
Oyuncular: David Hyde Pierce, Clayne Crawford, Nathaniel Parker, Megahn Perry, Tyrees Allen, Cooper Barnes, Annie Campbell, Indira G. Wilson
Senaryo: Nick Tomnay
Müzik: John Swihart

Bir soygundan yaralı halde apar topar kaçarken, lüks semtin birinin posta kutusundan bulduğu kartpostal sayesinde aklına bir fikir gelen John, oradaki adrese başka biriymiş gibi gider. Ev sahibi Warwick başta John’u içeri almaya yanaşmasa da, dışarıda kalmasına gönlü razı olmaz. Akşam yemeği davetine hazırlanan, John’un aranan bir soyguncu olduğundan habersiz Warwick, John’u da davete katılması için ikna eder. Ama aslında hiçbirşey göründüğü gibi değildir. Sürprizlerle dolu bir gece başlar.

2001 yılında kısa film The Host’u, 10 yıl sonra The Perfect Host olarak uzun metraja çeviren Nick Tomnay, ilk senaryo ve yönetmenlik denemesiyle hoş bir karışıma imza atıyor. Bu karışım, kara mizahın psikolojik gerilimle buluştuğu, yer yer şarkılı danslı bir suç filmi şeklinde kendini gösteriyor. Av ve avcının yer değiştirmesi, beklenmedik sürprizler ve seyirciye filmin sonrasında benzer bir filmin tekrar başa sarılacağına yönelik atılan pas, Nick Tomnay’in kısa filmini fazla şişirmeden başarıyla uzattığını gösteriyor. Yine de şahsen, filmin o evin dışına çıkmasını pek istemezdim. Zira, iki kişilik bir tiyatro oyunu tadı yakalanması, evin dışına çıkılmasıyla birlikte yerini kalabalıklaşan bir polisiyeye bırakıyor. Fakat suç zekâsını, sürpriz dağılımını ve merak unsurunu genel olarak iyi tasarladığından, amacını gerçekleştirebiliyor.

Ama The Perfect Host’un en cazip noktası, tecrübeli aktör David Hyde Pierce’ın müthiş performansı. Tiyatro ve müzikal geçmişininden bolca izler taşıyan Warwick karakterinin tekinsizliğini, psikopatlığını ve normalliğini, dümenini hiç bırakmadığı bir soğukkanlılıkla canlandırıyor. David Hyde Pierce olarak Warwick’i oynadığı gibi, Warwick olarak da psikolojik rahatsızlığı olan bir başka adamı oynuyor, adeta oyun içinde oyun çıkarıyor. The Perfect Host, karakterlerin ince plânlarla birbirlerine kazık atma eğiliminde oldukları, ahlâki değerlerin sıkıcılığını bir kenara bırakmış suç yapımlarını sevenler için, en önemlisi de David Hyde Pierce’ın delişmen oyununu izlemek için iyi bir seçenek.

The Conspirator (2010)

2011-08-29T00:35:00.004+03:00

Yönetmen: Robert Redford
Oyuncular: James McAvoy, Robin Wright, Kevin Kline, Tom Wilkinson, Evan Rachel Wood, Danny Huston, Colm Meaney, Alexis Bledel, Justin Long, Johnny Simmons, Toby Kebbell, Jonathan Groff, James Badge Dale, Stephen Root, Norman Reedus, Chris Bauer
Senaryo: James D. Solomon, Gregory Bernstein
Müzik: Mark Isham

Abraham Lincoln suikastinden sonra, yedi adam ve bir kadın, başkanı, başkan yardımcısını ve içişleri bakanını öldürmek için komplo kurmak suçundan tutuklanır. Aralarındaki tek kadın Mary Surratt, tutuklular arasındaki tanınmış bir tiyatro oyuncusu olan John Wilkes Booth ve diğerlerinin buluşup eşzamanlı saldırıları hazırladıkları pansiyonun sahibidir. Üstelik oğlu John da bu grubun içindedir. İç Savaş’tan sağ kurtulmuş ve henüz yeni avukat çıkmış Frederick Aiken onu askeri mahkeme karşısında savunmayı başlangıçta gönülsüzce kabul etmişken, dava ilerledikçe müvekkilinin suçsuz olabileceğini fark eder.

Usta aktör Robert Redford, yönetmenliğini yaptığı 8. Filmi The Conspirator ile aynı zamanda usta bir yönetmen olduğunu da hatırlatıyor. Dört Oscar ödüllü Ordinary People, dört Oscar adaylı Quiz Show, En İyi Sinematografi Oscar’ı kazanan A River Runs Through It ve en son 2007’de çektiği Lions For Lambs gibi örneklerle kanıtladığı bu ustalık, yine de Amerikan sinemasının klâsik anlatım tarzından çok ayrı bir yerde durmuyor elbette. Özellikle Lions For Lambs ile 43. ABD başkanı Bush karşıtı politik duruşunu sivriltmesine, The Conspirator ile de savaş sonrası yargı süreçlerine eleştirel bir bakış atmasına rağmen, bu pozitif tavırlarını sinema sanatına aktarış biçiminde ne derece etkili ve farklı olduğu tartışılır bir yol izlemekte. Film, Abraham Lincoln suikastinin anatomisini gayet iyi çıkardığı gibi, dramatik anlamda bir sinema filminin gereklerini de yerine getiriyor genel olarak. Bunun yanında Lincoln’ün öldürülmesinin ardından işleyen yargı sürecinin adaletsizliğini, kurunun yanında yaşın da yanacağını öngöremeyecek kadar gözü kararmış üst makamların halkın yüreğini soğutmak için yapabileceklerini de yansıtıyor. Yalnız bunları yaparken bazı dezavantajların yarattığı sıkıntıları da taşımak durumunda.

Lincoln suikasti ve suçluların akıbetleri hakkında tarihi bilgiye sahip olanlar için filmi izlemek pek heyecan verici olmayabilir. Fakat bilmeyenler için de hakim, savcı, jüri ve tanıklardan kurulu kumpas neticesinde bu akıbetin nereye varacağını kestirmek sürpriz sayılmaz. Yine de davayla ilgili bazı detayların, içinde az da olsa adalet duygusu kalmışların bile ellerinin nasıl bağlandığına yönelik işlenişi filmi ilginç kılabiliyor. Mary Surratt’ı savunan çiçeği burnunda avukat Frederick Aiken’ın yaptığı cevval savunma hamleleri, oldu bittiye getirilmek ve bir an önce toplu idamlarla ulusu rahatlatmak adına sonuçlandırılmak istenen davanın rotası belli seyrini değiştirmeye çabalıyor. İşte bunun yapılması esnasında, kendisi de eski bir savaş kahramanı olan Aiken’in “sırf intikam almak için kutsal değerlerimizi feda ederek Mary Surratt'ın adaletsizliğe uğramasına müsaade etmeyelim, çünkü onları korumak için birçoğumuz canını verdi” benzeri içinde çelişki barındıran ifadeler kullanması eskilerin dayandığı yeni bir moda olma yolunda neredeyse. Robert Redford ile birlikte Clint Eastwood gibi oyuncu/yönetmen veteran sinemacıların Amerikalı değerleri fazlaca sakız etmelerinin, üstelik bunu adalet yanlısı muhalif bir tonla dile getirmelerinin önemli gedikleri olabiliyor.

Ulusumuz savaşıyor, savaşarak barış dağıtıyor, demokrasi, hak, adalet, hukuk getiriyor. Ama gerekirse kendi sistemini de acımasızca eleştiriyor. İçindeki çürük elmaları da ayıklamayı biliyor. Ayıklayamasa bile korkusuzca deşifre ediyor. Bu filmlerin genel anlayışı bu. Filmde sık sık dile getirilen vatana hizmet, ulusa hürmet söylemleriyle oynamak, onların çekilebileceği yönlerin farklılığına dikkat çekmek iyi bir şey. Fakat her şeyi en başından ele alırsak, bu Amerika neden savaşıyor? İşte safkan Amerikalı bu yönetmenlerin atladığı veya atlamadığı halde üzerine hakkıyla gidemediği en önemli sorulardan biri bu.

Savaş kahramanı baş karakteri, şimdi adalet arayan bir avukat, dedektif veya emekli bir aile babası. İyi de hangi savaşın kahramanı bu adam? Peki gerçekten kahraman mı? Savaşın kahramanı olur mu? The Conspirator, dürüstçe “biz hak, hukuk için o kadar kan döktük, ama Mary Surratt’i adil biçimde yargılayamadık” diyor. Bu söylemiyle ucu günümüze, Amerika dışında neredeyse tüm dünyaya uzanan bir adalet anlayışını tanıdıklaştırıyor. Ama kan döktüğü, en önemlisi de o kanı neler uğruna döktüğünün muhasebesini yapmayı fazla kafaya takmıyor. “Olan oldu, bir şekilde savaş çıktı, biz ondan sonra olanlara, ondan sonra gösterdiğimiz kahramanlıklara, adalet arayışımızda gösterdiğimiz gayretlere bakalım” diyor bir nevi. Yıllar sonra Mary Surratt’i aklıyor. Ama ülkeye hizmet adı altında dökülen kanları bir parça meşrulaştırarak. Bu sebepten, bazı genç yönetmen/senaristler, eskilerin romantik yaklaşımlarından farklı olarak daha sahici eleştirilerde bulunabiliyorlar.

Etkili oyuncu kadrosu, özellikle James McAvoy ve Robin Wright’ın adaylık kokan performanslarıyla filmi güçlü tutuyor. Bir dönem dramı olması sebebiyle gerekli tüm unsurlar, hatta mahkeme salonunun dar ve kasvetli ortamından, daha geniş plânlar içeren açık alan çekimlerine kadar hemen her şey yerli yerinde. Bu da Robert Redford’ın yılların tecrübesi sıfatını karşılıyor. Ancak Sundance Film Festivali gibi sinema dünyasının en tutkulu ve yenilikçi organizasyonlarından birinin kurucularından olan Redford’ın her iyi yönetmenin çekebileceği ve belki de bu yüzden “sıradan” durabilecek yapımların didaktik yönetmeni olarak anılmaya başlaması can sıkıcı.

Rise Of The Footsoldier (2007)

2011-08-26T01:14:00.003+03:00

Yönetmen: Julian Gilbey
Oyuncular: Ricci Harnett, Terry Stone, Craig Fairbrass, Roland Manookian, Coralie Rose, Billy Murray, Kierston Wareing, Frank Harper, Patrick Regis, Lara Belmont, Ian Virgo
Senaryo: Julian Gilbey, Will Gilbey
Müzik: Ross Cullum, Sandy McLelland

Gerçek olaylardan uyarlanan Rise Of The Footsoldier, Londra yeraltı dünyasının tanınmış isimlerinden Carlton Leach’in 70’li yıllarda futbol holiganlığından 80’lerde bar fedailiğine, 90’larda da uyuşturucu mafyasında yükselişini konu alıyor. 2006 yılı BAFTA ödüllerinde Rollin' With The Nines ile Umut Veren Yönetmen seçilen Julian Gilbey’in yönettiği film, ele aldığı üç dönemin holiganizm, rave ve mafya kültürlerini pek de biyografi gibi durmayan bir biyografi şeklinde yansıtmaya çalışıyor. Polis kayıtları ve Carlton Leach’in anılarından devşirme bu kurgu, tarih tarih yaşananları ekrana taşıyor. Ancak bu taşıma bir süre sonra uzunlu kısalı suç skeçlerine dönüşünce, hatta sonlara doğru ana teması Carlton Leach’i geri plâna atıp, Aralık 1995’te işlenen ve Triple Rettendon Murders olarak bilinen Range Rover cinayetlerine uzanan sürece ağırlık verince biyografi özelliğini yitiriyor.

Julian Gilbey, Carlton Leach’in suç âleminde yükselişini incelerken çeşitli bölümlerde Guy Ritchie ve Michael Scorsese’nin suç yapımlarından fazlaca etkilendiğini hissettiriyor. Tüm ilgi çekiciliğine ve sürükleyiciliğine karşın bu hisler, bir süre sonra çok da özgün olmayan bir filmle karşı karşıya olduğumuzu düşündürüyor. Örneğin Craig’in tanıtıldığı mizahi kurgu ile Türk mafyasının sorgu sahnesi, sanki iki ayrı filmden alınıp birbirine yapıştırılmış gibi tuhaf duruyor. Üstelik buna benzer çok fazla kopukluk ya da farklı yönetmenlerin elinden çıkmış (ki o yönetmenler de kendi tarzlarını oturtmuş olanların taklitleri gibiler) izlenimi verebiliyorlar. Bu yüzden, bakış açımıza göre daha önce benzerlerini gördüğümüz halde etkisi altına almayı başaran filmlerden biri olabilir de, olmayabilir de. Yine de finale doğru giden yolda, Range Rover cinayetlerinin farklı rivayet ya da tanık ifadeleri doğrultusunda işleniş biçimlerini ele alan yeniden anlatımları başarılı sayılır.

Klip yönetmenliğinden gelme görüntü yönetmeni Ali Asad’ın (bu kliplerden bazıları R.E.M., Nick Cave, Massive Attack, Oasis, Prodigy gibi isimlere ait) bu tarza bağlı etkileri de kendini fark ettiriyor. Müziklerin sahnelere oturtulma biçimleri de çok başarılı. Oyunculuk açısından ise özellikle Terry Stone ve Craig Fairbrass’ın performansları dikkat çekici. Ancak onlar da tıpkı filmin kendisi gibi biyografi özelliğinden yoksun ve bu tip filmlerde az da olsa bulunması gereken belgesel gerçekliğinden uzak, hatta karikatür duran abartılar taşımıyorlar değil. Ama bence en önemli sorun Carlton Leach’i canlandıran Ricci Harnett’ta. İyi bir oyuncu olmasına rağmen, tam bir mafya fiziğine sahip gerçek Carlton Leach’in yanında sevimli kaldığı bile söylenebilir. Bu da beraberinde bir özdeşlik kurma sorunu yaşatabilir seyircide. Yine de toplamda Rise Of The Footsoldier izlenebilir bir suç biyografisi.

Le Couperet (2005)

2011-08-23T22:59:00.000+03:00

Yönetmen: Costa-Gavras

Oyuncular: José Garcia, Karin Viard, Geordy Monfils, Christa Theret, Ulrich Tukur, Olivier Gourmet, Yvon Back, Thierry Hancisse, Olga Grumberg, Yolande Moreau

Senaryo: Costa-Gavras, Jean-Claude Grumberg, Donald E. Westlake

Müzik: Armand Amar

Bruno on beş yıldır aynı şirkette çalışan, yani düzenli bir işi ve hayatı olan bir adamdır. Yıllarını aynı kağıt fabrikasında yöneticilik yaparak geçiren ve patronlarına büyük bir sadakatle hizmet eden Bruno'nun başına beklenmedik bir olay gelir ve işten çıkarılır. Kaynakların yetmediği gerekçesiyle birçok arkadaşıyla beraber kapının önüne konan Bruno’nun başarılı bir iş hayatı olmuş ve iyi bir kariyer yapmıştır. Onun için yeni bir iş bulmaktan kolay ne olabilir ki? Ancak üç yıl sonra aynı noktada olduğunu gören ve bir adım bile atamadan hâlâ işsiz dolaşan Bruno'nun hayatı artık felaketlere sürüklenmektedir. Olaylar bir prestij meselesi olmaktan çıkmış, hayat, ölüm-kalım savaşına dönmüştür. Yeni bir iş bulabilmek için aklına gelen çözüm, başkalarına hiç benzememektedir.

Usta Yunan yönetmen Costa-Gavras, politik sinemanın duayenlerinden. Donald E. Westlake romanı The Ax’ın Gavras ve Jean-Claude Grumberg tarafından yazılan senaryosu 2005 yapımı Le Couperet’yi ortaya çıkarmış. Gavras, Le Couperet ile temel duruşunu bozmadan, ancak çoğu filminden biraz farklı biçimde kara mizahın en çarpıcı örneklerinden birini sunuyor. Fransa’nın kendi ekonomik buhranı içinde çaresizleşmiş üst orta sınıf bireylerinin dramını ölçülü bir mizahla yan yana getiren film, her iki türün dozunu çok iyi ayarlamış engin bir tecrübenin ürünü. Sağlam bir kapitalizm eleştirisini akıcı bir dramla verebilecek sayılı yönetmenlerden biri de zaten Costa-Gavras’tır. Bu formülün içine mizahı katmakla yetkinliğinin sınırlarını görmek mümkün.

Film, büyük şirketlerin rahatlama yöntem ve önlemleri, bu şirketlerde çalışanların ise kâbusu durumundaki maliyet düşürme, ve esneklik yaratma yoluyla küçülme yüzünden mağdur duruma düşen binlercesinden biri olan Bruno Davert’i mercek altına alıp, yaşadığı çaresizliğin ardından bulduğu sıra dışı çözümü de masaya yatıran eleştirelliğe sahip. 15 yıllık hizmetinin ardından işten çıkarılan Bruno bir anda müthiş bir boşluğa düşüyor. Bir anda kablo TV’den, internetten ve çeşitli harcamalardan kesmek zorunda kalan, ödenecek faturaları, borçları olan, karısı ve iki çocuğuna karşı zayıf duruma düşen Bruno, başvuracağı çok önemli bir pozisyonuna alınabilmek için diğer rakiplerini ortadan kaldırmaya karar veriyor. Bu durumda olan çoğu insan için birer fanteziden öteye gitmeyen bu düşünceyi Bruno eyleme geçiriyor. Zekice bir plânla isim, adres listesi oluşturmayı başarınca eylem başlıyor. Özünde kapitalist düzen eleştirisi yapan bir film için seri katil yapımı yakıştırması yapmak da biraz ilginç hale geliyor. Ama Le Couperet kendi özüne hiç zarar vermeden biraz ondan, biraz bundan kattığı benzer yakıştırmalarını, çayın içinde eriyip ona tat veren şekerler gibi kullanıyor.

Peki Le Couperet sistem eleştirisinde ne derece başarılı oluyor? Filmin eleştirel boyutu dahilinde “işte kapitalist düzen, temiz bir aile babasını, sıradan bir vatandaşı bile dinden imandan çıkarır, kuzuyu kurda çevirir” fikrini ilk elden esas aldığını düşünmüyorum. Elbette bu durum kapitalizmin beklenen olası sonuçlarından sadece biridir ve filmin de görünen hareket noktasıdır. Ancak film, insani açılımlara, paranoyaya, birey bazında toplumların maddiyata olan mecburi bağımlılıklarına hem ölçüyü fazla kaçırmayan bir dram, hem de tebessüm ettiren bir mizahla yaklaşıyor. Bu ani ekonomik çöküntünün Bruno’ya olduğu kadar çevresine de yansıyan etkileri ıskalanmamış. Oğlunun hırsızlığı, eşiyle aile terapistine gitmesi, ekarte etmek için seçtiği rakiplerinin trajikomik öyküleriyle çeşitlenen bu etkiler, krizin vurduğu ailenin bir burjuva ailesi olmasının ilginçliğiyle keyifli hâle bile bürünüyor.

Bruno Davert rolündeki José Garcia’nın yıldızlaştığı, Karin Viard ve Ulrich Tukur’un da yan rollerde çok başarılı oldukları Le Couperet, son zamanlarda Avrupa’da etkisini yeniden hissettiren ekonomik krizin trajik biçimde güncellediği hislere 2005 yılından enteresan bir bakış sunuyor. Gerçekçi yanı kadar, ekonomik durumundan, alıştığı refahtan bir anda uzaklaştırılarak “işsiz” durumuna düşürülen bireyin ne ölçüde tehlikeli olabileceğine dair aslında gerçeklikten pek de uzak sayılmayabilecek bir fantezinin (belki de buna benzer daha farklı fantezilerin) olasılığına dikkat çekiyor. Beklenildiğinin aksine filmin en can alıcı noktaları işlenen cinayet veya teşebbüsler esnasında yaşananlardan ziyade, kolayca empati kurulabilecek Bruno ve onun belirlemiş olduğu kurbanlarının (başımıza gelmemiş dahi olsa) hiç de yabancı gelmeyen dramları.

La ragazza del Lago (2007)

2011-08-19T14:09:00.000+03:00

Yönetmen: Andrea Molaioli
Oyuncular: Toni Servillo, Denis Fasolo, Giulia Michelini, Marco Baliani, Alessia Piovan, Fabrizio Gifuni, Valeria Golino, Heidi Caldart, Nello Mascia, Franco Ravera, Fausto Maria Sciarappa, Omero Antonutti
Senaryo: Sandro Petraglia, Ludovica Rampoldi, Karin Fossum
Müzik: Teho Teardo

Norveçli yazar Karin Fossum’un romanından uyarlanan senaryosuyla La ragazza del Lago (The Girl By The Lake), genç ve güzel Anna’nın sakin bir İtalyan kasabasının göl kenarında çıplak vaziyette ölü bulunmasının ardından yaşananları konu alan bir polisiye dram. Kızına şüpheli bir hayranlık besleyen babası, o baba tarafından dışlanmış üvey kardeşi, sevgilisi, civarda yaşayan aksi bir ihtiyar ve onun Anna’nın cesedini bulan otistik oğlu, yine Anna’nın bakıcılık yaptığı küçük çocuğun anne babası, bu cinayet davasının şüphelilerini oluşturuyor. İntihar ihtimali de şıklar arasına alınmış. Davayı üstlenen Komiser Sanzio’nun yetişkin kızı ve kendisini hatırlayamayacak kadar hasta olan karısı da filmin bünyesinde az da olsa yer buluyor. Film tıpkı emekliliğine az kalmış bıkkınlığını ve soğukkanlılığını çok iyi yansıttığı Sanzio gibi bir karakteristikle sakin şekilde başlayıp bitiyor. Şüphelilerin fazlalığı ve hemen hepsine yüklenen mantıklı cinayet motivasyonları, cinayet romanlarına (Agatha Christie beklentisi içine girmeden) alışık seyircilerin ilgisini diri tutacak kapasitede denebilir.

Yoruma göre farklı yönetmenlerin elinde bir istismar ya da korku/gerilim örneklerine, hatta pembe dizi formatına bile dönüşebilecek roman/senaryo, kendini psikolojik gerilim ve aile dramı olarak tanımlamayı tercih etmiş. Kavgasız gürültüsüz işleyen mekanizması, katilin kimliğini merak ettirdiği kadar karakterlerin şahsi ve ailevi sorunlarının gideceği yönü de ilginçleştirmeyi başarmış denebilir. Katil kim olursa olsun, onun gerekçelerinin altını doldurabilecek derecede hazırlıklı olduğunu (çok süper zakâ bir senaryoya sahip olmamasına rağmen) hissettirebiliyor. Ama mühim olan, o altı doldurulmaya hazır yapı, filmin naif duruşuna veya Anna’nın öldürülme gerekçelerine ne ölçüde katkı sağlayacak, ne ölçüde inandırıcı olacak sorusu. Finaliyle bu sorunun cevabını herkes kendine göre verecektir. Bir “katil kim” filmine göre ilginç bir tempoya sahip bu final, içinde ufak bir şaşırtmaca ve dramatik bir gerekçe bulundurmasıyla da tribünlere oynamaktan kaçınıyor.

2008 yılında İtalyan Oscar’ları olarak kabul edilen David di Donatello ödüllerinden 10 tanesini evine götüren, 5 tanesini de rakiplerine kaptıran La ragazza del Lago, kendi halinde bir televizyon filmi kadar sakin, ölçülü ve macera aramayan karakterde bir film. Bir cinayet filminde bu özelliklerin filmi yüceltmesi pek beklenmez. Ama zor olan bunu başarabilmek. Yönetmen Andrea Molaioli’yi henüz ilk filminde bunu başarmış sayabiliriz. Ama aranılan en temel özelliklerden bir olan gerilim nefesinin yeterli olmadığını da söyleyebiliriz. Onun yerine aile, sorumluluk, iletişimsizlik sorgularının yarattığı daha domestik başlıklardan gerilimler yaratmaya eğilimli bir film. İtalyanca’nın zinde temposu, abartısız oyunculuklar ve sade bir yönetimle yetinmeyi bilenleri memnun etmemesi için bir neden yok.

The Whistleblower (2010)

2011-08-16T18:12:00.000+03:00

Yönetmen: Larysa Kondracki
Oyuncular: Rachel Weisz, Vanessa Redgrave, David Strathairn, Nikolaj Lie Kaas, Monica Bellucci, Liam Cunningham, Roxana Condurache, David Hewlett, Alexandru Potocean
Senaryo: Larysa Kondracki, Eilis Kirwan
Müzik: Mychael Danna

Nebraska’lı bir polis olan Kathryn Bolkovac, barış gücünde görevli olarak gittiği Saraybosna’da Birleşmiş Milletler’e bağlı Uluslararası Polis Birimi (UPB)’nin Sosyal Hizmetler Ofisi’nin başına geçer. Ama karşısına BM memurlarından UPB görevlilerine, yerel polisten barış gönüllülerine kadar her makamın bulaştığı korkunç bir sanayi olan seks ticaretinin yarattığı skandallar çıkar. Her yöne yayılan bu entrikayı ortaya çıkardıkça, kimsenin hesap vermeyeceğini de anlar. Bolkovac’in bu yapılanmayla tek başına mücadele etmesi mümkün görünmemektedir. Ama o yine de şansını denemeye karar verir.

Kanada doğumlu Ukrayna’lı Larysa Kondracki, Columbia Üniversitesi’nde yönetmenlik okurken Avrupa’da yaygınlaşan insan ticareti ve fuhuş trafiğinden çok etkilenerek araştırmalar yapıyor. Kısa bir süre sonra karşısına Kathryn Bolkovac’in çarpıcı hikâyesi çıkıyor. Amsterdam’da yaşayan Bolkovac’a ulaşıp detayları öğreniyor. Bununla yetinmeyip iki yıllık bir süre içinde The Whistleblower’ın senaryosunu birlikte yazdığı Eilis Kirwan ile birlikte sivil toplum örgütleriyle, BM ve Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Teşkilatı temsilcileriyle görüşmeler yaparak araştırmalarını derinleştiriyor. Böylece The Whistleblower’ın senaryosu şekilleniyor. Öncesinde sadece Viko adında bir kısa filmi olan Kondracki, sinemaya adım attığı ilk filmiyle gerçek olaylara dayanan büyük bir suç zincirinin tüm dünyaya duyurulmasına çalışarak çok olumlu bir iş yapıyor.

Filmini daha geniş kitlelere duyurabilmek için Rachel Weisz gibi iyi bir oyuncuyu merkeze, Vanessa Redgrave, David Strathairn ve Liam Cunningham gibi ağır topları köşelere başarıyla koyabilmiş Kondracki... Bunun meyvelerini de alıyor. Ancak bu doğrultuda bol sloganlı feminist bir Hollywood izleği benimsiyor ki, verilen mesajların etkileyiciliğini, hep barışçı, yardımsever olduğunu düşündüğümüz BM ve ona bağlı bir sürü birimin kirli çamaşırlarını cesurca ortaya döküşünü bir kenara koyarsak, bir sinema yapımı olarak polisiye gerilimin gereklerini uygulayışında pek bir farklılık göremiyoruz. Bolkovac’in uğruna savaş verdiği fuhuş trafiğinin ciddiyetini, içine düştüğü bürokratik açmazları keskinleştirebilmek için var olanlardan faydalanmak yerine biraz daha kendine özgün bir anlatım biçimi geliştirmiş olması tercih edilirdi. Bunu da henüz ilk filmini çeken bir yönetmen oluşuna bağlayabiliriz.

Yanlış anlaşılma olmasın. The Whistleblower hiç de ilk film gibi durmuyor. Tam tersi, artık sistemi şablonu oturmuş, fakat hep aynı filmleri çeken bir yönetmen havası var Kondracki’de. “Bizler buraya masum insanları korumaya gelmiş arabulucularız”, “dokunulmazlık, yapılanın yanına kâr kalması değildir”, “BM, Auschwitz'in küllerinden var oldu” gibi kör göze parmak ifadeleri havada uçuşturmasına rağmen, başlıbaşına bir sosyal sorumluluk projesi çekmediği belli. Üstelik Bosna’daki arabuluculuk anlaşmalarına milyarlarca dolar akıtan Amerikalı birimlerin ve “normal savaş fahişeleri” diye nitelendirdikleri kaçırılan kızlara karşı ahlâk zabıtalığı yapamayacağı iddiasındaki (oysa her türlü zabıtalığı yapmaya çok meraklı olan) İngiliz kökenli özel şirketlerin ipliğini pazara çıkarması Larysa Kondracki’yi söyleyecek sözleri olan iyi bir yönetmenin doğuşu olarak karşılanmayı hak edenler sınıfına sokuyor.

Blue Valentine (2010)

2011-08-13T16:24:00.002+03:00

Yönetmen: Derek Cianfrance
Oyuncular: Ryan Gosling, Michelle Williams, John Doman, Mike Vogel, Jen Jones, Maryann Plunkett, Faith Wladyka, Ben Shenkman
Senaryo: Derek Cianfrance, Cami Delavigne, Joey Curtis
Müzik: Grizzly Bear

Dean (Ryan Gosling) ve Cindy (Michelle Williams) çiftini, kızları Frankie ile birlikte sakin hayatlarını yaşarken izlemeye başlıyoruz. Günlük rutinlerin arasından sızan bir bıkkınlık, bir ruhsuzluk inceden filme sızmaya başlıyor. Anlıyoruz ki bu evlilik artık sıradanlaşmanın getirdiği kritik kopma noktalarında dolaşıyor. Derken film kendini başa sarıp Dean ve Cindy’nin birbirlerini tanımadan önceki hayatlarına, daha sonra da yavaş yavaş yollarının kesişmeye başlamasına doğru ilerliyor. Ardından bu kez ileri sarıp yine çiftin sıkıcı ve gergin evliliklerini izliyoruz. Bu sayede ikilinin evlenmeden önce ve evlendikten sonraki ruh hallerini karşılaştırma imkânı buluyoruz. Evliliğin aşkı öldürdüğü klişesinin gölgesinde, bu bıkkınlıklarını anlamlandırmaya çalışırken, Dean’in haftasonunu bir otelde geçirmek için plân yapmasıyla çiftin (özellikle de Dean’in) ilişkilerini renklendirmek için fedakârlıklara hazır oldukları fikri beliriyor. Oysa o fedakârlığın (Dean) ve ona verilen gönülsüz karşılığın (Cindy) sebeplerinin eskiye dayandığını, filmin başarıyla yürüttüğü ileri geri kurgudan yavaş yavaş anlamaya başlıyoruz. Anladığımız şey ise, kolay kolay rastlayamayacağımız türden, fakat gerçek hayata çok da yabancı kaçmayan aşk tabanlı müthiş bir özverinin ümitsizce karşılığını araması.

Blue Valentine, hassas, hatta acıklı ruh haliyle oldukça boğucu bir iklim yaratabilen bir dram. Öyle ki, Dean ve Cindy arasında yaratılan duygusal ve mantıksal bağları süresi boyunca masada tutabilmesi, ikisinin hayatını değiştirecek seçimlerini sürekli sorgulatacak derecede gerçeklik sağlıyor. Ayaklarını yerden kesmeyen bu tavır, Dean’in özverisi ile Cindy’nin çaresiz ama haklı gerekçeleri arasında bir türlü yönünü bulamayıp, ortak paydada buluşamıyor. Belki de filmin ana gövdesindeki en çekici yön de bu. İkisi arasındaki kişilik ve sınıf farklılığının bazı filmlerdeki çiftler gibi sorun olmayacağı, aşkın, sevginin her şeyi halledebileceği fikrinde anlamsızca ısrar etmeyişi, dramatik ikilemlerin karakterleri yıpratışı da yabancılık yaratmıyor.

Dean’in fedakârlığı üzerine kurulu bu evliliğin aşk ile olan arızalı ilişkisi, Cindy’nin hamileliğinden itibaren seyirciyi tek taraflı bir sorguya itiyor. O tarafın adı da Cindy zaten. Cindy, minnet duygusunun savunmasız bir kararla aşk duygusu ile karıştırılmasına çok keskin bir örnek teşkil ediyor. Onun Dean’i sevmediğini söylemek haksızlık olur. Fakat burada sorun, o sevginin duygusal yönden pek de steril olmayan bir zamanda beliren sağlıksızlığı. Bir mecburiyet olmaksızın aşk evliliği yapmış çiftlerde bile türlü sorunlar yaşanırken, Dean ile Cindy’nin artık rüzgârda yanan bir muma dönmüş ilişkilerinde geçmiş hesapların gizli gizli muhasebesinin tutulması, o geçmişe ait unsurların ortaya çıkmasının yarattığı kıvılcımlarla bu evliliği patlamaya hazır bir bomba haline geliyor. Bu muhasebeyi yapanın da genelde Dean olması, bu evliliğin yalpalamasının tek sorumlusu olarak Cindy’yi görmemizi engelliyor bir nevi.

“Bence erkekler, kadınlardan çok daha romantik. Biz evlendiğimizde, sadece tek bir kadına bağlı oluyoruz. Kayıtsız şartsız. Biriyle tanışıyoruz, "Eğer onunla evlenmezsem, aptalın tekiyim, o harika biri" diyoruz. Ama kadınlar, ihtimaller arasından en iyisini seçiyorlar. Evlenirlerken daima, acaba iyi işi var mı diye bakıyorlar. Hayatları boyunca durmadan beyaz atlı prenslerini arıyorlar sonra da gidip, iyi işi olan biriyle evleniyorlar.”

Dean’in arkadaşlarıyla paylaştığı bu düşüncelere hemen hemen hiçbir erkek yabancı değildir. Bu kritik alıntı Dean’in gerçek aşkı bulmadan ya da bulduğunu sanmadan evvel içinde bulunduğu ruh halini çok iyi yansıtıyor. Hüzünlü finalden sonra bu düşüncelere geri dönüldüğünde Dean’in eteğindeki taşlar yerine oturuyor. Bu sözleri söylemesinden yıllar sonra yaşadıklarıyla tekrar o ruh haline dönüşün hüznü de çok acıdır ki, filmin senaristleri Derek Cianfrance, Cami Delavigne ve Joey Curtis’in belki en önemli başarılarından biri seyirciyi pek çok yönden derinlemesine düşünmeye itebilmeleri. Öyle ki, senaryonun basit örgüsü bile filmin ileri geri kurgulanışı ve karakterlerin yalın ama bir o kadar da gizemli kişilikleri sayesinde çok sağlam bir görüntü çiziyor.

“Annem ve babam gibi olmak istemiyorum. Bir zamanlar mutlaka birbirlerini sevmişlerdir, değil mi? Ben doğmadan önce, her şeyi bir kenara mı bıraktılar yani? Öylece yok olabiliyorlarken hislerine nasıl güvenebilirsin ki?”

Bu düşünceler de Cindy’den alıntı. Onun da aşka, bağlılığa olan temkinli yaklaşımı geleneksel kalıplara bağlı ailesinden edindiği tecrübelerden gelmekte. Asabi bir baba, evliliğine zarar gelmemesi için ona sorgusuz itaat etmek zorunda kalan ev kadını bir anne, Cindy’nin Dean ile tanışmadan önceki hayatında yaptığı seçimlerde yerini buluyor gözükse de, beklenmedik bir hamileliği veya gerçek aşk yanılsamalarını telafi etmek o kadar kolay olmayabilir. Ondan sonra etrafımızda hep biribirini idare etmeye çalışan çiftler görmeye başlıyoruz. Kendini eşlerine karşı bazı yönlerden eksik hisseden erkekler, kendilerini eşlerine karşı fazla idareci bulan ve bu yüzden kendilerine yabancılaşmaya başlayan kadınlar farklı tezahürlerde de olsa hep hayatın içinde yer alıyor. İşte Cindy ve Dean bu sebeple boyut kazanmayı başarabilmiş karakterler olarak algılanabiliyorlar.

Ryan Gosling ve Michelle Williams, formlarının zirvesinde iki oyuncu olarak Dean ve Cindy’yi hayata geçirmede çok ciddi bir doğallık sergiliyorlar. Fakat bunda senaristlerin ve onlardan biri olan yönetmen Derek Cianfrance’ın Dean ile Cindy’yi ve onların sıkıntılarını kağıt üstünde, film şeridinde bile canlı kılan samimiyetleri çok etkili. Geçmiş ve şimdiki zaman arasında fark edilen renk tonlamaları, ışığı ve loşluğu nefis karakter açıları yakalama enstrümanı olarak kullanan doğal özverileriyle, yönetmen Cianfrance ve Ukrayna-Hindistan kökenli görüntü yönetmeni Andrij Parekh (yine benzer özellikler kullanılan Half Nelson da ona ait) adeta oyunculardan rol çalıyorlar. Blue Valentine, süresi boyunca yaşattığı hüzünle nasıl biteceğinin sırlarını vermeyen, bittiğinde daha da üzen, hatta çok iyi bir final yaptığı halde kendini beğendirememe riskine sahip, yine de tüm filmsel özelliklerine rağmen hayatın bir parçası olabilmeyi başarmış güçlü bir bağımsız.

Blitz (2011)

2011-08-09T12:59:00.000+03:00

Yönetmen: Elliott Lester
Oyuncular: Jason Statham, Paddy Considine, Aidan Gillen, Zawe Ashton, David Morrissey, Luke Evans, Mark Rylance
Senaryo: Nathan Parker, Ken Bruen
Müzik: Ilan Eshkeri

Başına buyruk ve sert yöntemlere sahip bir polis olan Tom Brant (Jason Statham), polisleri acımasızca öldüren bir seri katili yakalamak üzere görevlendirilir. Ekibin başında ise karısının ölümüyle bunalıma giren Başkomiser Roberts’ın yerine vekâleten atanan gay komiser Porter Nash (Paddy Considine) bulunmaktadır. Kendine “Blitz” adı veren katil, muhabir Harold Dunphy (David Morrissey) ile temasa geçip işlediği ve işleyeceği cinayetler hakkında tüyolar vermektedir. Öldürülen polisler incelendikçe ortak noktaları ortaya çıkar ve listede Brant’in de olduğu anlaşılır.

Gün geçmiyor ki yeni bir Jason Statham filmi ortaya çıkmasın. Hep aynı tip ve ses tonuyla İngiltere’yi aşıp Hollywood semalarında süzülmeye başlayalı beri her sene 2-3 aksiyon filmiyle gündemden düşmüyor. Kariyerinde ilk iki filmi Lock, Stock and Two Smoking Barrels ve Snatch ile birlikte Mean Machine, The Bank Job gibi çok beğendiğim filmler bulunması, kendisine sıradan bir aksiyon nesnesi gibi yaklaşmamı engelliyor. Hatta Crank ve The Mechanic bile yörüngesine girildiğinde keyif verici özelliklere sahiptir. Haliyle yeni filmi Blitz durmak bilmeyen bir başka Hollywood aksiyonu izlenimi yaratsa da, aslında Statham’ın arada bir memleketine döndüğü daha mütevazi işlerden biri. Yine aksiyonu ve elini korkak alıştırmayan şiddet sahneleri mevcut. Fakat psikolojik gerilim paslaşmalarıyla adım adım yükseltilen tansiyonu ve Statham’ı süper zeki tek tabanca bir aksiyon kahramanı olarak yansıtmama yanlısı tutumu yüzünden Hollywood benzerlerinden daha fazla beğendim.

Aslında filmle ilgili dikkatimi çeken ilk nokta, William Monahan’ın 2010 yapımı London Boulevard filmini uyarladığı yazar olan Ken Bruen’in yeni romanından senaryolaştırılmış oluşuydu. Blitz’in nasıl roman bir malzemesi barındırdığı merak konusu. London Boulevard’da bu potansiyel bir şekilde hissediliyordu. Oysa Blitz, özellikle 70’lerden itibaren pek çok polisiye filmden edinilmiş tecrübelerle kolaylıkla yazılabilecek bir senaryoya sahip. Belki Duncan Jones’un parlak fikri olan Moon’u çok güzel filme aktarmış Nathan Parker’ın Blitz’i elden geçiriş şekliyle, henüz ikinci filminde (ilki pek tutmamış 2006 yapımı Love Is The Drug) başarılı bir yönetmenlik sergilediğini düşündüğüm Elliott Lester’ın kimyalarının tutması söz konusu olabilir. Sürprizsiz akışı, seri katilini gizlemeden ve gizemlendirmeden seyirci sinirleriyle oynayabilmesi, yan karakterlerini iyi kötü benimsetmesi ve baş karakterinin edepsiz duruşuna sahip çıkması gibi yönleriyle bana iyi ellerden çıkmış bazı Güney Kore filmlerini bile kıyısından anımsattı diyebilirim.

Blitz’in yaslardaki boşluklar yüzünden tecelli etmeyen adalet ve bu adaleti yasadışı yollardan sağlama üzerine daha önce defalarca tekrar edilmiş söylemleri var. Suçundan emin olunan, ancak suçüstü yapılamayan veya delil yetersizliğinden serbest bırakılan suçluların cezalarını kendileri kesmek zorunda kalan polisler, uzun süreli gizli görevler sonrası normal hayata uyum sağlayamayan polisler ve bir süre sonra kendini bile korumaktan aciz hale gelen polisler diye sürüp giden bir dizi haklı çıkarmaya sahip. Ama bu haklı çıkarmaları adi suçlular üzerinden yürütmesi, yani insanî yönlerden zaten haklı olunması bu kez de adaletin ulaşamadığı yerde karşı cinayete, dayağa, delil karartmaya zemin yaratıyor. Suçundan emin olunanın cezalandırılması için her yolun mübah olduğu bu adalet zeminine, “kanun, yasa, adalet vs.” diye çırpınan bizler ses çıkarmıyor, hatta memnun bile oluyoruz. Çünkü bizim için aslolan suçlunun gerekirse en ağır biçimde cezalandırılması. Bunun nasıl ve hangi yasalar dahilinde yapıldığının bir önemi kalmıyor. İşte Blitz’in bilerek veya bilmeyerek bu ikilemi film formatında tekrar hatırlatmış olması da bir şeydir.

Son zamanlarda tek başına olmak yerine gizemli yancılarla kötü adam kovalayan (hem de burada son model arabalar yerine koşarak kovalayan) Jason Statham’a The Mechanic’te el veren Ben Foster’dan sonra bu defa İngiliz sinemasının en parlak aktörlerinden Paddy Considine eşlik ediyor. Bireysel adalet sağlamaya çalıştığı için Londra’dan sürülen vekil başkomiser rolüyle filmin dokusuna olumlu katkılar sağlayan, aynı zamanda karakterin eşcinsel kimliğini de son derece ölçülü biçimde yansıtan Considine’i izlemek büyük keyif. Ayrıca İngiliz dizi oyuncusu Zawe Ashton ve psikopat polis katili Barry Weiss’ı canlandıran Aidan Gillen da çok başarılı oyunlar çıkarıyorlar. Böylece sırf Statham’a abanmayan, iyi oyuncuların da destek olduğu, nereye gideceği bilindiği halde sürükleyici bir polisiye ortaya çıkıyor. Blitz genel olarak fazla hasılat getirmeyen, özellikle de Jason Statham hayranlarının çoğu tarafından beğenilmeyen bir film. Bu da tek bir oyuncunun üzerine ölümüne yapıştırılmış aksiyoncu kimliğinin, birçok yönden iyi sayılabilecek bütün bir filmin bile önüne geçebildiğinin göstergelerinden sayılabilir.

Yesterday (2004)

2011-08-07T22:45:00.004+03:00

Yönetmen: Darrell Roodt
Oyuncular: Leleti Khumalo, Kenneth Khambula, Harriet Lenabe, Lihle Mvelase, Camilla Walker
Senaryo: Darrell Roodt
Müzik: Madala Kunene

Kocası, sınır ötesinde, Johannesburg'da çalışan bir maden işçisi olan, kendisi ise Afrika’nın bir Zulu köyünde beş yaşındaki kızı Beauty ile yaşayan, haftanın bir günü evinden kilometrelerce uzaktaki sağlık ocağına kızıyla birlikte yürüyen Yesterday, uzun kuyruğun sonuna yetişmesine rağmen bir türlü muayene olma şansı yakalayamaz. Öksürük nöbetleri ve halsizlikle boğuşan annenin sağlık sorunlarına bir de bayılma eklenir. Köyün diğer kadınlarıyla arası iyidir. Köye yeni gelen sevimli ve insancıl öğretmenle de hemen kaynaşır. Ama bir türlü doktora görünüp hastalığını öğrenemez. Neyse ki birgün öğretmenin tuttuğu taksi ile sağlık ocağına erkenden gidip muayene olan Yesterday testler sonucunda HIV virüsü taşıdığını öğrenir.

Kocasıyla aşk evliliği yapmış, Beauty gibi güzel bir kız çocuk sahibi olmuş, köyünde kızıyla kendi halinde geçinip giden saf, temiz ve fedakâr bir anne Yesterday. Hastalığını öğrendikten sonra bunu Johannesburg'daki kocasına söylemek zorunda kalıyor. Hastalığın bütün belirtilerini gösteren kocası bunu şiddetle inkâr ediyor. Yılmayıp kocası ve kızı için mücadele etmeye karar veriyor. Hastalığı duyulduktan sonra köylülerin tepkilerine rağmen ölmeye yakın kocasını eve alan genç kadın, artık hem hastalığıyla hem de köylülerle yalnız başına mücadele etmek zorunda kalıyor. Güney Afrika’lı sinemacı Darrell Roodt’un yazıp yönettiği, 2005 yılında En İyi Yabancı Film Oscar adayı olmuş Yesterday, öleceğini öğrenen bir annenin kendinden önce kocası ve çocuğu için endişelenmesi sonucu gösterdiği fedakârlıkları konu alan sade ama çok güçlü bir film. Yıllarca hastalıklar ve açlıkla mücadele etmiş, hâlen de etmekte olan büyük Afrika’nın küçücük bir parçasından duygu yüklü bir dram.

Hastalığını bir kenara bırakarak herşeyden önce Beauty’nin okula gitmesi için savaş veren, hasta kocasını kabul etmeyen hastanelere karşı çıplak elleriyle kendi hastanesini inşa eden Yesterday’in hikâyesinin anlatımı, pek çok fedakârlık öyküsünün aşırıya kaçtığı duygu sömürüsü yanlışına düşmemiş. Öyle görülme ihtimalinin bile bir yanılsama olduğunu rahatlıkla söyleyebilirim. Yesterday her ne kadar bir azim ve fedakârlık kesiti de olsa, hissedilir derinliğinde yatan yalnız, çaresiz, naif, güçsüz bir kadının kendini bulma, ümitlerini ve hedeflerini insanca ayakta tutma gayretini anlatıyor. Darrell Roodt, sahip olduğu benzersiz coğrafyanın da avantajını kullanarak, bu yalnızlığı belgesele ve dramaya eşit uzaklıkta bir gerçeklikle yorumluyor. Bu filmden sonra Terry George (Hotel Rwanda) ve Clint Eastwood (Invictus) gibi yönetmenlerle çalışma fırsatı bulmuş Leleti Khumalo’nun etkileyici oyunu, Yesterday’in sahip olduğu her özelliği yansıtma becerisine sahip.

Bir insan isimi olarak Dün’ün temsil ettiklerinden biri de, ölmek üzere olan bir kadının bundan böyle dünde kalacak olmasını bir çırpıda kabullenmeyerek, hayatındaki tek Güzellik olan kızı Beauty’nin Yarın’ı için verdiği müthiş emeğin zıtlığında kendini buluyor. Bir film olarak Yesterday ise, hüzün dolu gerçekliğine bağlı kalan öyküsüyle, görüntü yönetimiyle, müzikleriyle harika bir sinema dili konuşuyor.

Unthinkable (2010)

2011-08-03T23:15:00.001+03:00

Yönetmen: Gregor Jordan
Oyuncular: Samuel L. Jackson, Carrie-Anne Moss, Michael Sheen, Stephen Root, Lora Kojovic, Martin Donovan, Benito Martinez
Senaryo: Peter Woodward
Müzik: Graeme Revell

Eski Amerikalı, Delta Force askeri, patlayıcı uzmanı Steven Arthur Younger (Michael Sheen), Müslüman olduktan sonra sadece adını ve dinini değiştirmeyip, tüm hayatını değiştirerek Amerikan hükümetine ulusal bir tehdit haline geliyor. Üç farklı şehre nükleer bombalar yerleştirdikten sonra kendini yakalatıyor. Görünen bir amacı ve talepleri var ama asıl önemlisi görünmeyen ve işbirliği yaparak kendisini sorgulayan ordu ile hükümet görevlilerinin kendi kendilerine görmesini istediği siyasi ve insanî yüzleşmeler sağlamak. Yerleri bilinmeyen bombalara karşı zamanla yarış başlayınca devreye, yöntemleri farklı olan işkence uzmanı Henry Herald 'H' Humphries (Samuel L. Jackson) ve FBI ajanı Helen Brody (Carrie-Anne Moss) giriyor. Biri ürkütecek, diğeri yatıştıracak, böylece Younger’dan bombaların yerini öğrenebileceklerdir. Ama karşılarında bütün plânlarını yapmış, başına gelecek her şeyi bilen ve onlara hazırlıklı bir adam vardır.

11 Eylül sonrası esen politik rüzgârlardan etkilenen Amerikan filmlerine yeni bir halka olarak eklenen Unthinkable, bana göre bu halkaya dahil edilmiş birçoğundan daha düşündürücü bir yapım. Bu türe ait her film gibi mutlaka taraflı ve mantıksız gelebilecek unsurlara sahip olmasına, her cümlesi birer slogana dönüşmüş içeriğine rağmen, artık bu özelliklerin kanıksanmışlığı içinde çok doğru suçlamalar ve kabullenmişlikler yöneltiyor. Ordu, FBI ve terörist üçgeninin kendi aralarındaki yetki ve öncelik didişmelerine, olaya seyirci kalan bizleri de dahil etmek için bu kez elinde çok güçlü bir kozu mevcut: İşkence! Bu tür hudutlarında birçok filmin unuttuğu veya yeterince yakın giremediği bu suç üzerine çok çarpıcı gelgitler kurmasını biliyor. Yaptığı sağduyu testleri, işkencenin bir insanlık suçu olarak kabul görmüş olması kadar, bunun sorgulanması opsiyonu üzerine de tespitler içeriyor. Savaş suçları ve esirlerin durumu ile ilgili düzenlemeler içeren, birçok defalar kimsenin takmadığı Cenevre Sözleşmesi’ni delik deşik etmekten kaçınmayan Amerika’nın, acil durumlar karşısında farklı kesimlerinden yansıttığı tutumlar üzerine bir kedi fare oyunu da denebilir. Yalnız burada kimin kedi, kimin fare olduğunun ucu da açık bırakılmakta.

Son derece zeki ve hazırlıklı terörist Younger (yeni adıyla Yusuf) aracılığıyla nokta atışlı eleştiri bombardımanına tutulan Amerikan dış politikası, filmde tasvip edilmemeye çalışılıyor. Üstelik Younger’ı işkenceyle sorgulayan, bu sorguya ortam hazırlayan, göz yuman, destekleyen, desteklemeyen tüm birimlerin çaresizce bu savaş politikasının yanlışlığını kabullenmişliği görülüyor. Bu yüzden Younger’ın “herhangi bir Müslüman ülkesindeki başka bir devletin kontrolü altında olan hükümet ve diktatörlere yapılan finansal ve askeri yardımın kesilmesi” ve “tüm Müslüman ülkelerindeki Amerikan güçlerinin geri çekilmesi” gibi ütopik taleplerini bir şaka olarak algılıyorlar/algılıyoruz. Çünkü her kim olursa olsun, bir ABD başkanının çıkıp ulusa asla böyle bir konuşma yapmayacağını biliyorlar/biliyoruz. Filmin bu ümitsizliği yansıtış biçimi, yer yer bu ulusal güvenlik çabalarından da rol çalıyor ki gayet yerinde bir tutum denebilir. Yalnız Younger’ın tuttuğu ayna, filmdeki ve ekran başındaki insanları durup düşünmeye sevkedecek derecede etkili olsa da, işin terörizm boyutu Younger’ı tüm doğrucu ve trajik yanlarına rağmen “kötü” sıfatından kurtaramıyor. Younger’ın 53 kişinin ölümüyle sonuçlanan aperitif eyleminin ardından anlaşılan ciddiyeti onun terörist / idealist duruşu arasındaki ikilemleri insanî çıkmazlarla pekiştiriyor. Kendi öldürdüğü insanlara “şehit” demesi ile, eylem sonrası filmin sağduyu timsâli Brody’nin Younger’a olan tepkisine benzer sebep-sonuçları sürekli yaşattığı için, filmin hangi tarafında duracağımızı şaşırabiliyoruz.

İnsan Hakları denen şeyin hangi insanlar için geçerli olduğu sorusunun, din tabanlı terörizm ile özgürlükler ülkesi Amerika boyutlarında tartışılmaya başlanması, beraberinde yepyeni soruları doğuruyor. Unthinkable bu kronik ikilemleri, politik ve insanî doğrultuda gerçek bir “sıkıntı” olarak yansıtmayı beceriyor. Kontrolsüzce gözünü karartabiliyor. Ancak bu kontrolsüzlük noktasında ne yazık ki kendisinin bir Hollywood filmi olduğunu hatırlamasıyla, başarıyla sarpa sardırdığı işleri, mantıksız aksiyonel hamlelerle bozarak söylemlerinin birçoğuna gölge düşürüyor. 53 sivilin ölümünden sonra bombayı bulamamış Brody’nin her şeye rağmen Younger’a fizikî ve manevî işkence edilmesini insanlığına yediremeyip “bırakın bombalar patlasın, biz insanız” haykırışı kulağa gerçek olamayacak kadar ulvî geliyor. Böyle gelmesinin sebebi de zaten bizzat içinde yeraldığı sistem olunca, haliyle bu “çatlak ses” çok daha insancıl geliyor. Oysa sistemi yürüten bireylerden bu seslerin çıkabildiği genişliği, onları sisteme yakınlaştırma tuzağı da taşıyor.

Aslında bu, 11 Eylül sonrası politik yapımların çaktırmadan da olsa sıkça başvurdukları bir yöntem. Bu yüzden gerçek sistem eleştirileri ile bu tuzakları ayırt etmede zorlanabiliyoruz. Yeri geldiğinde tek bir eri bile geride bırakmama fikrinin savunulması, burada tek bir insan uğruna milyonlarcasının feda edilebilmesi fikri ile çatışıyor ki, ne Amerikan ordu ve istihbarat sisteminin, ne de Hollywood’un bu kadar duyarlı ve tarafsız olabileceğine ihtimal vermiyoruz. İşte ortaya çok başarılı biçimde attığı çift taraflı tartışmaları bir süre sonra kontrolsüzleşen gücüyle oraya buraya savurmaya başlasa da, Unthinkable da gücünü büyük ölçüde bu tip yöntemlerden almakta.

Şimdi burada Unthinkable’a doğrudan bir tuzak demiyorum. Çünkü ne kadar ütopik, sloganvari ve zaten çoğunu bildiğimiz söylemlere sahip olsa da, “günah çıkarma” tuzaklarından uzakta bir tarafsızlık da taşımıyor değil. Özellikle buna bağlı olarak işkence olgusunun içinden çıkılamazlığını, işkencede sınırın nerede bittiğini kendine göre çok akıllıca kurgulamış bir film. Üstelik Brody gibi ahlâkçı bir karakter ile sağladığı dengeyi, yine Brody ile çelişkilere düşürme becerisi de taşıyor. Carrie-Anne Moss, resmiyet ve samimiyet arasında sıkışmış Brody ile genel olarak filmin bu etik belkemiğini doldurabilir nitelikte bir duruş sergiliyor. Hangi farklılığıyla işkence uzmanı olarak ün yaptığı belirsiz Humpries ise, acımasız soğukkanlılığı ile Brody’yi dengeleme işlevine rağmen, kendisine yüklenen dengesiz özellikleriyle tam oturmamış bir karakter profili çiziyor. “İşkenceci aile babası” kontrastından beslenmesi onu ilginçleştiriyor ama Brody’nin hümanist çıkışlarına karşı süngüsünü de kolayca düşürebilmesi, eğer inandırıcı olabiliyorsa Jackson’ın kalıbına uygun oyunu sayesinde mümkün oluyor. Fakat İngiliz oyuncu Michael Sheen’in hafızalardan kolay silinmeyecek oyunu söze gerek bırakmasa da, hem söze döktükleri, hem de sadece belden yukarısıyla filmin en dikkat çekici noktasını oluşturuyor.

Unthinkable daha çok dizi oyuncusu olarak kariyeri bulunan İngiliz aktör Peter Woodward’ın, romantik Closing The Ring filminden sonra ikinci uzun metraj senaryosu. Sözünü etmeye çalıştığım zayıflıklara, hele de finaldeki oldu bittiye karşın izleyeni türlü açılardan vicdan muhasebesine zorlayan, cevabı güç sorular sorduran ve baştan sona diken üstünde tutan bir film tasarlamış. Bir süre sonra gerilimini “bombalar patlayacak mı”dan uzaklaştırıp Younger’ın insanî varoluşuna odaklayabilmiş. Filmin son karesiyle de o ana dek verdiği bir sürü mesajın üzerine sonuçları öngörülemez fantastik bir son nokta koymuş. Lâkin böyle giderse sonuç bu olacak türünden bir öngörü olarak da algılanabilir bu durum. Her şeyin ötesinde, tartışılabilir bir film çekebilmek de önemli. Sözümü, böylesine ciddi bir filmde beni güldürmeyi, güldürürken de düşündürmeyi başarabilmiş, bu sayede mesajlarına mesaj eklemiş bir replikle bitirmek isterim: Younger o ütopik isteklerini saydıktan sonra üst düzey FBI yetkilisi Jack Saunders şöyle diyor: “Adamı isteklerini yerine getiriyoruz gibilerinden ikna etsek?"

Bully (2001)

2011-08-02T17:21:00.001+03:00

Yönetmen: Larry Clark
Oyuncular: Brad Renfro, Nick Stahl, Bijou Phillips, Michael Pitt, Rachel Miner, Kelli Garner, Leo Fitzpatrick, Daniel Franzese, Nathalie Paulding, Jessica Sutta
Senaryo: David McKenna, Roger Pullis, Jim Schutze

Lise öğrencisi Marty, zengin ve şımarık arkadaşı Bobby’nin aşağılamalarına, hatta şiddetine maruz kalan içine kapalı bir genç. Marty ve Bobby, uyuşturucu, gece hayatı ve günlük cinsel ilişkilerle Florida’nın bu küçük kasabasında günlerini gün ederken tanıştıkları bir grup genç ve onların tanıdığı başkalarıyla sekiz kişilik bir çeteye dönüşüyorlar. Bir süre sonra Bobby’nin tavırlarından rahatsız olan grup, ailesine kuzu, arkadaşlarına uzlaşmasız bir serseri gibi davranan Bobby’yi öldürmeye karar veriyorlar. Gerçek olaylara dayalı Jim Schutze kitabı Bully: A True Story of High School Revenge’ten David McKenna (ki kendisi American History X’in de senaristi) ve Roger Pullis’in senaryosunu yazdığı Larry Clark filmi Bully, gençlerin bu birleşme, plânlama, harekete geçme ve sonrası üzerine çoğunlukla karakterlerin ruh hallerini de yansıtan bir üslupla bezgin, puslu, gerilimli, yani kısacası kafası dumanlı bir anlatıma sahip.

Fakat bu tâbirleri olumsuz almamak gerek. Her ne kadar gerçeklere dayalı olsa da, gerçekliği kamuoyunda da tartışılmış bir lise suç filmi olarak Bully, şiddet ve seks öğelerini kendi liginin üzerinde sayılabilecek bir sertlikle işlediği kadar, uyuşturucu triplerinin dengesizleştirdiği ve hissizleştirdiği ergen tepkilerini/tepkisizliklerini serbest bir stille ele almış. Yiyip içip durmadan birbirleriyle yatan, aylak aylak gezinen bu gençlerin kaybolmuşlukları veya bir yere varmayan diyalogları da bu ruh halinin çıkışsızlığını anlamlandırıyor. Başlangıçta sıklıkla geyiğe vuran, absürtleşen bu yapısı, kendi aralarında dengesiz tek suçluk bir çete haline gelmeleriyle yerini panik atmosferine bırakıyor. Bu noktadan sonra kimsenin polis sorgusunda suç ortaklarına güvenememesinin getirdiği çözülmenin biraz da “film gibi” yorumlara ve abartılara kaçması, filmin seyirci gözünde kazandığı olası kredileri har vurup harman savurmuyor.

Brad Renfro, Nick Stahl, Bijou Phillips, Michael Pitt, Kelli Garner gibi 80’li yıllarda doğmuş, yaşları birbirine yakın oyuncuların yeteneklerini sergileme fırsatı da buldukları senaryosu, finalde gençlerin başına gelenleri okuduğumuz yazılardan sonra “bu olay size ders olsun” tavrıyla sanki bir miktar taraf değiştiriyor gibi de sanki. Kids, Bully ve Ken Park gibi ergenlik odaklı filmlerin aykırı yönetmeni olarak ün yapmış Larry Clark, gençlerin uyuşturucu, seks, aşk, kavga, hatta cinayet keşiflerinden derlenmiş senaryo parçacıklarında kendi tecrübelerini saklayan otobiyografik anlatım şeklini Bully ile bir üst kademeye taşıyabiliyor. Gençlerin suça eğilimleri ve motive oluşlarıyla, bunun sonuçları üzerine Larry Clark’tan kafası iyi bir bağımsız.

I've Loved You So Long (2008)

2011-07-31T14:36:00.000+03:00

Yönetmen: Philippe Claudel
Oyuncular: Kristin Scott Thomas, Elsa Zylberstein, Serge Hazanavicius, Laurent Grévill, Frédéric Pierrot, Jean-Claude Arnaud, Mouss, Souad Mouchrik
Senaryo: Philippe Claudel
Müzik: Jean-Louis Aubert

Aslen Lyon Üniversitesi’nde edebiyat profesörü olan Philippe Claudel’in yönettiği ilk film olma özelliği taşıyan I've Loved You So Long, 15 yıl hapis yattıktan sonra yıllardır görmediği kızkardeşi Léa ve ailesinin yanına yerleşen Juliette’in dramını sessiz, sakin ama dramatik sınırlar dahilinde alttan alta gerilim yaratan biçimde yansıtan bir yapım. Bir edebiyatçının bir sinemacıya dönüşümü esnasında uğrayabileceği durakları ve referansları gösterme açısından olumlu özelliklere sahip film, genel olarak Philippe Claudel’in bu alana hiç de yabancı kalmadığını gösteriyor. Abartısız mekân ve plânlar, yine abartısız ve etkili oyunculuklarla bir araya gelince, olası eksiklikler ya da yokluklar göze batmıyor. Sözkonusu bir Fransız filmi olunca eksiklik ya da yokluktan kastın ne olduğu normalden biraz daha fazla tartışılır. Görecenin Fransızı, İngilizi, Amerikalısı olmadığından, türlü Fransız klişelerinin böylesi ciddi bir dramaya yediriliş biçimleri Claudel’in yönetmenlik yeteneğini sorgulatmıyor. Hatta çoğu kez hiç fark edilmiyor bile.

Tüm bu pozitif özelliklerine karşın filmin bende bıraktığı birtakım eksiklikleri anlamaya çalıştığımda ilk düşündüğüm, senaryonun bazı duygulara tam mânasıyla yetişemediği oldu. 15 yıl aradan sonra normal hayata dönüp, kendi iç sıkıntıları haricinde normal biçimde o hayata uyum sağlayan Juliette’in yüz ve mimiklerindeki hüznün vücut dilindeki minimallikle sağladığı denge hayranlık verici de olsa, bunu sadece Kristin Scott Thomas’ın son derece etkileyici doğallığına borçlu olması, yani senaryonun sadece teoride kalıp topu tamamen oyuncuya bırakması burada bir boşluk yaratmış. Gerçi bu sık başvurulan yöntemlerden biri sayılabilir. Oysa senaryonun biraz daha top peşinde koşması gerekirdi. Elinde hazırda Kristin Scott Thomas ve Elsa Zylberstein gibi iki çok iyi başrol varken, sözünü ettiğim ama henüz tam adını koyamadığım o boşluk dolabilirdi.

Claudel, başkarakteri Juliette’in hapis yatmasına neden olan gizemli geçmişine ait bilgileri azar azar vererek filmine olan ilgiyi canlı tutmaya çalışıyor. Filmin genel havası trajik bir olay sonucu bunların meydana geldiğini, ama Juliette’in her ne olursa olsun geçerli bir nedeni olduğu düşüncesini de seyirciye solutuyor. Fedakâr kızkardeş Léa, Juliette’e temkinli yaklaşan Luc, sağlık sorunu yüzünden konuşamayan, bütün gün kitap okuyan evin tonton dedesi Paul, evlat edinilen iki küçük Vietnam’lı kız, her ikisi de Juliette’e ilgi duyan Michel ve şartlı tahliye memuru Fauré (onun dramı da ayrıca çok etkileyici) ve ufak tefek başkalarından oluşan karakter yoğunluğu, ana hikâyenin ve Juliette’in yörüngesinde kendi ayakları üzerinde durabiliyorlar. Claudel’in onları basitçe boyutlandırabilme becerisi Juliette kadar bizi de rahatlatıcı etkiye sahip. Zira sonlara doğru Juliette’in geçmişindeki trajediyle güçlü biçimde yüzleşeceği beklentisinin yarattığı gerilim atmosferinde böyle bir rahatlığa ihtiyaç doğuyor.

O yüzleşme gerçekleştiğinde ise bir miktar hayalkırıklığı yaşanabiliyor. Juliette’in itiraflarının kasten finale saklanmışlığı yerine ya filmin muhtelif yerlerine gizemli flashbackler serpiştirilmesi ya da direk finale iyi tasarlanmış bir flashback konması bu trajediyi daha etkili kılabilirdi belki. Bu haliyle de o yürek yakan trajediyi kafalarda canlandırabiliyor ama bunu bence tamamen Kristin Scott Thomas’ın üstün oyunu sayesinde yapıyor. Üstelik işlediği suç hakkında yıllarca sessiz kalmasının mantıklı açıklamasının, o suçu işlemek zorunda kalma halinin kendisi olduğu fikri de pek sağlıklı görünmüyor bu sayede. Yine de oyuncuların başarısı farklı bakış açılarını besleyebilecek türden olunca, Juliette ve Léa’nın çocukluklarına ait anıların anlatıldığı bölümler örneğinde olduğu gibi bu tip eksik görünen parçalar yerini buluyor. Bu yüzden Kristin Scott Thomas ve Elsa Zylberstein’ın çok doğru seçimler olduğu, özellikle karşılıklı sahnelerinde çok doğal bir ahenk yakaladıkları hissediliyor. Böylece (iki oyuncunun performansları hariç) iddiasız ama olgun bir dram izlemek isteyenleri genel olarak memnun edecek bir “ilk film” ortaya çıkıyor.

Centurion (2010)

2011-07-26T00:03:00.002+03:00

Yönetmen: Neil Marshall
Oyuncular: Michael Fassbender, Olga Kurylenko, David Morrissey, Dominic West, Liam Cunningham, Ulrich Thomsen, JJ Feild, Imogen Poots, Riz Ahmed, Lee Ross, Axelle Carolyn, Dave Legeno
Senaryo: Neil Marshall
Müzik: Ilan Eshkeri

M. S. 117. Roma İmparatorluğu Mısır'dan İspanya'ya kadar, Doğu'da da Karadeniz'e kadar genişlemiştir. Fakat Kuzey Britanya'da fetihler gerilla taktikleriyle yenilmez bir düşman haline gelen Pict'ler tarafından durdurulmuştur. Bir sınır karakolunda görevli Quintus Dias (Michael Fassbender), Pict saldırısı sonucu hayatta kalan tek Roma’lı savaşçı olarak esir düşer. Daha sonra kaçmayı başarıp General Virilus’un ünlü 9. lejyonuna katılan Quintus Dias, vahşi Pict ırkını yok etmek için yola koyulan lejyonun pusuya düşürülmesiyle sağ kalan bir grup askerle önce Virilus’u kurtarmak için geri döner. Ama henüz küçükken ailesi Roma askerlerince katledilen, aynı zamanda usta bir iz sürücü olan Etain’in (Olga Kurylenko) liderlik ettiği bir grup Pict savaşçısından kaçarak hayatta kalmak, Dias ve adamları için öncelikli hale gelir.

İngiliz senarist/yönetmen Neil Marshall’ın dört filmlik artık iyice oturmuş, fakat oturduğu yerden bir türlü kalkamayan bir aksiyon şablonu var. Tuhaf ve vahşi yaratıkların (Dog Soldiers, The Descent), karantina altında yeni bir uygarlık oluşturmuş öfkeli bir ırkın (Doomsday), acımasız ve kurnaz bir başka savaşçı ırk olan Pict’lerin (Centurion) tehditi altında yaşam mücadelesi veren bir grup “iyi” adamın kanla yoğrulmuş maceralarını izliyoruz kendisinden. Bu bir grup iyi adamdan oluşan ekiplerde öne çıkan Cooper (Dog Soldiers), Sarah (The Descent), Eden Sinclair (Doomsday) ve Quintus Dias (Centurion) ise, kötülüğe karşı savaşta tek başına ayakta kalan Marshall kahramanları. Hani bir sonraki Neil Marshall filminin sadece konusunu okuyarak nasıl gidip nereye varacağını tahmin etmek hiç zor değil artık. Aslında Dog Soldiers, hele de The Descent, çok güçlü bir gerilim sinemacısının ayak seslerini güçlü biçimde duyurmaya başlamıştı. Fakat önce büyük hayalkırıklığı yaşatan Doomsday, şimdi de bu hayalkırıklığının da etkisiyle beklentileri düşüren Centurion, yönetmenin kendi kalıpları içine hapsolmuşluğunun son halkasını oluşturuyor.

Neil Marshall iyi bir yönetmen, buna şüphe yok. Ama iyi bir senarist olabilmesi için öncelikle bu şablondan sıyrılıp gerekirse farklı türlere doğru yolculuklar yapması gerekiyor bana kalırsa. Bunu tercih etmiyor olabilir. Zaten farklı türlere yolculuktan anladığı da, kendi şablonu içine oradan buradan katmaya çalıştığı alıntı sahnelerden ibaret. 1979’da Alien ile çağ atlayan “bir ekipten ayakta kalan tek kişi” formülü üzerine The Descent gibi çok güçlü bir tuğla koymasının ardından ısrarla (ama bu kez bilinçsizce) yenilerini eklemeye çalışmasının gereksizliği artık daha fazla göze batıyor. Marshall her zaman olduğu gibi sürükleyici bir av-avcı kovalamacasıyla aksiyon ve gerilim dengesini elinde tutmasını biliyor. Açılıştaki karakol baskını, ormanda kurulan Pict pususu ve finaldeki hesaplaşma bölümlerinde aksiyon dümenini çok iyi idare ediyor. Ne var ki, The Descent’ten farklı olarak kimin, ne şekilde hayatta kalacağını bilmek insanın canını sıkıyor. Senaryonun boyunu aşan kısmında ise ucu günümüze kadar uzanan birtakım milliyetçi okumalar, soylu köklerine, şöhretlerine ve güçlerine rağmen katliam, baskı, haksızlık ve tecavüzle beslenen Roma’lı askerler ve gerilla taktikleriyle terör estiren Pict’ler aracılığıyla kendini belli ediyor.

Alman-İrlanda karışımı bir aileden gelme Michael Fassbender’ın ünü haklı olarak artık Avrupa’yı da aşmış durumda. İyi bir oyuncuyu böyle vasat yapımlarda görmek hoş olmuyor. Üstelik filmde David Morrissey, Liam Cunningham, Dominic West gibi İngiliz sinemasının usta oyuncuları da yer almakta. Ziyan edilmiş bir Ulrich Thomsen’e hiç girmiyorum. Hepsi muhtemelen Neil Marshall isminin sağlayacağı krediye bir şekilde güvenmişlerdir. Olga Kurylenko’nun hiç konuşmaması da olumlu bir hareket olmuş. Casting sorumlusu Debbie McWilliams (ki kendisi Quantum Of Solace ve Hitman’in de sorumlusuymuş), Kurylenko’yu başarılı bir tehdit unsuru, fakat bir parça zorlama aksiyon kadını haline getiren Marshall’ın üstün kredilerine göz yummuş olmalı. Yine de Kurylenko ümitsiz bir vaka değil, işlendikçe daha da parlayacaktır. Michael Fassbender’ın ise kariyer plânları arasına -yönetmenlerin isimlerine aldanmaksızın- böyle filmleri artık almaması gerekiyor. Gerçi aldığı zaman da elinden gelenin en iyisini yapma çabası hissediliyor. Keşke bu çaba, özellikle senaryo yazım aşamasında Neil Marshall’da da hissedilse!

Shut Up & Sing (2006)

2011-07-16T23:14:00.000+03:00

Yönetmen: Barbara Kopple, Cecilia Peck

Müzik: Paul Reeves, Dixie Chicks

Harlan County U.S.A. (1977) ve American Dream (1990) adlı iki belgeselle Oscar kazanmış Barbara Kopple’ın Cecilia Peck ile birlikte yönettiği Shut Up & Sing, Apsen, Chicago, Woodstock, San Diego, Boston ve daha birçok festivalde ödül kazanmış, birçoğuna da aday olmuş etkileyici bir belgesel. Natalie Maines, Emily Robison ve Martie Maguire’dan kurulu 20 küsür yıllık geçmişe, 6 albüme sahip country grubu Dixie Chicks’in tüm zamanların en çok satan kadın grubu ünvanını kazandığı üç parlak yılın ardından olaylı geri dönüşlerini konu alan belgesel, politika, aile, müzik ve ifade özgürlüğü üzerine çok anlamları olan bir yapım. 2003 yılına dek herhangi bir politik duruşla veya müzik dışında başka bir alanda sivrilmeyen Dixie Chicks’in kariyeri, o yıl çıktıkları tur kapsamında Londra’da verdikleri bir konserden sonra büyük değişimlere uğruyor. İşte film, bu sıkıntılı süreci her yönüyle ifşa eden, haklı olarak taraflı, ama bu taraflı tutumunu makul ve mantıklı sebeplere dayandıracak kadar da dramatik anlamda donanımlı.

2003 yılında Londra’nın Shepherd’s Bush Empire konser salonundaki olayın öncesinde Amerika’nın en sevilen ve en çok satan country müzisyenlerinden olan, Superbowl’da Amerikan Milli Marşı’nı okumaya lâyık görülen, Lipton firmasının sponsor desteğini kazanan Dixie Chicks, tam da Amerikan ordusunun kitle imha silahlarına sahip oldukları gerekçesiyle Irak’ı işgal ettiği döneme denk gelen bu konserin ardından büyük bir sarsıntı geçiriyor. Gruba 1995’te katılan gitar ve vokaldeki Natalie Maines, şarkı arasında “ABD başkanının Teksaslı olmasından utanıyoruz” çıkışıyla belki de Dixie Chicks’in hiç ummadığı tepkilerle karşılaşacağı toplumsal bir bombanın fitilini ateşliyor. Önce İngiliz medyasında, ardından Amerikan kamuoyunda büyük etki yaratan bu cümle, savaşın yarattığı hassasiyetlerle muhalif seslere kulakları tıkalı Amerikan halkından tepki görüyor. Zaten muhafazakâr bir yapılanma içindeki country müziğin Natalie Maines önderliğinde bu tip bir sivriliği kaldırmayacağı gerçeği grubun önünü tıkamaya başlıyor. Lipton ile yapılan sponsorluk anlaşmasının tehlikeye girmesi, albüm satışlarının düşüşü, bağnaz country radyoların Dixie Chicks şarkılarını boykot etmeleri, medyanın bunlara çanak tutan tutumu ve güçlü Free Republic oluşumunun karalama kampanyası birbirini izliyor.

En önemlisi de, uydurma gerekçelerle Irak’a girme kararı alan Bush hükümetinin Amerikan halkını savaş kandırmacasıyla beslemesinin medyayı ve bunun kaçınılmaz sonucu olarak Dixie Chicks hayranı olan olmayan herkesi etkilemesi ki, grup bir anda toplumun değişik kesimlerinden yükselen milliyetçi hezeyanların tükürük hokkası haline geliyor. Hainler, Saddam’ın Melekleri, Çenesi Düşükler, Dixie Sürtükleri gibi yakıştırmalara maruz kalan grup üyelerinden Emily ve Martie önceleri “acaba bu utanıyoruz tâbirinde çoğul olmasak nasıl olurdu” çelişkisi yaşıyorlar. Ama gruba olan sevgi ve inançları sayesinde arkadaşlarını ve onun fikirlerini de sahipleniyorlar. Olay cümlenin sahibi Natalie ise Bush ile aynı eyaletten olmasına utandığı fikrini dillendirdiği için üzgün olduğunu, ancak düşüncelerini dillendirdiği için üzgün olmadığını söyleyerek sonuna kadar bu tavrına sahip çıkıyor. Öyle ki, gerekirse sponsorların, radyoların, muhafazakâr dinleyicilerin bile geri adım attıramadığı dik bir duruş sergiliyor. Üzerlerine yapışan imajı silmek ve eski günlerindeki gibi çok albüm satabilmek için kimsenin gönlünü almak, kimseden özür dilemek, kimseye yalakalık yapmak gibi bir niyeti yok.

Öte yandan, böylesi bir çatlak ses (!), grubun medyada görünürlüğünü ve Amerika’nın etkili muhalif kanadındaki sempatisini arttırıyor. Bush yanlısı pek çok country müzisyeninden biri olan Toby Keith, albüm kapağında Natalie ile Saddam Hüseyin’in sarmaş dolaş olduğu “Dixie Duo” sataşmasıyla medyatik bir polemik yaratınca, belki de hiç istemediği biçimde Dixie Chicks’in PR’ına katkıda bulunuyor. Tabiî o da Natalie’den ağzının payını alıyor. 2003 ve sonrasında yaşanılanların ardından, aylar yıllar geçtikçe Irak’ta kimyasal, biyolojik, nükleer hiçbir silah bulunmadığının anlaşılması, üstelik hiç uğruna binlerce askerin ölmesi ve sakat kalmasıyla değişen dengeler Dixie Chicks’in utancını kamuoyu gözünde haklı çıkarmaya başlıyor. Temmuz 2006’da tekrar Londra’ya, Shepherd’s Bush Empire’a konser vermek için gittiklerinde (Natalie’nin deyimiyle “suç mahalline” geri döndüklerinde) onları bekleyen kalabalık artık her şeyin farkında ve gözü açılmış biçimde onları bağrına basıyor. Ve Natalie, üç yıl önce orada söylediklerini aynen tekrar edince bu defa çok daha anlamlı ve görkemli bir tepki alıyor haklı olarak.

Barbara Kopple ve Cecilia Peck, Shut Up & Sing’de tüm bu süreç içine grup üyelerinin aile yaşantılarını, kişisel hislerini, müziğe bakışlarını, Taking The Long Way albümünün yapım aşamalarını da çok tertipli şekilde serpiştirerek renklendiriyor. Yaşanılan üç yıllık sıkıntının toplumun değişik kesimlerine yansımalarından çok basit ve anlamlı çıkarımlar yapılabilmesini mümkün kılan sade bir anlatımı benimsiyorlar. “İfade özgürlüğü iyidir, güzeldir de, bunu toplum önünde yapmayın” veya “müziğinizi yapın, çalın, söyleyin ama çenenizi tutun” gibi abuk sabuk tavsiyelerde bulunan muhafazakâr Amerikan halkının cehaletini ve medyanın güçlünün yanında yerini almış kaypaklığını tüm çıplaklığıyla gözler önüne seren belgesel, aslında değişen dengelere göre hareket eden bu tutarsızlığın salt Amerikan toplumuna mal edilmeyeceğini de gösteriyor. Zamanında ucuz şarkıcıların, insanlıktan payını almamış medya kodamanlarının ve onların zavallı esir yazarlarının gazıyla toplum içinde aşağılanan bazı muhalif müzisyenlerin değerinin geç anlaşılması durumuna hiç de yabancı sayılmayız.

Eğlence sektöründe olanların politik görüşlerini dile getirmelerinin aksi sonuçlarına ve “iş”lerine yapacağı negatif etkiye dikkat çeken senatörler, iktidar şakşakçılığı yapacak, yükselen en ufak bir muhalif sesle bile dalgasını geçecek Toby Keith gibi yobazlar ya da en ufak bir politik görüşe bile sahip ol(a)mayan, rüzgâr nereden eserse oraya dönen boş eğlencelikler her toplumda, her zaman olacaktır. Dixie Chicks, dünyadaki bu ikiyüzlülüğü ve kralcılığı herkese gösteren örneklerden sadece biri. Shut Up & Sing ise, sanatçının gerek sanatı, gerekse sanatı dışında kalan sözleriyle ifade özgürlüğünü dile getirme yönünde karşılaşacağı engelleri çarpıcı biçimde tekrar göstermesiyle çok önemli bir belgesel.

The Way Back (2010)

2011-07-14T23:17:00.004+03:00

Yönetmen: Peter Weir

Oyuncular: Jim Sturgess, Ed Harris, Colin Farrell, Saoirse Ronan, Dragos Bucur, Alexandru Potocean, Sebastian Urzendowsky, Mark Strong, Gustaf Skarsgård, Igor Gnezdilov

Senaryo: Keith R. Clarke, Peter Weir, Slavomir Rawicz

Müzik: Burkhard von Dallwitz

Yönettiği Gallipoli, Dead Poets Society, Green Card, The Truman Show gibi çok önemli filmlerin ardından en son yedi yıl önce çektiği ve hak ettiği ilgiyi görmediğini düşündüğüm Master and Commander: The Far Side of the World’den sonra Avustralyalı sinemacı Peter Weir’ın son filmi The Way Back, 1940 yılında Sovyet Rusya’ya bağlı Sibirya çalışma kampından özgürlükleri için kaçtıktan sonra 6000 km yürüyerek Gobi Çölü'nü aşıp Hindistan’a ulaşan bir grup esirin yaşadıklarını anlatıyor. Özgürlüğe doğru giden yolda önlerinde çetin doğa şartlarından oluşan engeller bulunan kaçakların varoluş mücadelelerine seyircisini yakınlaştırmaya çabalayan (ya da bu yolda kendini fazla kasmayan) epik görünümlü sade bir yapım. Tabiî bu benim kendi görüşüm. Zira 133 dakikalık süresi, National Geographic’in kanatları altında görüntü yönetmeni Russell Boyd’un filme kattığı görsel estetik, özellikle yardımcı oyuncu ödülleri kategorisine aday uygunluğu taşıyan performansların dikkat çektiği cast yapısı, filmin dış görünümünü güçlendiriyor.

Bunun yanında, insanoğlunun tabiatla ve kritik durumlarda karar alma, bunu hayata geçirme, birey yerine ekip olma yönlerinden birbirleriyle mücadelesi de birtakım evrensel mesajlarla birlikte filmin iç görünümünde yer buluyor. Uzun bir zaman diliminde, güç iklim koşullarında yalnızca yürüyerek yapılan bu özgürlük yolculuğunu bana göre belli bir sadelik çerçevesinde yansıtan Peter Weir’ın bu tutumu bir başarı mıdır, yoksa eksiklik midir tartışılır. Aslında buradaki “sadelik”, bir açıdan filmin beklentilerin altında kalması olarak da yorumlanabilir. 1940’larda Sovyet Rusya'da bulunan Polonyalı Sławomir Rawicz'in gerçek olaylara dayalı olduğu iddia edilen The Long Walk: The True Story Of A Trek To Freedom adlı çok satan romanının gerçeklerle olan bağlantısı gizemini korurken, Weir’ın olaylarla ilgili bir BBC belgeselinden etkilenmiş olması da böyle bir senaryo gerektirmiş olabilir.

The Way Back, eldeki tüm malzemelerin doğru kullanılmaya çalışılmasına rağmen, aslında devasa bir açıkhava hapisanesi olan Sibirya’dan kaçan mahkumların kendi aralarında pişip bize yansıması gereken pek çok duygunun aktarılamaması sıkıntısı taşıyan bir film. Örneğin Polonyalı mahkum Janusz’un Sibirya’ya gelir gelmez kaçış plânının lideri konumuna yerleştirilmesinin temelleri yetirince sağlam değil bana kalırsa. Bazılarının bir anda bu yeni mahkuma ısınıp ona güvenmelerinin ardında, esaret duygusunun en ufak bir umuda bile dört elle sarılabileceği fikrini kendi kendimizi zorlayarak edinmemiz gerekebilir. Benzer şekilde Colin Farrell’in canlandırdığı, (her ne kadar Sibirya’da çok büyük önem taşısa da) bir kazak uğruna gözünü kırpmadan herkesin önünde birini öldürecek kadar bencil Valka’nın, diğer mahkumlara olan kumar borcu bahanesiyle bu kaçış ekibinin disiplinli çevre düzenine hemen ayak uydurabilmesi fikrini de öyle. Ed Harris’in oynadığı Amerikalı Mr. Smith’in dramatik hikâyesi de sadece anlatıcıların ağzında hayat bulduğu için yeterince etkili olamıyor.

Filmin başında Janusz’un hapse düştüğü sahneye benzer dramatik ön bilgilendirmeler veya başka flashbackler diğerleri için de tasarlanmış olsaydı, karakterlere olan yakınlığımız çok daha artabilirdi. Irena rolündeki Saoirse Ronan filme dahil olmasa, belki onları da öğrenemeyecektik. Bu yönden Irena, ekipteki kaçakların aralarındaki farkındalık akışını sağlaması yönünden hem filmi bir parça dinamik kılan, hem de karakter işlenişindeki zayıflıkları kamufle etmeye yarayan bir can simidi olarak sivriliyor. Ancak onun yapabileceği de bir yere kadar. Üstelik onun hikâyesi de diğerleri gibi lafta ve havada kalıyor. Filmin Sibirya soğuğu ile Gobi sıcağının zorlayıcı şartlarını hissettirme başarısı ne yazık ki en önemli unsur olan kaçakların birer karakter oluş kodlarında aynı ölçüde sezilemiyor. Oysa bu olağanüstü doğa şartlarında sıra dışı bir kurtuluş başarısı göstermiş kahramanların daha derinine inilmesi gerekirdi. Bu da yedi yıl aradan sonra The Way Back ile Peter Weir’ın dönüş yolunu tam olarak bulamadığını gösteriyor.

Lone Star (1996)

2011-07-11T10:41:00.000+03:00

Yönetmen: John Sayles

Oyuncular: Chris Cooper, Elizabeth Peña, Kris Kristofferson, Matthew McConaughey, Ron Canada, Joe Morton, Miriam Colon, Clifton James, Gabriel Casseus

Senaryo: John Sayles

Müzik: Mason Daring

Beyaz, siyah, Latin ve Kızılderili ırklarının iç içe yaşadığı Teksas’ın sınır kasabalarından biri olan Rio’da bir çölde uzun yıllar öncesine ait bir iskelet ile yanında bir şerif rozeti bulunur. Ceset, zamanında kasabayı haraca bağlamış, etrafına korku salmış, cinayetler işlemiş olan şerif Charlie Wade’e (Kris Kristofferson) aittir. Wade ile aralarında husumet olan yardımcısı Buddy Deeds (Matthew McConaughey), Rio’nun şimdiki şerifi Sam Deeds’in (Chris Cooper) babasıdır ve tam bir dürüstlük timsali olarak efsane olmuştur. Yıllar sonra bulunan Wade’in iskeleti ile eski defterleri karıştırmak durumunda kalan Sam'in, gençliğinde sevdiği latin kız Pilar ile ilişkisine karşı çıkan efsane babasına karşı içinde sakladığı öfke hala sıcaktır. Bu nedenle Wade’i babasının öldürdüğünü, tüm kasabanın efsane şerifi Buddy Deeds’in bir katil olduğunu düşünmektedir. Ayrı düştüğü Pilar ile yıllar sonra tekrar karşılaşan Sam, geçmişin sırlarına doğru bir yolculuğa çıkacaktır. Tabi bu ana hikaye, farklı karakterler ve onların farklı hikayeleri sayesinde katmanlı biçimde serpilip, baba-oğul, ırkçılık, adalet duygusu, aşk gibi kritik noktalara dokunarak yolunu buluyor. Aralarda çok yerinde tarihi bilgiler de aktarıyor. Fakat ne bunları düşüncesizce sömürüyor, ne de didaktik olmaya soyunuyor. Sır dolu, akıcı bir macerası var ve bunu dizginlemiş biçimde insan ruhuna odaklanarak ilerliyor. Geçmiş ile kopmayan bir paralellik içerisinde, geçmiş ve filmin kendi zamanını çok estetik şekilde sunan bir kurgu anlayışıyla hareket ediyor.

Normalde böyle hikayeler bir anlatıcıya ihtiyaç duyar. Ama filmi yazan ve yöneten John Sayles öyle bir senaryo yazmış ki, filmin anlatıcısı gerçek sahipleri, yani filmin karakterleri oluyor. Haliyle tüm oyuncular üzerlerine düşeni hakkıyla yerine getirmekteler. Ama özellikle Otis Payne rolündeki Ron Canada’dan ve onun sahnelerinden çok etkilendiğimi belirtmeliyim. Otis Payne, hayatın ite kaka olgunlaştırdığı, saatlerce karşılıklı konuşulsa bıkılmayacak, hayata dair tavsiyeler alınacak bir bilge adeta. 1997’de aday olduğu En İyi Orijinal Senaryo ödülünü Fargo’ya kaptıran Lone Star, Coen senaryolarına göre fazla konuşkan olsa da, yer yer onları andıran sağlam kelime oyunlarına da sahip. Amaç bu iki nefis senaryoyu karşılaştırmak değil tabi. Her biri kendi yolunu çizmiş ve ona sonuna kadar en iyi şekilde sahip çıkmış, küçük kasaba hissiyatlarını, şerif romantizmini/idealizmini çok iyi anlamış (tabi küçük bir rolle Frances McDormand’ı da bir nebze paylaşmış) iki kardeş film. Zaten büyük şeylerden bahsetmek için bu küçük kasabalardan iyisi yoktur.

Six-String Samurai (1998)

2011-07-03T22:59:00.000+03:00

Yönetmen: Lance Mungia

Oyuncular: Jeffrey Falcon, Justin McGuire, Kim De Angelo, Stephane Gauger, Clifford Hugo

Senaryo: Jeffrey Falcon, Lance Mungia

Müzik: The Red Elvises, Brian Tyler

Six-String Samurai, genel olarak kült tuhaflık komedisi şeklinde anılıyor. Kahkahalar attırmasa da tebessüm ettirebilen film, günümüz post küresel ısınma senaryolarının yarattığı etkiye benzer çocuksu hüznü, ergensi hamleleri, yetişkin anlayışıyla bir kenara atılmış B sınıfı “kötü” bir film. Buna rağmen hakaretamiz ifadeleri hak etmeyecek ölçüde “iyi”likleri de barındıran post-apokaliptik bir yol filmi. Fakat ne Waterworld gibi sırılsıklam bir Mad Max taklidi, ne de Postman gibi milliyetçilik tozuna bulanmış bir ucuzluk. Ne kadar kötü de olsa, Kevin Costner’ın bu iki kötüsünü toplasak bir Six-String Samurai etmez kanımca. Yönetmen Lance Mungia, tüm iyi niyetiyle sevimli bir frekans tutturmuş, sinemasal açıdan kimi yerlerde boyundan büyük görsel ışıltılar yakalamaya çalışmış. Güzel resimler çekmeyi başarmış.

Başroldeki Buddy (Jeffrey Falcon), Buddy Holly ile olan fiziksel benzerliğini, Elvis’in tahtına oynayarak rock’n roll alternatifliğiyle de tescilliyor. Kendisi Rusların kazandığı nükleer savaş sonrası Amerika’nın ayakta kalan tek parçası Las Vegas’a doğru yeni kral olmak için yola çıkıyor. Elvis ölmüş, Vegas kralsız kalmış. Radyoda sürekli kral olmak isteyenlere duyurular yapılıyor. Adı Lost Vegas olarak değişen Vegas yolunda Buddy, kendilerine Pinballs diyen üç keltoş bowling oyuncusuyla, yamyamlaşmaya başlamış ideal bir post-apokaliptik aileyle, yıllardır kurşunsuz kalmış Rus askerleriyle, astronota benzeyen değirmen insanlarıyla, yer altı yaratıklarıyla ve en önemlisi elinde rock gitarı, yanında yarım akıllı üç okçusuyla gezen “Ölüm” ile mücadele etmek zorunda kalıyor. Bu yolculukta kendisine, annesi Ölüm ve adamları tarafından katledilen “Çocuk” eşlik ediyor. İkisi arasındaki kavgalı ilişkinin zamanla samimiyete dönüşmesi klişesini de yanlarına alarak matrak ve amaçlı bir yolculuğa çıkıyorlar. Amaç, Vegas’ın yeni rock’n roll kralı olmak. Tabi heavy metal müzik yapan Ölüm engel olmazsa.

Oyuncu Jeffrey Falcon, epey bir Hong Kong aksiyonunda rol aldıktan sonra, o filmlerden kazandıklarıyla Six-String Samurai’ye para koymuş, yönetmen Lance Mungia ile senaryoyu yazmış ve başrolü oynamış. Kimsenin kendisinden o reklam panosu gibi gözlüklerinin arkasında bir Shakespeare performansı beklemediği üzere, anti-karizmatik ses tonu, samuray kılıcı, takım elbiseli pejmürdeliği, yırtık pırtık şemsiyesi ve tabiki gitarı ile hoş bir çizgi roman kahramanı görünümünde. Çoğu zaman çizgi film tadında, kendi liginde üst sıralara oynayan bir film olarak Six-String Samurai'yi başta özen gösterilmiş B filmlere ilgi duyanlar olmak üzere, ciddi anlamda post-apokaliptik yapımlar izlemeyi seven sinemaseverlere önerebiliriz. Filmde kısa birer rolü de olan Rus kökenli Amerikalı grup The Red Elvises'ın şahane müzikleri de yanınıza kâr kalır.

Route Irish (2010)

2011-07-01T00:05:00.004+03:00

Yönetmen: Ken Loach

Oyuncular: Mark Womack, Andrea Lowe, John Bishop, Trevor Williams, Talib Rasool, Stephen Lord, Jack Fortune, Craig Lundberg

Senaryo: Paul Laverty

Liverpool'lu iki çocukluk arkadaşı Fergus ve Frankie, 2004'te terhislerinden sonra çok yüksek bir maaş teklifini reddedemeyerek Irak'ta özel bir güvenlik firmasında çalışmaya başlarlar. Frankie 2007'de savaşta en tehlikeli bölgelerden biri olan, Bağdat Havaalanı'nı ABD ve İngiliz ana üslerinin bulunduğu Yeşil Bölge'ye bağlayan "Route Irish" adı verilen yolda öldürülünce Fergus, olayın basit bir tesadüften öte olduğunu düşünür ve hem öfke hem de intikam duygularıyla en iyi dostunu kaybetmesine neden olan bu cinayeti araştırmaya başlar.

İşçi sınıfının yılmaz bekçilerinden Ken Loach’un yeni filmi Route Irish, usta yönetmenin beraber çalıştığı senarist Paul Laverty’nin senaryosuyla bu defa farklı ve güncel bir politik tabanlı mesele üzerinden rotasını çizmiş bir yapım. Irak’ta konuşlanan paralı askerlerin “işçi”liği kanalıyla büyük ölçüde İngiliz hükümetinin Amerikan özentili Irak ve Ortadoğu siyasetini eleştirmeye soyunan film, tipik Loach - Laverty ortaklığı örneklerine yansıdığı üzere bireylerden genele ulaşma yöntemlerinden sıkça faydalanıyor. Büyük şirketler tarafından işe alınan, ancak bir süre sonra başına buyruk bir hâle gelerek tehlikeli olmaya başlayan bu askerlerin sebep olduğu bir katliamın ardındaki sır perdesini aralamaya çalışan Fergus sayesinde kazdıkça derinleşen bir komplonun izini sürüyoruz.

Aslında Loach’un ele alırken üzerine kendi politik bakışından pek çok şey koyabileceği bir film iken, bazı muhalif Hollywood avantürlerini anımsatan farklı bir tarzla pişirilmesi Route Irish’i bütünüyle bir Ken Loach filmi gibi göstermiyor denebilir. Buradaki “farklı” sıfatının, Loach filmleri sözkonusu olduğunda “klişe” sıfatıyla eşleşmesi de ilginç bir durum. Ustanın ses getirmiş önceki yapımları yanında biraz sönük kalması da bu yüzden. En yakın örneklerden Paul Greengrass filmi Green Zone, hatta alâkasız biçimde Christoffer Boe filmi Everything Will Be Fine’dan bile izler taşıyan, sistemin içinden çıkmasına rağmen, idealist ve vicdani ölçütleri kapitalist ya da militarist güçlere karşı bir tehdit unsuruna dönüşmüş bireylerin ikilemlerine bir de Ken Loach değinmiş o kadar. Ama gerek doğal anlatım yöntemleri, oyuncu ve sahne seçimleri, gerekse bazı mesajları iletme tercihleriyle Loach imzasından uzak sayılmaz.

Syriana’daki işkence sahnesinin etkileyiciliğine sahip bir başka etkileyici işkence sahnesi çektiğinizde, “yanlış terde, yanlış zamanda” gibi bir afiş mottosunu Amerikan biçimde filmin muhtelif yerlerine, sonra da en vurucu olacağı yer olan final hesaplaşmasına yerleştirdiğinizde, kamuoyuna yansıyıp olay olmuş Amerikan ve İngiliz askerlerinin zevk için zulüm ettiği gerçek arşiv görüntüleriyle hafıza tazelediğinizde birçok yönden amacınıza ulaşıyorsunuz zaten. Sadece buna benzer hamleler bizim için eski, Ken Loach için yeni olunca garipseyebiliyoruz. Özellikle Paul Laverty’nin son dönem muhalif Amerikan sinemasındaki bazı örneklerden etkilenmiş olduğu seziliyor ki, bunda yanlış bir şey yok elbette. Fakat biçimsel olarak Ken Loach’un da bu etkilenimleri kendi vizyonuna yedirmeye çalışması ortaya kötü olmayan, lâkin çok kaliteli örneklerle dolu Loach filmografisinde orta sıralarda kendine yer bulacak bir film ortaya çıkarıyor.

Game Of Death (1978)

2011-06-23T23:25:00.000+03:00

Yönetmen: Robert Clouse

Oyuncular: Bruce Lee, Colleen Camp, Dean Jagger, Gig Young, Tai Chung Kim, Kareem Abdul-Jabbar, Robert Wall

Senaryo: Robert Clouse

Müzik: John Barry

Gençliğimizin kahramanlarından biri olan Bruce Lee, 3 film birden sinemaların kötü kokulu, kalabalık, köhne atmosferlerinde, yüreğimize dövüş sporları ateşi düşürmüş, karizmatik olduğu kadar sevimli, iyi de rol kesen bir aktör, estetik bir şampiyon, kült bir insandı. Sinemaya bir Bruce Lee filmi geldiğini duyanlar birbirlerine ilk olarak “gerçek Buruş Li’nin filmi mi?” diye sorardı. Çünkü o dönemler, sırf çekik göz benzerlikleri değil, bariz fiziksel ve isimsel benzerlikleri ile bir yığın taklit peydah olmuştu. Yukarıda saydığımız özelliklerin hiçbirini bu sahte Lee güruhunda görmek mümkün değildi. Dövüş sahnelerine getirdiği farklı üslubu ile (kedi miyavlamasına benzer sesler çıkarması, komik mimikleri, kötülerin kanını donduran çekik bakışları, eliyle rakibini çağıran alaycılığı vs.) benzersiz bir ekoldü.

Bruce Lee, 1940 yılında Kaliforniya’da doğdu. Çin takvimine göre Ejderha Yılı’nda (Year Of The Dragon) doğan Lee’ye ailesi bu yüzden “Little Dragon” diye hitap ederdi. Bruce’un Çince ismi olan Li Jun Fan, ilginçtir ki aslında bir kız ismiydi. Ailesinin batıl itikatları yüzünden bu ismin konma amacı kötü ruhları şaşırtmaktı. Bruce doğmadan önce oğullarından birini kaybeden aile, onun da aynı akıbete uğramaması için bu yönteme başvurmuştu. Hatta annesi, kötü ruhların onu kız sanmaları için Bruce’un bir kulağını delmişti. Amerikan nüfusuna geçince “Bruce” adını aldı. Bruce doğduktan bir yıl sonra ailesi Hong Kong’a döndü. Orada bir opera şarkıcı olan babasının sinema işinde tanıdığı önemli insanlar vardı. Bu sayede Bruce daha 6 yaşındayken ilk filminde oynama fırsatı buldu. 18’ine geldiğinde tam 20 filmde yer almıştı. Ama okulla başı dertteydi. Hırçınlığı yüzünden okuldan atıldı ve sokaklarda diğer çocuklarla kavgalarına devam etti.

Sıska, kısa, gözlüklü ve güçsüz bir çocuk olan Bruce, diğer çocuklar tarafından hırpalanmaktan kurtulamıyordu. Kendini korumak için 9-10 yaşlarında kung fu dersleri almaya başladı. Çok çalışıp kendini geliştirdi ve iyi bir dövüşçü oldu. Ama belâ yakasını bırakmadı ve bir gün tutuklanana kadar sokak kavgaları devam etti. Bunun üzerine ailesi onu tekrar Amerika’ya yolladı. 18 yaşında Amerika’ya gelen Bruce, ilk önce San Fransisco’nun meşhur Chinatown bölgesinde dans dersleri vermeye başladı. Sonra Seattle’a taşındı. Orada hem okuyup hem garsonluk yaparak lise diploması aldı. İş Washington Üniversitesi’nde felsefe okumaya kadar gitti. Kung fu öğretmeye başladı ve kısa sürede kendi okulunu açtı. Sadece Asya vatandaşlarına değil, herkese öğretmenlik yaparak bu konudaki Çin tabularını da yıkmış oldu. Öğrencilerinden biri olan Linda Emery ile 1964’de evlendi. Brandon ve Shannon adında iki çocukları oldu.

Yine 64 yılında Lee, uluslararası dövüş sanatları şampiyonasını kazanarak herkesi hayrete düşürdü. Meditasyon, egzersizler, antrenmanlar, düzenli beslenme ve dövüş sporlarına olan ölümsüz aşkı ile elde ettiği bu muazzam başarı sayesinde bir yıl sonraki Long Beach şampiyonasına katıldı. Orada onun performansını izleyen bir TV prodüktörü, The Green Hornet isimli dizi için ona teklif götürdü. Ama bu dizi sadece 6 ay sürüp de artık para kazanmasını sağlayacak bir işi kalmayınca, film çevirmek için Hong Kong’a dönmek zorunda kaldı. Hong Kong’da eski filmleri ve Amerika’da çektiği dizisi çok popülerdi. Oranın sinema dünyası Lee’ye kucak açtı ve hemen The Big Boss, ardından Fists Of Fury filmlerinde başrol aldı. Devamında ise yazdığı, başrol oynadığı ve yönettiği The Way Of The Dragon geldi ki, bu film dönemin en başarılı Asya filmi oldu. Eşsiz dövüş tekniği, oyunculuğu ve zayıfın ve iyinin yanında, kötünün karşısında yer alan karakterleri canlandırarak bir ümit, adalet ve güç sembolü haline geldi.

Bu gelişmeler üzerine tekrar Hollywood’un dikkatini çeken Bruce Lee, çok büyük başarılar ve olumlu eleştiriler alacağı Enter The Dragon’da rol aldı. Ne var ki şöhretin getirdiği güçlüklerle yüzleşmeye, ailesine yeterince zaman ayıramamaya başladı. Enter The Dragon gösterime girdikten sadece üç hafta sonra Bruce Lee aniden öldü. 32 yaşında gelen bu ölümün sebebi, beyninde büyüyen bir şişlikti. Son derece sağlıklı bir bedene sahip Lee’nin ölümü dedikodulara yol açtı. Kıskanç kung fu ustalarının ona suikast düzenlediği, rakip film şirketleri tarafından zehirlendiği, film setinde kurşunlandığı (Game Of Death’i fazla ciddiye alanlar tarafından) bunlardan bazıları. Bazıları da onun ölmeyip, şöhretin baskısından kurtulmak için saklandığını iddia etti. Ama en düşündürücü olanı, onun üzerinde bir lânet olduğu idi. Oğlu Brandon Lee’nin 28 yaşında film setinde kazara ölmesi, adeta bu laneti doğrular gibiydi. Ölümünden sonra efsaneleşen Bruce Lee, filmleriyle, kung fu sporunu tüm dünyaya tanıtmasıyla ve ardından gelenler için hayat dersi olacak felsefi dövüş teknikleriyle Asya’dan çıkan emsalsiz bir ikon oldu.

1978 tarihli Game Of Death, Lee’nin başlayıp, araya Enter The Dragon’un girmesiyle bir türlü bitiremediği filmiydi. Canlandırdığı Billy Lo karakteri, ünlü bir dövüşçü ve film yıldızı. Ünlü bir şarkıcı olan kız arkadaşı Ann ile mutlu bir ilişkisi var. Lo’nun kendi şirketlerine geçmesini isteyen kötü adamlar, onu ikna edemeyince şiddete başvururlar. Bir suikast girişiminde ölü numarası yapan Lo, herkesi kandırıp kendini gizler ve intikamına hazırlanır. Bu film yarım kalıp da Enter The Dragon’dan sonra Bruce Lee ölünce filmi tamamlamak için Lee’nin eski filmlerinden alıntılar yapılmış, hatta bir sahnede resmen karton kullanılmış. Yeni sahnelerde ise haliyle Lee yerine bir dublör kullanılmış ki, işaret parmaklarımla kaşlarımı yukarı doğru gerdiğim vakit Bruce Lee’ye benim ondan daha çok benzediğim bu adamı biraz daha gizleseler olurmuş. Aslında bu filmi en ince detayına kadar planlayıp çekmeye başlayan Lee, araya giren Enter The Dragon projesi yüzünden askıya almak zorunda kalmış, ama finaldeki kült dövüş sahnelerinde Lee’nin kendisi oynamış. Bruce Lee’nin Tarantino’ya esin kaynağı olan ve Kill Bill’de Uma Thurman’a giydirdiği sarı eşorfmanı ile her katta bir usta dövüşçüyü alaşağı ettiği bu sahnelerin en ilginç olanı, bir zamanların popüler basketçisi Karem Abdul-Jabbar ile olanıydı. Gelmiş geçmiş kavga sahneleri arasında en unutulmazlardan olan bu sahneler, yarım yamalak çekilmiş bu filmin en güzel anları. Kimilerine göre bir Bruce Lee filmi bile sayılmazdı. Ancak bizzat dokunduğu bu sahneler efsaneye saygıyı gerektiriyor. Yine de Enter The Dragon’u da yöneten Robert Clouse’un özensiz kes-yapıştır mantığından daha fazlasını hak eden, buna rağmen ne yapsa Bruce Lee büyüsünü bozmaya gücü yetmeyen bir film.